Skyscraper large
گفتگو با بهروز بیات، کارشناس پيشين آژانس بین‌المللی انرژی اتمی

اختلافات سیاسی و تکنیکی در هم تنیده است

f6g5d4fg44f

عکس از تسنیم

مژگان مدرس علوم

آخرین دور مذاکرات هسته‌ای میان ایران و گروه ۱+۵، شامل آمریکا، بریتانیا، فرانسه، روسیه، چین و آلمان از روز سه‌شنبه گذشته در وین آغاز شد. نمایندگان دیپلماتیک عالی‌رتبه ایران و این کشورها در تلاش برای رسیدن به توافقی جامع پیش از ٣ آذر (۲۴ نوامبر) هستند. اما به رغم خوش‌بینی‌ها درباره به نتیجه رسیدن مذاکرات هسته‌ای تازه‌ترین گزارش مدیرکل آژانس درباره برنامه و فعالیت‌های هسته‌ای گذشته و حال ایران دست یافتن به توافق نهایی را دشوارتر ساخته است.

همزمان با این دور مذاکرات علی‌اکبر صالحی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران اعلام کرد که جمهوری اسلامی هیچ گونه بازرسی ویژه‌ای از تاسیسات هسته‌ای خود را نمی‌پذیرد.

بهروز بیات، کارشناس پیشین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در این زمینه در گفتگو با “راه دیگر” توضیح می دهد: “به اعتقاد من منظور آقای صالحی از بازرسی تاسیسات هسته ای این است که با ایران بعنوان یک کشور ویژه برخورد نکنند. آقای صالحی در بخشی از صحبتهایش تاکید کرده که ایران به پروتکل الحاقی متعهد و آن را اجرا می کند. در حقیقت یکی از مفاد توافقنامه ژنو زمانیکه توافق جامع صورت می گیرد این است که ایران به آن تعهد دارد و اجرا می کند. البته اگر ایران می خواهد که نگاه غرب به برنامه هسته ای اش از ویژگی بیرون بیاید ایران و سیاست جمهوری اسلامی باید متعارف شود.”

روند کند اطلاع‌رسانی ایران یکی از موضوعات مورد بحث در مذاکرات کنونی است و یوکیا آمانو، مدیرکل آژانس بین‌المللی انژری اتمی از ایران خواسته که به پرسش‌های این آژانس پیرامون برنامه اتمی خود پاسخ گوید و امکان دسترسی هرچه سریع‌تر بازرسان به اسناد، اطلاعات و مدارک لازم و همچنین مواد، افراد و مراکز مورد نظر را فراهم کند.

آمانو در نشست شورای حاکم آژانس بین‌المللی تاکید کرد که به‌رغم همکارهای ایران در ماه‌های گذشته، جمهوری اسلامی از ارائه توضیحات لازم درباره دو اقدام عملی خودداری کرده و با وجود درخواست‌های مکرر آژانس از پاسخ‌گویی و همکارهای لازم سر باز زده است.

مطابق توافق‌ژنو، ایران باید در ۱۸ مورد مشخص شفاف‌سازی کند و به ابهام‌ها و پرسش‌های آژانس پاسخ دهد. اما آمانو در گزارش تازه‌ی خود، تاکید کرده که ایران همچنان از انجام دو اقدام عملی که به “ابعاد احتمالا نظامی” برنامه‌های هسته‌ای این کشور مربوط می‌شود خودداری می‌کند.

بهروز بیات در خصوص تاثیر اظهارات آمانو بر روند مذاکرات تصریح می کند: “شکایت آقای آمانو قطعا بر روند مذاکرات تاثیر منفی می گذارد زیرا برای کشورهای گروه ۱+۵بویژه برای غرب مهم است که مطمئن شوند برنامه هسته ای ایران ابعاد نظامی ندارد و یا اگر داشته سطح پیشرفتش تا چه حد بوده است. ایران می خواهد ظرفیت غنی سازی خود را نگه دارد و غرب هم می خواهد این ظرفیت غنی سازی را محدود کند و دوران گریز را طولانی کنند.”

dfg4df444fوی می افزاید: “رفتار آژانس فراهم کننده جو مناسب برای توافق ژنو بود به عبارت دیگر آمانو با ایران یک موافقت نامه ای به نام چارچوب همکاری امضا کرد و هیجده سوال در سه مرحله از ایران مطرح کرد. این پرسش ها به عرصه های وارد شده که مدتهاست مورد اختلاف است. این دو مورد مربوط به انجام انفجارهای مقیاس بزرگ و محاسبات ترابرد نوترونی است که آژانس می‌گوید ایران هیچ توضیحی که این نهاد را قادر به شفاف‌سازی کند ارائه نکرده است. در واقع ظاهرا در ایران انفجارات سنگین آزمایشی صورت گرفته است اما بنا بر آخرین گزارش آژانس و صحبتهای آمانو ایران به این پرسش آژانس پاسخ نداده است. پرسش بعدی که آژانس مدعی است که ایران پاسخ نداده در مورد مطالعاتی است که در خصوص انتقال نوترون در مواد هسته ای بویژه مواد متراکم که در ارتباط با برنامه هسته ای اهمیت پیدا می کند است. بمب هسته ای دو چاشنی دارد، یک چانشی انفجار بزرگ و یک چاشنی نوترون بعنوان محرک است آژانس از ایران علت مطالعه این موارد را پرسیده و گویا ایران پاسخ نداده است. فزون بر این دو پرسش آژانس پرسش های دیگری هم دارد که می خواهد بعد از پاسخ ایران به این دو پرسش در گام های بعدی به آنها پاسخ دهد.”

تاکنون هشت دور مذاکره هسته‌ای میان نمایندگان ایران و کشورهای ۱+۵ (آمریکا، روسیه، چین، فرانسه بریتانیا و آلمان) انجام شده و دو طرف ۲۴ نوامبر (سوم آذر) را به عنوان آخرین مهلت برای دست یافتن به یک توافق نهایی اعلام کرده‌اند.

علاوه بر اختلافات تکنیکی، کارشکنی های مخالفان داخلی طرفین مذاکره کننده روند مذاکرات را دشوار ساخته است. بطوریکه در آستانه این مذاکرات مجلس نمایندگان آمریکا با تصویب قطعنامه ای، از نقض حقوق بشر در ایران شدیدا انتقاد کرد.

این قطعنامه که ادرویس و الیوت انجل، نمایندگان جمهوریخواه آمریکا تدوین آن را به عهده داشتند با استناد به “گزارش آزادی‌های مذهبی کمیسیون آمریکا در سال ۲۰۱۴″ و گزارش “احمد شهید”، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران تنظیم شده است.

آقای بیات معتقد است که احتمال اینکه ایران و کشورهای تا ۲۴ نوامبر به توافق جامع دست یابند کم است اما بکلی منتفی نیست. او خاطرنشان می کند: “واقعیت این است که طرفین بر روی این مذاکرات سرمایه گذاری سیاسی کرده اند و دولت اوباما و روحانی عزم سیاسی برای توافق دارند منتهی هر دو در داخل کشورهای خودشان با افراطیون نیرومندی دست به گریبان هستند و باید بتوانند توافقی که به آن می رسند در کشور خود به مخالفان و موافقانشان بفروشند. به اعتقاد من بازگشت به دوران قبل از توافق ژنو بسیار نامحتمل است. از همین رو یا به توافق می رسند که احتمالش کم است و یا در پاره ای از موضوعات توافق صورت می گیرد اما برای رسیدن به توافق جامع مذاکرات را چند ماه تمدید کند.”

وی ادامه می دهد: “در واقع موضوع اختلافات سیاسی و اختلافات تکنیکی در هم تنیده است. بخش تکنیکی بخش حاد آن و بخش سیاسی بخش مزمن آن است. جنبه سیاسی موضوع این است که از زمان تاسیس جمهوری اسلامی دشمنی ها و بدگمانی ها با غرب افزایش پیدا کرده است. اگر ایران اقدامات سیاسی در جهت متعارف کردن روابط در تمامی جنبه ها را نشان ندهد رسیدن به توافق جامع را مشکل می سازد.”

همچنین روز پنج شنبه نجفی نماینده دائم ایران در آژانس درباره پافشاری آژانس برای اجرای پروتکل الحاقی توسط ایران می گوید: “اگر تمام تحریم‌ها برداشته شده و پرونده به آژانس برگردد، می‌توانیم اجرای دوباره پروتکل الحاقی را بررسی کنیم.”

در واکنشی جداگانه، علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، نیز با ابراز امیدواری درباره رفتار عاقلانه طرف مقابل در مذاکرات گفته است که ما مدام همکاری می‌کنیم، اما آنها حرف‌های کلفت‌تر می‌زنند.

بهروز بیات توضیح می دهد: “مسئله لغو تحریم ها از موضوعات مورد اختلاف است. ایران بدلیل مشکلات شدید اقتصادی خواهان برداشتن تحریم ها یا معلق شدن آنهاست. اما غرب به ایران اعتماد ندارد و در زمان بندی خاصی در ابعاد بیست ساله می خواهد تحریم ها را بردارد. در هر حال حل بخش تکنیکی آسان تر است و الان در این زمینه به هم نزدیک شده اند و آنچه که سد راه است مشکلات سیاسی است که زمان بیشتری برای مذاکرات خواهد برد. اما شخصا به چشم انداز مذاکرات چه کوتاه مدت و یا بلند مدت خوش بین هستم و امیدوارم هر چه زودتر به توافق جامع دست پیدا کنیم تا کشورمان از این ورطه تحریم و انزوای جهانی در این بحران خاورمیانه نجات پیدا کند.”

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large