Skyscraper large

درماندگی کتابخانه‌های عمومی کشور

df7gd8f777f-روشنک آسترکی - roshanak astaraki

روشنک آسترکی

وضعیت کتابخانه‌های عمومی هر کشور یکی از شاخص‌های رشد و توسعه کشور‌ها از دید سازمان ملل متحد است. وضعیت موجود دقت در آمار کتابخانه‌های کشورهای توسعه یافته و مقایسه آن با کشورهای در حال توسعه بیانگر اختلاف شدیدی است. در ایران نیز وضعیت کتابخانه‌های عمومی نامساعد ارزیابی می‌شود.

تمرکز کتابخانه‌ها در کلان شهر‌ها و مراکز استان‌ها، فضای ناکافی برای کتابخانه‌های عمومی به نسبت جمعیت هر منطقه، مشکلات نیروی انسانی در تامین کتابداران حرفه‌ای، ضعف در امکانات و تجهیزات کتابخانه و از همه مهم‌تر انتخاب گزینشی کتاب در کتابخانه‌ها از جمله مشکلاتی است که در پی بی‌تفاوتی مسولان فرهنگی سالهای اخیر گریبان کتابخانه‌های عمومی و مخاطبان آن‌ها را گرفته است. یکی دیگر از چالش‌هایی که نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با آن مواجه شده است سر باز زدن شهرداری از پرداخت نیم درصد بودجه این نهاد است.

تقابل نهاد کتابخانه‌ها و شهرداری

نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور از زمان تصدی دبیرکلی این نهاد توسط علیرضا مختارپور از اوایل سال جاری، به طور جدی پیگیر مساله نیم‌درصد بودجه این نهاد است که از محل درآمد شهرداری‌ها کسب می‌شود.

پاسخ مسوولان شهرداری‌ها در این مقابل مطالبات نهاد کتابخانه‌ها گفته‌اند: دولت بدهی‌اش مانند عوارض نوسازی را به شهرداری پرداخت نمی‌کند و هروقت دولت این بدهی را پرداخت کرد، شهرداری هم بدهی‌اش را به نهاد کتابخانه‌ها پرداخت می‌کند.

 علیرضا مختارپور درباره دلائل رائه شده از سوی مسولان شهرداری می‌گوید: اول این‌که اگر قانون اعلام کرده بود که از محل دریافت‌های شهرداری از دولت باید این نیم‌درصد پرداخت شود و اگر نشود، این قابل وصول نیست، این استدلال پذیرفته بود. اما این نکته در قانون گفته نشده، بلکه اشاره شده که از «محل درآمدهای شهرداری». درآمدهای شهرداری هم از عوارض و خدماتی که به مردم ارائه می‌کند، حاصل می‌شود.

دوما در هیچ‌جای قانون کشور نداریم که نهادی می‌تواند از تکلیفی که قانون بر عهده او گذاشته، تخطی کند. چون مساله نیم‌درصد، قانون سالانه بودجه نیست بلکه ماده ۶ اساسنامه نهاد کتابخانه‌هاست و قانون دائمی است. در قانون به هیچ نهادی اجازه داده نشده که بتواند به بهانه‌هایی که به طور مستقیم به ماموریتش مربوط نیست، از انجام ماموریتش سر باز بزند.

نکته سوم این‌که، حتی اگر به فرض بپذیریم، شهرداری تهران، کتابخانه ساخته است. اما آیا همه شهرداری‌های کشور کتابخانه دارند؟ ما که تنها از شهرداری تهران طلب نداریم بلکه طرف طلبمان همه شهرداری‌های کشور هستند. ما ۶۴۰ میلیارد از شهرداری‌های کل کشور طلب داریم.

نیرو و فضای ناکافی در کتابخانه‌ها

کمبود کتابدار متخصص نیز یکی دیگر از مشکلات کتابخانه های عمومی است به گونه‌ای که تنها ۵ درصد از کتابداران کتابخانه‌های عمومی کشور دارای تخصص دانشگاهی کتابداری و اطلاع رسانی هستند. مدارک پایین کتابداران متخصص شاغل در کتابخانه‌های عمومی کشور به گونه‌ای که ۵۸ درصد از کتابداران شاغل در این کتابخانه‌ها دارای مدرک کاردانی و ۷.۱ درصد از آن‌ها دارای مدرک تحصیلی کار‌شناسی ارشد می‌باشند.

از سوی دیگر کم بودن تعداد کتابخانه‌های عمومی کشور از مهمترین معضلاتی است که برای حل آن هیچ تدبیری اندیشیده نشده است. در استان تهران به ازای هر یک میلیون نفر ۵ کتابخانه عمومی و در واقع هر ۲۰۰۰۰۰ شهروند تهرانی از یک کتابخانه بهره می‌برد و این در صورتی است که در کشور ترکیه به ازای هر ۲۰۰۰۰۰ نفر ۳ کتابخانه عمومی و در مکزیک ۴.۵ واحد کتابخانه وجود دارد. از جهت مقایسه بین تعداد کل کتابخانه‌های عمومی، ترکیه ۷.۱ برابر، مکزیک ۵.۴ برابر، دانمارک ۱۴ برابر، وآلمان غربی ۵.۴ برابر ایران کتابخانه دارند. رقم تعداد کتابخانه‌ها به ازای هر صد هزار نفر در ترکیه ۷ برابر، در مکزیک ۳ برابر، در آلمان ۲۲ برابر و در دانمارک ۱۵۲ برابر ایران بوده است.

میزان فضای اختصاص یافته به هر نفر در شهر تهران ۰۰۲.۰ متر مربع و در استان تهران ۰۰۵.۰ متر مربع می‌باشد. عدم توجه ایجاد فضای لازم برای کاربران ویژه نظیر معلولین، کودکان، کم سوادان و… به گونه‌ای که در استان تهران ۳.۸۴ درصد از کتابخانه‌ها فاقد این امکانات می‌باشند.

همچنین بر اساس دیگر آمارها، در شهر تهران هر ۳۰۰۰ شهروند تقریبأ دارای یک صندلی، هر ۱۴۲۸۵ نفر دارای یک میز است. بنا بر آمار ارائه شده شهر تهران برای موجودی فعلی کتابخانه‌های عمومی خود ۹۰۵ قفسه کم دارد، همچنین عمده کتابخانه‌های عمومی تهران و حومه از نور لامپ مهتابی برای کتابخانه‌ها بهره می‌برند. طبق استاندارد برای محیط مطالعه نور زرد و یا تلفیقی از نور زرد و قرمز باید بهره برد و نور سفید لامپ مهتابی برای چشم در هنگام مطالعه مضر می‌باشد. کمبود امکانات و تجهیزات کامپیوتری به گونه‌ای که ۹.۱۷ درصد کتابخانه‌های استان دارای این تجهیزات می‌باشند. فقدان سایر وسائل سمعی و بصری به گونه‌ای که ۳.۸۴ درصد کتابخانه‌های عمومی استان تهران از چنین کمبودی رنج می‌برند.

کار‌شناسان معتقدند مشکلات زیر بنایی و عدم سیاست گذاری صحیح پیرامون به روز شدن کتابخانه‌ها از جمله عوامل تاثیر گذار بر پایین آمدن سرانه مطالعه در کشور است. از سوی دیگر آمار نشان می‌دهد در کشورمان ۱۱ هزار ناشر داریم و در مقابل ۴ هزار کتابفروشی به فروش کتاب مبادرت دارند که نمایانگر میزان استقبال مردم از کتاب است. همچنین گفتنی است کتابخانه‌های کانون پرورش فکری کودک و نوجوان هم نتوانسته مخاطب متناسبی با کارکرد خود را جذب کند. به طور مثال نگاه به کتابخانه‌های کانون پرورش فکری در تهران و اینکه جمعیت تهران را ۱۲ تا ۱۵ میلیون نفر عنوان می‌کنند و تعداد کتابخانه‌های کانون در تهران ۴۶ عدد است، اگر هر کتابخانه‌ کانون به طور متوسط ۲هزار عضو داشته باشد در خواهیم دریافت که کانون پرورش فکری کودک و نوجوان نیز نتوانسته است مخاطب سنجی مناسبی داشته باشد.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large