Skyscraper large

اقتصاد ایران و روسیه؛ کوری عصاکش کور دگر شود

ali jalali علی جلالی

علی جلالی

روز گذشته خبرگزاری دانشجویان ایران در مطلبی به نقل از رییس اتاق بازرگانی مشترک ایران و روسیه نوشت که در صورت تایید بانک مرکزی، روبل جایگزین سایر ارزها برای مبادلات تجاری ایران و روسیه می‌شود.

به گزارش ایسنا، اسدالله عسگر‌اولادی – رییس اتاق بازرگانی مشترک ایران و روسیه – در جلسه هیات نمایندگان اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران به بیان دستاورد‌های سفر روسیه پرداخت و گفت: “برای حل مشکلات بانکی در معاملات ایران و روسیه قرار شد روبل جایگزین سایر ارز‌ها شود البته قرار است بانک مرکزی نظر کارشناسی خود را برای اجرای این طرح ظرف دو ماه آینده اعلام کند.”

به گفته وی، روس‌ها خریدار انواع محصولات اعم از محصولات کشاورزی، صیفی‌جات، دریایی هستند و باید برای افزایش صادرات برنامه‌ریزی‌های مناسب و بازاریابی انجام دهیم.

رییس اتاق بازرگانی مشترک ایران و روسیه خاطر نشان کرد: “میلیان بانک در کنار بانک ملی قرار است تبادلات بانکی بین پنج کشور را انجام دهد و نرخ مبادلاتی را طبق نرخ آزاد در ایران تحویل دهد.”

اسدالله عسگر اولادی که ریاست اتاق بازرگانی ایران و چین را نیز بر عهده دارد، پیش از این هم به جای توجه به شیوه های متداول و استاندارد تجارت به خصوص غرب و معامله با کشورهای اروپایی و همچنین ایجاد رابطه با اقتصادی با آمریکا؛ خواستار چرخش بیشتر اقتصاد کشور به سمت واردات از دو کشور روسیه و چین شده و در این مورد به دولت روحانی گوشزدهایی کرده و از عدم توجه دولت یازدهم در این خصوص گله مند بود.

بدون در نظر گرفتن توجه و میل شدید این فعال و سرمایه دار بزرگ اقتصادی که پس از انقلاب اسلامی به یکی از ابربازرگانان ایرانی بدل شده، برای برقراری رابطه و تجارت با چین و روسیه، پیشنهاد تازه او برای استفاده از روبل در معاملات میان ایران و روسیه نیز پیشنهاد تازه و غریبی در اقتصاد کشور نیست.

اما اینکه این اتفاق چگونه خواهد افتاد و زمینه مطرح شدن این مبحث چه بوده و چه عواقبی به همراه خواهد داشت، نکته ایست که باید قدری در مورد آن دقت بیشتری داشت.

هستند کارشناسانی که حذف دلار را در هر سطحی از مبادلات و معاملات تجاری و اقتصادی کاری نادرست و هزینه ساز می دانند.

بدون شک با توجه به جایگاه محوری و تأثیر گذار دلار بر اقتصاد جهانی و ارتباطات گسترده تجاری میان کشورهای مختلف دنیا و با در نظر گرفتن پشتوانه عظیم مالی کشورها و سیستم های مختلف اقتصادی و سیاسی دولت های جهان بر اساس ارز بین المللی یعنی دلار، به راحتی می توان دریافت که در حالتی خاص و بسیار پیچیده یک سیستم و یا نظام موجود در صحنه سیاسی و اقتصادی دنیا از مبادلات با دلار محروم یا دور بماند.

به عنوان مثال زمانی که کشوری در شرایط تحریم و محدودیت تجاری با جهان قرار می گیرد، خواسته یا ناخواسته مجبور به جایگزین کردن سیستم های دیگر مالی و تجاری برای تأمین مایحتاج خود است.

معاملات تهاتری و پایاپای که امکان تنوع انتخاب را از طرف تحریم شده گرفته و او را مجبور به پذیرش خواست های طرف عرضه کننده می کند، در این شرایط کشوری که از معاملات با دلار محروم شده باشد، در اصل از چرخه اقتصادی جهان محروم شده و از قافله تجارت جهانی جا می ماند و این همانی چیزی است که در انتها به نبود دلار و ارز خارجی معتبر در سیستم مالی آن کشور منجر شده و در اصل اقتصاد و تجارت آن نیز از پشتوانه ارز متعبر محروم خواهد شد؛ که البته این خود مشکلات بسیاری را به همراه خواهد داشت.

این همه ماجرا نیست، بلکه کشورهایی هم که در تحریم نیستند در سال های اخیر خواستار حذف دلار از چرخه اقتصادی خود شده اند. اما اینکه تا چه حد این امر برای آنها میسر بوده و یا اصلا آنها به این امر مصمم باشند، سوالی است که صاحبنظران را به تردید در پاسخ آن وا می دارد.

با توجه به اینکه در ۶۰ درصد تمامی مبادلات و معاملات تجاری دنیا، از بیمه و هزینه های حمل و نقل گرفته تا جابجایی و انتقال پول و همچنین پشتوانه ها و اعتبارات قراردادی، همه و همه با ارز بین المللی دلار انجام می شود، که در حقیقت بیشترین اعتبار را در جهان داشته و تغییر آن به ارز ملی برای کشورها و سیستم های مختلف به امری آسان و کم هزینه نسبت به ارزهای دیگر بدل شده است، بدون شک حذف چنین گزینه ای عدم تعادل و هماهنگی در تجارت میان کشورها و کاهش پشتوانه های ارزی آنها را به همراه خواهد داشت.

البته کشورهایی از جمله برزیل، روسیه، هندوستان، چین و آفریقای‌جنوبی که در گروهی به اسم بریکس گرد هم آمده اند، خواستار تغییر نظام مالی بین المللی خود شده و حتی راهکارهایی را هم پیشنهاد داده اند.

به نوشته روزنامه شرق، پیش از این هم بانک‌های مرکزی دو کشور چین و روسیه موافقت کردند تمام مبادلات تجاری خود را بدون استفاده از دلار با ارزهای کشور خود، یعنی یوان و روبل، انجام دهند. این تصمیم اگرچه در جلسه کشورهای بریکس گرفته شد اما بعد از اختلاف غرب و آمریکا با روسیه بر سر ماجرای اوکراین جدی‌تر شد.

گازپروم هم اعلام کرد آماده است تا دلار را از مبادلات خود حذف کند. ایران هم مدتی قبل تصمیم مشابهی گرفت. قوه مقننه، اردیبهشت سال‌جاری با همکاری مرکز پژوهش‌های مجلس، تدوین طرح قراردادها و پیمان‌های دوجانبه و چندجانبه پولی با دیگر کشورها را برای حذف دلار و یورو از مبادلات پولی ایران در دستور کار قرار داد. کشورهای دیگری هم هستند که هدف حذف دلار را در سر می‌پرورانند اما گویا دلار به این آسانی‌ها حذف‌شدنی نیست.

این روزنامه در گفت و گویی با احمد سیف اقتصاددان، در مورد جایگزینی ارزهای دیگر و حذف دلار از قول وی می نویسد:” تا زمانی که یک واحدپولی جانشین پیدا نشود، فکر نمی‌کنم شما بتوانید بدون هزینه گاه قابل‌توجه، دلار را حذف کنید. متاسفانه واقعیت اقتصاد جهانی این است که درآن دلار به صورت یک واحد پول جهانی درآمده است. نه فقط بخش عمده‌ای از تجارت جهان – از جمله نفت – به دلار قیمت‌گذاری می‌شود بلکه اغلب پرداخت‌ها بخش عمده‌ای از ذخایر ارزی کشورهای مختلف جهان و نیز بخش عمده‌ای از وام‌ستانی‌ها و اوراق قرضه بین‌المللی که صادر می‌شوند به دلار است.”

با توجه به این سخن می توان پیش بینی کرد که از کشوری مانند ایران با اقتصادی نفت محور و با تولیدی در حد پایین و همچنین جایگاهی نه چندان معتبر در اقتصاد جهانی و مبادلات تجاری دنیا، نباید توقع داشت که با هزینه ای کم از پس تغییرات در مبادلات ارز خارجی خود بر آمده و حتی جایگزینی معتبر برای دلار پیدا کند.

به گفته این کارشناس اقتصادی یک واحد پول جهانی برای اینکه بتواند به وظایفی که برایش در نظر گرفته می‌شود عمل کند، باید حداقل سه خصیصه اساسی داشته باشد؛ ۱- به‌عنوان یک وسیله با ارزش قابلیت ذخیره سازی داشته باشد، ۲-  قابلیت تبدیل به ارزهای دیگر را داشته باشد و ۳-  از سوی همگان پذیرفته شده باشد.

حال با کمی دقت می توان دریافت که هر گونه جایگزینی ارزی در مبادلات تجاری می تواند چه مشکلاتی را برای کشورها فراهم کند.

البته هستند کسانی که تجارت میان دو کشور را چندان مشکل ساز نمی دانند و معتقد هستند که تجارت میان دو طرف می تواند به هر شکلی امکان پذیر باشد، اما این نکته را باید توجه داشت که در پی مبادلات دراز مدت میان کشورهایی مانند ایران و روسیه که خود در تحریم های فشرده از سوی جامعه جهانی گرفتار آمده اند، این روش نه تنها راه گریزی برای نجات از تحریم ها نخواهد بود، بلکه این نوع رفتار غلط ذخایر ارزی و اعتباری آنها را هم به دلیل مبادله ارزهای کم ارزش به شدت کاهش خواهد داد.

بدون شک اقتصادی مانند چین که خود را قدرت اقتصادی مقابل آمریکا می داند، علی رغم تمام ادعا و تبلیغات خود تا کنون دست به چنین اقدامی نزده و تنها بحث آن را در کشورهای دیگر مطرح کرده و آنها را تشویق به انجام چنین کاری می کند.

چرا که خود به خوبی می داند که با تضعیف دلار و پرهیز از هر گونه معامله ای توسط ارز بین المللی یعنی دلار، ذخایر عظیم ارزی خود را به خطر انداخته و نه تنها قادر به رقابت با آمریکا نخواهد بود بلکه در مواردی از قافله تجارت جهانی نیز باز خواهد ماند.

در نهایت این نکته را نباید فراموش کرد که حذف دلار از مبادلات تجاری میان ایران و هر کشور دیگری می تواند بیانگر ضعف و عدم توانایی در تجارت این کشور با جهان بوده که به طبع آن وابستگی شدید و محدودیت های گسترده و همچنین بی ارزش شدن منابع مهم درآمد و تولید در کشور چه در زمینه مواد خام و چه در زمینه صنعتی را به همراه خواهد داشت.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large