Skyscraper large

کودکان بی‌کتاب و کتابخوانی در ایران

sd6f54ss-روشنک آسترکی-roshanak astaraki

روشنک آسترکی

امروز شانزدهم مهرماه برابر با هشتم اکتبر روز جهانی کودک است. در سال ۱۹۴۶ بعد از جنگ جهانی دوم در اروپا، مجمع عمومی سازمان ملل به منظور حمایت از کودکان، سازمانی به نام یونیسف را که ابتدا «انجمن بین‌المللی ویژه کودکان سازمان ملل» نام گرفت ایجاد کرد. در سال ۱۹۵۳، یونیسف، یکی از بخش‌های دائمی در سازمان ملل گردید و روز ۸ اکتبر روز جهانی کودک نام گذاری شد.

یونیسف اعلام داشته که تنها با اختصاص پنج دلار برای هر کودک می‌توان جان ۹۰ درصد از کودکانی را که سالانه می‌میرند، نجات داد و برای بهبود چشمگیر زندگی کودکان جهان سوم، کافی است که فقط مبلغ شش هفته بودجه تسلیحاتی جهان هزینه شود.

وظیفه انجمن کمک به کودکان یعنی یونیسف، مراقبت از کودکان و برآوردن نیازهای اولیه آن‌ها در سالهای ابتدایی زندگی؛ ترغیب و تشویق والدین به تعلیم فرزندان می‌باشد.

همچنین تلاش این انجمن برای کاهش بیماری، مرگ و میر در کودکان و حمایت از آن‌ها هنگام جنگ و حوادث طبیعی و… است. در مقدمه کنوانسیون حقوق کودک آمده‌است که: «کودک باید در فضایی سرشار از خوشبختی، محبت و تفاهم بزرگ شود».

گفتنی است ایران، پیمان‌نامه جهانی حقوق کودک را در تاریخ ۱۴ شهریور ماه ۱۳۷۰ (سپتامبر ۵، ۱۹۹۱) امضاء کرد و مجلس در اول اسفند ماه سال ۱۳۷۲ (فوریه ۲۰، ۱۹۹۴) آن را به تصویب رساند. اما بعد از امضای آن در جایی می‌گوید: «دولت جمهوری اسلامی ایران این حق را برای خود محفوظ می‌‌داند که مفاد یا بندهایی از پیمان‌نامه را که در تعارض با قوانین اسلامی و قوانین داخلی باشد، به اجرا در نیاورد».

در ایران نیز روز جهانی کودک در روز ۱۶ مهر یا ۸ اکتبر جشن گرفته می‌شود. به همین مناسبت مروری بر وضعیت کودکان ایران در حوزه فرهنگ خواهیم داشت.

کودکان بدون کلاس و نیمکت

در حالی که روز جهانی کودک به فاصله کمتر از سه هفته از آغاز سال تحصیلی در ایران است، بد نیست یادآور شویم وضعیت نا‌مناسب اقتصادی، کفاف ندادن درآمد خانواده برای امرار معاش در سال‌های اخیر سبب شده تا گروهی از کودکان ایرانی، رنگی از میز و نیمکت مدرسه ندیده و از تحصیل باز بمانند. کودکانی که آمارهای مختلف و متناقضی از تعداد آن‌ها داده می‌شود اما هرچه هست، کودکان بازمانده از تحصیل در کشور، زیاد شده‌اند. کودکانی که به دلیل شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی از تحصیل بازمانده‌ و در این میان کودکان کار و مهاجران افغانی بیشترین سهم در بازماندگان از تحصیل را به خود اختصاص داده‌اند.

گفتنی است کودکان بازمانده از تحصیل گروهی از دانش آموزانی هستندکه در سن مدرسه یعنی ۶ تا ۱۸ سال بوده اما در کلاس درس حضور ندارند. این کودکان یا وارد چرخه آموزش نشده‌اند یا پس از مدتی چرخه آموزش را ترک کرده‌اند و همواره در‌خصوص آمار دقیق از این کودکان تناقض‌های آشکاری وجود دارد و تعداد دقیق آن‌ها هنوز مشخص نیست.

جامعه‌شناسان در رابطه با تبعات بازماندن کودکان از تحصیل برای آینده اجتماعی ایران می‌گوید با افزایش این روند، سیل عظیم نیروی کار بی‌مهارت که فرصت تجهیز خود را نیافته‌اند، در سال‌های آتی افزایش می‌یابد و حلقه‌های تو در توی فقر را شدت می‌دهد. هزینه‌هایی که برای تحصیل یک فرد در نظر گرفته شده در نیمه راه، بی‌آنکه نتیجه‌ای حاصل کرده باشد می‌سوزد. سرخوردگی‌های تحمیل شده به افرادی که به واسطه بازماندن از تحصیل در حاشیه گروه‌های اجتماعی قرار گرفته‌اند، منجر به ابراز خشونت، آسیب زایی، ایجاد ناامنی و مشکلات بی‌شماری می‌شود که همه حاصل توقف سرمایه‌های انسانی در نیمه راه هستند.

لزوم برنامه ملی برای مطالعه کودکان

حال آنکه یکی از نیازهای کودک، نیاز او به دانستن و آموختن است و کتاب‌خوانی و مطالعه نقش مهمی را در آگاهی و دانش کودکان بازی می‌‎کند. اما در کشور ما چقدر برای کتاب‌خوانی و علاقه‎مند کردن بچه‌ها به مطالعه گام برداشته شده است؟

مصطفی رحماندوست، شعر و نویسنده کودک پیرامون مطالعه کودکان با اشاره به این‌که برای ترغیب کودکان به کتاب‌خوانی باید از خانواده‌ها شروع کرد، به ایسنا گفته است: واقعیت قضیه این است که ما همیشه انتظار داریم دولتمردان که اهل این حرف‌ها نیستند، وارد عمل شوند؛ اما کتاب خواندن از خانه شروع و بعد در مدرسه تقویت می‌شود.

او در پاسخ به این‌که مسؤولان چقدر می‌توانند در این زمینه یاری‌بخش باشند اظهار می‌کند: در کشورهایی که سطح مطالعه بالاست، برنامه‌های ملی چندساله اجرا شده است تا آن‌ها به موفقیت رسیده‌اند. اگر قرار باشد پدر و مادر‌ها اول خودشان لذت مطالعه را کشف کنند و بعد به بچه‌ها این لذت را بدهند، باید برنامه کلان ملی ایجاد شود که هدف آن تغییر سیستم آموزش و پرورش و نگاه همگان باشد. البته راه‌های تکنیکی و اساسی در این وجود دارد که می‌توان از تجربه‌های جهان برای اجرای آن استفاده کرد. اما حالا که کسی در کشور ما نیست، باید خود خانواده‌ها به فکر باشند. باید به خانواده‌ها گفت که اگر می‌خواهید بچه‌های شما در آینده موفق باشند و در آینده کتاب‌خوان شوند، تنها راه این است که خود شما برای آن‌ها کتاب بخوانید.

از سوی دیگر نوش‌آفرین انصاری، دبیر شورای کتاب کودک هم در این زمینه معتقد است: برای برگرداندن اهمیت مطالعه به کشور، توجه به کتابخانه‌ها اهمیت دارد.

او در این زمینه به ایسنا می‌گوید: من به عنوان یک کتابدار و کسی که در شورای کتاب کودک بر کار مروجان کتاب نظارت می‌کنم و فعالیت خانه کتابدار را می‌بینم، به این رسیده‌ام که تنها چیزی که می‌تواند به برگرداندن اهمیت مطالعه در کشور کمک کند، ایجاد کتابخانه‌های زیبا، جذاب و با فعالیت‌های عمومی بسیار خوب است که کتابدارانی آشنا با ادبیات کودک در آن‌ها حضور داشته باشند. کار مروجان کتاب‌خوانی بسیار اهمیت دارد و تجربه‌های من نشان می‌دهند که فعالیت آن‌ها بسیار سودمند است. اگر مسئولان ورای شعار بخواهند به این موضوع بپردازند، باید کار مروجان خواندن را جدی بگیرند و آن را رشد بدهند.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large