Skyscraper large
آینده‌ى مذاکرات هسته‌اى در گفتگو با نماینده‌ى پیشین ايران در سازمان ملل

لغو تحریم‌ها یا تعلیق آن؟ مسئله این است

هیات ایرانی در مذاکرات ژنو

مژگان مدرس علوم

مذاکرات سه جانبه نمایندگان ایران، آمریکا و اتحادیه اروپا که از روز سه‌شنبه ۱۴ اکتبر در وین آغاز شده بود در حالی که موضوعات محتوایی مذاکرات همچنان بر جای خود باقی مانده، به پایان رسید.

دو موضوع مورد اختلاف چگونگی لغو تحریم‌ها و جدول زمانی آن و کمیت وکیفیت غنی‌سازی در ایران است که اگر ایران و گروه ۱+۵ از فرصت باقی مانده تا سوم آذر استفاده کافی نبرند پرونده هسته‌ ای ایران وارد دوره‌ طولانی و فرسایشی خواهد شد و تبعات آن منافع و مصالح ایران را بیش از غرب تهدید خواهد کرد.

دکتر منصور فرهنگ، نماینده پیشین ایران در سازمان ملل با بیان اینکه به آینده مذاکرات خوش بین است، در مورد کیفیت گفت‌وگوهای این دور از مذاکرات به “راه دیگر” می گوید: “بر مبنای گزارشات منابع خبری که از اعتبار برخوردارند و با مذاکره کنندگان تماس هایی داشته اند فکر کنم پیشرفت های قابل توجهی در این مذاکرات وجود داشته است. همانگونه که آقای ظریف و نمایندگان آمریکا بعد از مذاکرات اعلام کردند نسبت به رسیدن به نتیجه قبل از پایان مهلت امیدوار هستند؛ اما در عین حال واقعیت این است که بر روی حد وسطی که در رابطه با تعداد چرخک های سوخت برای آمریکا قابل قبول باشد و ایران برای داشتن آن اصرار دارد توافق نشده است و آمریکا تعداد چرخک های سوخت ایران را که به توانایی برای غنی سازی اورانیوم بینجامد را نمی پذیرند. موضوع دوم تحریم هاست که هنوز دو طرف در مورد آن به توافق نرسیده اند که دقیقا ارتباط با موضوع اول دارد. آمریکاییها اصرار دارند که تحریم ها علیه ایران به حالت تعلیق در بیاید اما ایران خواهان لغو تحریم ها است.”

استاد علوم سیاسی در کالج بنینگتون در خصوص تفاوت لغو تحریم ها و تعلیق تحریم ها توضیح می دهد: “فرق این دو در این است که در صورت تعلیق تحریم که فقط با تصمیم رئیس جمهور آمریکا صورت می گیرد اگر ایران در اجرای تعهدات خود تعلل کند رئیس جمهور آمریکا می تواند بدون رفتن به شورای امنیت یا اتحادیه اروپا این تحریم ها را مجددا برقرار کند اما اگر این تحریم ها لغو شود و مشکلی از جانب ایران پیش بیاید امکان اینکه آمریکا بتواند دوباره از شورای امنیت همان تصمیم اعمال تحریم ها را بگیرند سخت است. در هر حال طرفین خواهان حل مسالمت جویانه این مسئله هستند بدلیل اینکه برای منافع هر دو طرف اهمیت دارد.”

اگرچه حسن روحانی رئیس جمهور ایران پیش از شرع این دور مذاکرات گفته است که در مساله هسته ای، دو طرف حتما به تفاهم می رسند و این تفاهم بر مبنای قاعده برد – برد خواهد بود، اما جواد ظریف تاکید کرده است که ایران از تعداد دستگاه های سانتریفیوژ خود نخواهد کاست و حداکثر هم تا ۵ سال محدودیت ها را در این زمینه خواهد پذیرفت.

با وجود این اختلاف نظرات بر اساس گزارش های منتشر شده، ظاهرا ایران در حال بررسی یک طرح از آمریکا در مذاکرات هسته ای است که به این کشور اجازه می دهد بخش بیشتری از تاسیسات هسته ای اش را به حالت فعال حفظ کند در حالی که توانایی اش را برای تولید سلاح هسته ای کاهش می دهد.

65sdf4sd4f44dدکتر فرهنگ در این زمینه تصریح می کند: “اگر ایران بخواهد تاسیسات هسته ای را حفظ کند و بالقوه توانایی ادامه غنی سازی را در سطح کنونی و یا مانند گذشته داشته باشد در آن زمان آمریکا اگر فرمولی از آن را بپذیرد در ازای آن می خواهد تحریم ها به حالت تعلیق دربیاید. اگر ایران واقعا بخواهد تاسیسات هسته ای خود را حفظ کند که بالقوه توانایی ادامه غنی سازی اورانیوم در سطح و کیفیت بالا را خواهد داشت و در آن زمان یک نظام جدید بازرسی باید درست شود که بدون قید و شرط به همه تاسیسات هسته ای از جمله فردو دسترسی داشته باشند اما ایران در این مورد مقاومت می کند و بحث حقوقی را به میان می کشد. به این معنا که ایران در میان همه امضا کنندگان عهد نامه منع گسترش تسلیحات هسته ای یک وضع استثنایی دارد یعنی هیچ کشوری به اندازه ایران مورد بازرسی آژانس بین المللی انرژی اتمی قرار ندارد.”

مشاوروزیر امورخارجه دولت موقت دکترابراهیم یزدی با بیان اینکه اساسا مسئله اعتماد در کار نیست خاطرنشان می کند: “اگر ایران بخواهد تصمیم بگیرد عهدنامه ای که احتمال دارد در مذاکرات به آن برسند را بدلایل امنیتی نفی کند آمریکا می خواهد زمان داشته باشد تا گزینه های دیگری از نظر تحریم ها و تهدیدات نظامی را در اختیار داشته باشد و ایران تا به حال زیر بار این موضوع نرفته و یک حد وسطی را در نظر گرفته است.”

او می افزاید: “من فکر می کنم هر دو طرف بدنبال حل اختلافات هستند. از یکسو ایران بدلیل هزینه سنگین تحریم های اقتصادی نیاز به حل این مسئله دارد تا به توافق برسد؛ یعنی رژیم ایران برای ثبات و پیشبرد اهداف خود نیاز به حل این مسئله و لغو تحریم ها دارد. از سوی دیگر، پریزیدنت اوباما هم از زمان ریاست جمهوری خودش همیشه بر روی این نکته تاکید کرده است که آمریکا باید از طریق گزینه دیپلماسی مسئله اتمی ایران را حل کند و با توجه به تحولات منطقه می خواهد یک دستاورد دیپلماسی داشته باشد و بگوید که با گزینه دیپلماسی توانستیم برنامه هسته ای ایران را مهار کنیم.”

برخی از تحلیلگران معتقدند که اگر چه شش قدرت جهانی و ایران همچنان بر یک موضوع تمرکز کرده اند و آن دستیابی به توافق جامع تا مهلت ۲۴ نوامبر است. اما دو عامل ظهور داعش و سقوط قیمت نفت خام که به طور مستقیم ارتباطی به مذاکرات هسته ای ندارند، بر روی روند مذاکرات تاثیر گذاشته اند. از همین رو تغییرات ژئوپولیتیکی در خاورمیانه به نحوی موثر ایران و غرب را به همکاری بیشتر با یکدیگر برای رفع این تهدیدات منطقه ای و سازش برای حل بحران هسته ای ترغیب کرده است.

اما نماینده پیشین سازمان ملل این تحلیل را کمی غیرواقع بیانانه می داند و معتقد است که معضل خاورمیانه هیچ تاثیری بر روی مذاکرات هسته ای نداشته است. او بیان می کند: “بطور کلی موضع ایران و آمریکا در مورد داعش یک تفاوت کیفی دارد گرچه همه کشورهای منطقه داعش را خطری برای خود می بینند اما وقتی این سوال پیش می آید که در مقابل این معضل چه باید کرد؟ بینش و انتظارات بسیاری از کشورهای منطقه ای و بین المللی با یکدیگر در تضاد است. آمریکا امروز می خواهد به همان اندازه علیه داعش مبارزه کند که با رژیم بشار اسد دارد یعنی درست برخلاف موضع ایران که دفاع از رژیم عراق و بشار اسد است. آمریکا می خواهد ارتش عراق را آموزش دهند تا علیه داعش بجنگند البته ارتشی که محدود به شیعیان نباشد و تغییراتی در رده ارتش عراق داده شود که با حس ملی گرایی وارد این مبارزه شوند نه با حس مذهبی. در حالیکه ایران در طی سیزده سال گذشته بطور منظم شیعیان عراق را آموزش داده و تسلیحات در اختیارشان گذاشته و انگیزه های مذهبی و ایدئولوژیکی در آنها ایجاد کرده است. بطوریکه در همین گروه ها در پاکسازی سنی های عراق نقش بسیار محوری ایجاد کرده و بیش از چهار میلیون سنی عراقی که دو میلیون آنها فقط از بغداد بودند آواره شدند. بنابراین، سنی هایی که امروز از داعش دفاع می کنند ایران را دشمن اصلی خود می دانند در حالیکه کشورهای عربی مانند عربستان سعودی و کشورهای خلیج فارس به هیچوجه نمی خواهند که در این جنگ شیعه و سنی ایران با حمایت از شیعه عراق و سوریه و حزب الله قدرت در منطقه را بدست بگیرد. از سوی دیگر لابی اسرائیل در آمریکا هم که در کنگره آمریکا بسیار نفوذ دارد دسترسی ایران به سلاح هسته ای را بسیار خطرناکتر از پیشروی داعش در عراق می داند. بنابراین علی رغم گمانه زنی هایی که می شود هیچ گونه ارتباطی بین مشکلات منطقه و مذاکرات هسته ای ایران وجود نداشته است.”

گفتنی است، در ماه نوامبر سال گذشته، ایران و کشورهای ۱+۵ به یک توافق مقدماتی شش‌ماهه دست یافتند که براساس آن، تهران در ازای تعلیق و تغییر در برخی فعالیت‌های هسته‌ای، به بخشی از دارایی‌های مسدود شده خود در خارج کشور دست‌رسی پیدا کرد. توافق مقدماتی از ماه ژانویه اجرایی شد و شش ماه بعد در زمان سر آمدن فرجه مذاکرات، توافق نهایی به دست نیامد و توافق مقدماتی به مدت چهار ماه دیگر تمدید شد.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large