Skyscraper large

هشدار ایران به ارزان‌فروشان نفت

d65fg4df555f

علی جلالی

باز هم نفت ارزان شد. درست در زمانی که یک دولت معتدل و نزدیک به جریان های اصلاح طلب بر روی کار آمد. اتفاقی که در دوران اصلاحات خاتمی نیز رخ داد و نفت ایران به شدت دچار افت و کاهش قیمت شد.

در عوض در تمام دوران حضور چهره های اصولگرا و تندرو، قیمت نفت در منطقه و جهان نه تنها کاهش پیدا نکرد، بلکه به شدت هم افزایش یافت تا جاییکه دوران طلایی درآمد نفت در تاریخ ایران در زمان دولت احمدی نژاد رخ داد  و ایران بیشترین میزان درآمد نفتی خود را تجربه کرد. درآمدی که به گفته ناظران در نوع خود بی سابقه بود.

اما اینکه در دوران اصلاحات و امروز هم در دوران اعتدال یک اتفاق همشکل رخ داده و قیمت نفت با شیب تندی در حال کاهش است، شاید شائبه های زیادی را ایجاد کند، اما آنچه کارشناسان بر آن معتقدند اینکه کاهش قیمت نفت در زمان فعلی، سیاستی نیست که تنها در قبال ایران گرفته شده باشد و به شرایط منطقه ای بسیاری از جمله رویدادهای یمن گرفته تا اتفاقات سوریه و عراق و حتی شرق اروپا تا آمریکای مرکزی و شمالی را شامل می شود.

اگرچه پیشرفت تازه آمریکایی ها برای استخراج نفت ماسه که به شکلی جدید نفت را استخراج کرده و باعث بالارفتن شدید تولید طلای سیاه در این کشور می شود نیز خود اتفاقی است که تأثیر بسیاری بر سیاست های نفتی امروز در جهان خواهد گذاشت.

با این حال، برخی نگران کاهش درآمدهای بودجه ای دولت و ناکام ماندن برنامه های اقتصادی پیش رو هستند. اما آنطور که دولتی ها مدعی آن هستند، می توان به اجرایی شدن تقریباً نود درصد درآمدها بودجه امیدوار بود.

اگرچه با توجه به سابقه مدیریت دولتی در کشور و علی رغم وجود درآمدهای سنگین نفتی در کشور و کمبودهای مکرر بودجه ای در دولت های گوناگون، نمی توان چندان هم به خونسردی دولت مردان ایرانی اطمینان داشت.

در هر صورت؛ آنچه امروز اتفاق افتاده کاهش شدید قیمت نفت در بازارهای جهانی است که بنابر شواهد موجود و به دلیل وجود منافع حال حاضر برخی کشورهای صاحب نفت در منطقه، نمی توان انتظار داشت که روند موجود ادامه دار بوده و تأثیر طولانی مدتی بر بازار داشته باشد.

شاید این سخن تا حدی درست باشد، اما آنچه نباید فراموش کرد اینکه، دولت یازدهم نه بر بستری نرم و آماده از اقتصاد ایران قرار دارد و نه از پشتوانه مالی سنگین برای پیشبرد اهداف اقتصادی خود بهره می برد، بلکه با کوهی از ویرانی های اقتصادی و کمبودهای مالی شدید به دلیل تحریم ها روبرو بوده و در سراشیبی تند این پرتگاه نیز باید با قدرت های خارجی که نگرانی های بسیاری در برابر ایران دارند نیز روبرو شده و از پس مشکلات پیش رو برآید.

شیب تند کاهش بهای نفت

روز گذشته خبرگزاری جمهوری اسلامی در مطلبی به نقل از خبرگزاری الجزیره ضمن اشاره به نتایج متشر شده از سوی موسسه اعتبارسنجی مودیز از احتمال سقوط قیمت نفت خام به ۷۰ دلار در هر بشکه خبر داد.

بنباراین گزارش، موسسه اعتبارسنجی مودیز، پیش بینی کرد که قیمت نفت ممکن است در چند ماه آینده به ٧٠ دلار در هر بشکه سقوط کند.

با این حال، موسسه مذکور با اعلام این مطلب که علی رغم وجود عرضه روبه رشد نفت خام، به ویژه از سوی آمریکا و به دلیل رشد تقاضای جهانی نفت خام، میانگین قیمت ها در درازمدت، بالای ٨٠ دلار در هر بشکه باقی می ماند.

در گزارش این موسسه اعتبارسنجی آمده است: “کاهش قیمت نفت در رتبه بندی اعتباری شرکتهای نفتی فعال در زمینه های اکتشاف و تولید، تاثیر منفی می گذارد. به دلیل نگرانی از کاهش تقاضا و فراوانی در عرضه، قیمت نفت خام از ماه ژوئن امسال تاکنون ٢۵ درصد و از دو هفته گذشته بیش از پنج درصد کاهش یافته است. درآمد شرکتهای اکتشاف و تولید نفت با تاثیر گرفتن از کاهش قیمت نفت، آسیب ناگهانی می بیند که این موضوع به طور مستقیم بر سود این شرکتها تاثیر می گذارد.”

به نوشته ایرنا، براساس پیش بینی فوق، کاهش قیمت نفت برای شرکت های حفاری و ارائه دهنده خدمات حفاری در میدانهای نفتی نیز گران تمام می شود، زیرا انتظار می رود شرکت های فعال در بخش تولید و اکتشاف، هزینه های سرمایه گذاری و میانگین تقاضای خدمات را کاهش دهند.

موسسه اعتبار سنجی مودیز، تاکید می کند: “کاهش شدید قیمت نفت در روزهای اخیر را می توان ناشی از پیش بینی تقاضای ضعیف چین و اروپا، قدرت دلار و عزم عربستان برای دفاع از سهم خود در بازار جهانی نفت، بیان کرد.”

این در حالیست که به گزارش خبرگزرای رویترز معامله آپشنی به حجم پنج هزار لات (حجم یا اندازه قراردادهای نفتی) برای تحویل در ماه دسامبر ۲۰۱۵، در ساعت ۱۰:۳۳ روز جمعه به وقت گرینویچ، قیمت تعیین شده نفت در این معاملات را به ۷۰ دلار رساند.

به نوشته این گزارش، معامله بزرگ آپشن پنج میلیون بشکه ای که روز جمعه انجام شد، این گمان را بوجود آورد که مکزیک برنامه سالانه مصون سازی خود را از سر گرفته است.

بودجه؛ ناکام از نفت ۱۰۰ دلاری!

خبرگزاری دانشجویان ایران در گزارش خود با عنوان “روی سیاه نفت ۱۰۰ دلاری به بودجه ۹۳″ ضمن اشاره به افت شدید قیمت نفت در روزهای اخیر و تأثیر این کاهش بر بودجه دولت روحانی نوشت:”با افتادن قیمت نفت در شیب نزولی، تمام نگرانی‌ها به سمت بودجه‌ای می‌رود که ۴۰ درصد به این ماده سیاه چسبندگی داشته و به نیمه نرسیده، پیش‌بینی درآمدی آن ۱۵ دلار کاهش یافته است و نمی‌توان مطمئن بود چه زمانی به مدار ۱۰۰ دلاری باز می‌گردد.”

به نوشته ایسنا، بی‌تردید نرخ‌گذاری قیمت نفت برای برآورد یک سال درآمدهای نفتی در بودجه با توجه به ساختار بازار جهانی آن و تنوع عوامل تاثیرگذار نظیر تحولات سیاسی و شرایط جغرافیایی نمی‌تواند برای بودجه‌ریزان کار آسانی باشد و این مهم زمانی سخت تر و پیچیده تر می‌شود که درآمد نفتی سهم قابل ملاحظه‌ای از بودجه عمومی کشوری مانند ایران را تشکیل دهد. این در حالی است که با وجود تمامی اما و اگرها و تفاسیر ارائه شده برای کاهش وابستگی بودجه به نفت، بازهم درآمد ناشی از فروش دارایی‌های سرمایه‌ای که عمده آن را نفت تشکیل می‌دهد نفوذ بالایی در دخل و خرج سالانه دولت دارد؛ به طوری که در سالیان گذشته همواره تراز عملیاتی بودجه‌های ما منفی بوده و در سال جاری به منفی ۴۸ هزار میلیارد تومان رسیده است که بیانگر سهم بالای دارایی‌های سرمایه در منابع دولت است.

بنابراین گزارش، دولت برای برآورد درآمدهای نفتی خود در بودجه، هر سال با توجه با چشم‌اندازی که در بازار جهانی نفت وجود دارد و همچنین توان تولید و صادراتی کشور و سنجیدن سایر شرایط موثر، میزان صادرات روزانه نفت و میعانات گازی و قیمت هر بشکه نفت را تخمین می‌زند و بنابر منابع پیش‌بینی شده، هزینه‌های متناسب با آن را تراز می‌کند.

براین اساس، برای بودجه سال جاری نیز که دولت پیش‌بینی فراتر از بودجه سال ۱۳۹۲ نداشت میزان صادرات و قیمت را به همان اندازه و حتی کمتر در نظر گرفت؛ به گونه‌ای که با برآورد صادرات حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه نفت و میعانات گازی در روز و نرخ ۱۰۰ دلاری برای هر بشکه نفت، در نهایت درآمدهای ناشی از فروش دارایی‌های سرمایه ای حدود ۷۹ هزار و ۸۷۹ هزار میلیارد تومان مصوب شد.

تحقق ۹۰ درصدی درآمدها در شش ماه اول

به نوشته ایسنا، قیمت ۱۰۰ دلاری برای هر بشکه نفت در حالی برای بودجه سال ۱۳۹۳ به ثبت رسید که نه تنها در زمان پیشنهاد قیمت نفت از این رقم کمتر نبود، بلکه در نیمه ابتدایی سال درآمدهای نفتی با متوسط قیمت ۱۰۵ تا ۱۰۶ دلار به دست آمد.

بر این اساس با وجود اینکه در صادرات، میزان پیش‌بینی شده کاملا محقق نشد، اما با توجه به نرخ فروشی که اغلب بالاتر از ۱۰۰ دلار پایه در بودجه بود درآمدهای ناشی از واگذاری دارایی های سرمایه ای که بیش از ۷۷ هزار میلیارد تومان آن را نفت و میعانات گازی و دو هزار میلیارد تومان دیگر را فروش سایر دارای های سرمایه‌ای تشکیل می دهد عملکرد خوبی داشت به طوری که در نیمه ابتدایی سال برای درآمد حدود ۸۰ هزار میلیارد تومانی واگذاری دارایی های سرمایه‌ای که شش دوازدهم آن به حدود ۴۰ هزار میلیارد تومان می رسد عملکردی نزدیک به ۳۶ هزار میلیارد تومان رقم خورده که بیانگر تحقق ۹۰ درصدی درآمدهای نفتی در پایان شش ماه اول است.

بنابراین گزارش، با اینکه درآمدهای نفتی به طور کامل محقق نشده و اگر صادرات به طور کامل انجام شده بود درآمد بیشتری در اختیار دولت قرار می داد، اما با توجه به اینکه در سایر بخش ها مانند مالیات و سایر درآمدها عملکرد نسبتا مناسب بود از کل منابع ۲۱۱ هزار میلیاردی بودجه عمومی امسال در نیمه اول، باتوجه به شش دوازدهم آن که حدود ۱۰۶ هزار میلیارد تومان است حدود ۸۴ هزار میلیارد تومان و به بیانی دیگر۸۰ درصدی کل منابع تحقق یافته است.

روزهای خوش نفت برای بودجه های عمرانی

این خبرگزاری در ادامه گزارش خود شش ماه ابتدایی سال را برای طرح های عمرانی دولت یازدهم موفقیت آمیز دانسته و نوشت:”با عنایت به منابع نسبتا مناسبی که دولت در شش ماهه ابتدایی سال در اختیار داشت توانست ضمن تخصیص و پرداخت اعتبارات پیش بینی شده، نسبت به سالهای قبل توجه ویژه ای به پروژه های عمرانی داشته باشد به گونه‌ای که در نیمه ابتدایی سال جاری از حدود ۴۱ هزار میلیارد تومان بودجه عمرانی مصوب که شش دوازدهم آن حدود ۲۰ هزار میلیارد تومان است، ۱۰ هزار و ۸۰۰میلیارد تومان به پروژه‌ها و طرح های عمرانی و زیربنایی بپردازد که حاکی از عملکرد ۵۰ درصدی بودجه در این بخش است.”

خبرگزاری دانشجویان ایران در ادامه یادآور شد که رشد بیش از سه برابری تخصیص بودجه های عمرانی نسبت به نیمه اول سال قبل در حالی مورد تاکید قرار می گیرد که در سه ماهه ابتدایی سال گذشته هنوز کشور قانون بودجه نداشت و بودجه سال ۱۳۹۲ توسط دولت وقت ابلاغ نشده بود که در این حالت نمی توان توقع چندانی برای تخصیص اعتبار در آن زمان داشت.

عدم نگرانی دولت از افت قیمت نفت!

اما به نوشته این گزارش، در اواخر شش ماهه ابتدایی سال با تغییرات قیمتی در بازار جهانی نفت، قیمت آن نیز در مسیر کاهشی قرار گرفت تا اینکه در حدود دوماه اخیر قیمت آن به حدود ۸۵ دلار در هر بشکه رسیده است.

براین اساس؛ به طور یقین ریزش ۱۵ دلاری قیمت نفت به همان اندازه و یا حتی بیشتر از آنکه قیمت بالای ۱۰۰ دلاری آن به نفع بودجه بود به ضرر آن تمام خواهد شد. این درحالی است که با وجود تاکید معاون برنامه ریزی و حتی وزیر اقتصاد مبنی بر نبود کسری بودجه، عدم تحقق درآمدها در ادامه سال امری بدیهی خواهد بود که به طور مسلم اگر درآمدها و هزینه ها متناسب نشده و هزینه های خارج از چارچوب انجام شود کسری بودجه دولت با لحاظ کاهش منابع جای تردیدی باقی نخواهد گذاشت.

همچنین در حالی بر کاهش هزینه‌ها متناسب با درآمدهای بدست آمده در صورت ادامه روند کاهشی قیمت نفت تاکید می‌شود که هر اندازه هم که قرار باشد در هزینه ها صرفه جویی شود واضح است پرداخت بودجه به طرح های عمرانی در نیمه دوم سال با فرض شرایط فعلی به مانند نیمه اول نخواهد بود چراکه با وجود تاکید نسبت به صرفه جویی در اعتبارات هزینه ای از ابتدای سال تاکنون، بخش عمده آن را حقوق و دستمزد تشکیل می دهد که عدم پرداخت آن و یا کم کردن آن ممکن نیست از سویی دیگر کسر از هزینه های اضافی این بخش هم چندان قابل توجه نخواهد بود.

اصلاحیه خیر، تعدیل هزینه ها آری

به نوشته ایسنا، درعین حال که کاهش بودجه های عمرانی نیز عملکرد پیمانکاران را تحت الشعاع قرار داده و به همان اندازه که تخصیص اعتبار به این بخش بر اقتصاد کشور تاثیر مثبت داشت کاهش منابع هم می تواند اثر معکوس داشته باشد. جریانی که می تواند با تمامی ابعاد آن از وابستگی بودجه به نفت نشأت گیرد مشکلی که محدود به این دولت و یا گذشته گان نیست و همواره اقتصاد ایران از این معضل ضربه خورده است.

براین اساس، با توجه به نوسان موجود در قیمت نفت مطمئنا کمی با برقراری ثبات در قیمت آن، دولت درباره چگونگی ادامه اجرای بودجه و تخصیص منابع تصمیم گیری خواهد کرد تصمیمی که به احتمال فراوان اصلاحیه بودجه نخواهد بود و بر تعدیل هزینه‌ها متمرکز می‌شود.

دلایل سقوط قیمت نفت به روایت جهانگیری

علی رغم این گزارش ها، معاون اول رئیس جمهور هم روز گذشته در جمع خبرنگاران با تشریح دلیل سقوط آزاد قیمت طلای سیاه از افزایش عرضه نفت مازاد به عنوان عامل کاهش قیمت‌ها یاد کرد و گفت: “ایران تاکنون درخواستی برای برگزاری نشست فوق العاده اوپک ارائه نکرده است.”

به گزارش خبرگزاری مهر، اسحاق جهانگیری در جمع خبرنگاران در واکنش به سقوط آزاد قیمت نفت در بازار جهانی، گفت: “برخی کشورها تولید خود را بیش از آنچه باید افزایش داده‌اند و عرضه و تقاضا را در بازار نفت به هم ریختند.”

معاون اول رئیس جمهور با اعلام اینکه افزایش عرضه مازاد نفت توسط برخی از کشورها به ضرر کل تولید کنندگان نفت در جهان است، تصریح کرد: “این کشورها باید هر چه سریع تر میزان عرضه مازاد نفت خود در بازار را اصلاح کنند.”

به نوشته مهر، این عضو کابینه دولت تدبیر و امید با بیان اینکه تاکنون برخی از کشورها تقاضای نشست اضطراری اوپک را مطرح کرده اند، اظهار داشت: “ایران تاکنون درخواستی برای برگزاری نشست فوق العاده اوپک ارائه نکرده است و این درخواست نیاز به بررسی بیشتر وضعیت بازار نفت دارد.”

هشدار جدی جهانگیری به ارزان فروشان

خبرگزاری کار ایران اما در مطلبی به نقل از وی هشدار داد:”کاهش دهندگان قیمت نفت منتظر واکنش مسلمانان جهان باشند.”

به نوشته ایلنا، جهانگیری ضمن بیان این هشدار گفت:”کشورهایی که در عرضه بیش از اندازه ورود پیدا کرده‌اند به همه کشورهای مسلمان آسیب می‌زنند، لذا باید بدانند این روش با عکس العمل مردم مسلمان علیه آنها روبرو خواهند شد.”

معاون اول رئیس جمهور گفت: “کاهش قیمت نفت بیش از اینکه طبیعی و یا برپایه عرضه و تقاضا تلقی شود، سیاسی است.”

بنابراین گزارش، وی در پاسخ به سوال خبرنگار ایلنا مبنی بر اینکه آیا در سفر مقامات عراقی به کشورمان تصمیمی در خصوص قیمت نفت گرفته شد یا خیر، گفت: “ما با همه کشورهای دوست در اوپک صحبت کردیم چرا که میزان کاهش قیمت نفت در ماههای اخیر غیر طبیعی است. کاهش قیمت نفت بیش از اینکه طبیعی و یا برپایه عرضه و تقاضا تلقی شود، سیاسی است.”

جهانگیری تصریح کرد: ” امیدواریم کشورهایی که درعرضه بیش از اندازه ورود پیدا کرده اند به خود بیایند و عرضه را کم کنند.”

معاون اول رئیس جمهور در خصوص اینکه آیا پیشنهاد نشست اضطراری در اوپک داده شده یاخیر، گفت: “فعلا فقط ونزوئلا پیشنهاد نشست اضطراری را داده و باید ببینیم در آینده چه پیش می‌آید.”

مخالفت شاهزادگان عربستان با قیمت های جدید

خبرگزاری مجلس شورای اسلامی هم در گزارش روز گذشته خود در اشاره به کاهش قیمت نفت از سوی کشورهای عربی همسایه ایران و مشکلات بوجود آمده از تشدید اختلاف داخلی سران عربستان در به کارگیری سیاست‌های نفتی اخیر این کشور خبرداد.

به نوشته این خبرگزاری، رئیس کمیسیون انرژی مجلس با بیان اینکه رکود اقتصاد جهانی، اقدامات تروریستی داعش و اختلاف آمریکا و روسیه در نوسانات قیمت نفت بی تاثیر نیست، گفت: “برخی از شاهزادگان عربستانی با نوشتن نامه به وزیر نفت این کشور خواستار پایان دادن به سیاست های غلط نفتی شده اند.”

بنابراین گزارش، علی مروی درباره کاهش قیمت نفت و سیاستهای ضد اوپکی عربستان،‌ با اعلام خبر اختلاف در بین سران کشورعربستان در تعیین میزان تولید نفت،‌ گفت: “یکی از شاهزاده های مستقل عربستان که سرمایه گذار بزرگ و مهمی است چند شب پیش  با انتشار نامه ای سرگشاده به  النعیمی وزیر نفت عربستان درسایت خود مخالفتش با سیاستهای نفتی کشورش را اعلام کرد وگفت این کاهش قیمت نفت و افزایش تولید به ضرر ماست.”

نماینده نیشابور و فیروزه در مجلس شورای اسلامی درباره درخواست بسیاری از نمایندگان و کارشناسان برای تشکیل جلسه اضطراری اوپک،‌ گفت: “این که در شرایط فعلی اوپک باید تشکیل جلسه دهد حرف درستی است اما به نظر می رسد زمان ۶ آذر که برای تشکیل این جلسه تعیین شده  زمان مناسبی است.”

ناپایداری وضع موجود

وی با بیان اینکه کاهش قیمت نفت در تاریخ طولانی نبوده و بیش از یکسال طول نمی کشیده است، ‌گفت: “هیچ کس نمی تواند شرایط را به درستی ودقیق پیش بینی کند.”

رئیس کمیسیون انرژی مجلس با بیان اینکه تحریم سرو سامان پیدا خواهد کرد،‌ گفت: “رکود اقتصاد جهانی، اقدامات تروریستی داعش و اختلاف آمریکا و روسیه در نوسانات قیمت نفت بی تاثیر نیست.”

مروی با بیان اینکه افکار عمومی جهان نشان می دهد تحریم به شکلی سرو سامان یابد و آنها هم به نفع ما رای دهند،‌ گفت: “با لغو تحریم ها اتفاقات جدیدی خواهد افتاد.”

این نماینده در مجلس با بیان اینکه سیاست افزایش تولید و کاهش قیمت درراستای ایجاد مشکل برای ایران و روسیه که وابسته به نفت هستند درپیش گرفته شده است،‌ گفت: “زمان تحریم ها و کاهش قیمت نمی تواند طولانی شود.”

وی با بیان اینکه ایران آماده است تا هر کمکی بتواند انجام دهد که از این وضعیت خارج شویم، افزود: “رییس جمهور روسیه هم گفته بود اگر قیمت در همین سطح بماند تولید را کم می کنند چرا که  بودجه کشورش را بالای ۸۰ دلار بسته اند.”

رئیس کمیسیون انرژی مجلس با بیان اینکه عربستان کار سیاسی می کند، گفت: “در بازار نفت و سیاستهای نفتی باید با دقت و آرامش و مراقبت جدی پیش برویم تا به مشکلی برخورد نکنیم.”

مروی ‌گفت: “در حال حاضر روند خوبی در پیش گرفته شده و بازارهایی که از دست داده بودیم را کم کم به دست می آوریم.”

نماینده نیشابور و فیروزه در مجلس با بیان اینکه کشورهای زیادی برای خرید نفت از مااعلام آمادگی کردند تا ما بازار خود را به دست آوریم، درباره پیش بینی قیمت نفت،‌ افزود: “خیلی نمی توان  آینده را به خاطر اتفاقات نابهنگام در منطقه مثل اتفاقی که در یمن رخ داد پیش بینی کرد.”

رئیس کمیسیون انرژی مجلس با بیان اینکه خیلی محکم و قاطع نمی توان گفت کاهش قیمت از بین می رود، افزود:”‌ باید با دقت و مراقبت مسایل را رصد و کنترل کنیم و جلو برویم.”

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large