Skyscraper large

گاز ایران در اروپا؛ حقیقت یا رؤیا؟

see6r5t4- ali jalali علی جلالی

علی جلالی

بنابر آمار موجود کشور روسیه بزرگترین تأمین کننده گاز طبیعی به قاره سبز است که حجم صادرات آن به میزان ۸۰ میلیارد دلار در سال می رسد.

بدون شک این حجم بالای صادرات گاز هم برای طرف روسی بسیار حیاتی و با ارزش است و هم برای طرف اروپایی که نیازمند چنین حجمی از واردات گاز بوده و بخشی اعظم از انرژی خود را تأمین می کند.

این میزان صادرات گاز که معادل یک سوم تقاضای اتحادیه اروپا است به دلیل تحریمهای فعلی علیه مسکو؛ در ارتباط با مشکلات اوکراین و موضع گیری های غرب علیه مسکو، لزوم واردات گاز از دیگر نقاط را بیشتر می‌کند.

در این میان اما، ایران با رویکردی تازه و با بهره بردن از فضای موجود خواستار نزدیکی بیشتر با غرب بوده و سعی دارد تا جای خالی روسیه را به عنوان دومین ذخیره گازی در جهان گرفته و بازار ۸۰ میلیارد دلاری اروپا را در اختیار خود قرار دهد.

شاید در ابتدا و با توجه به وضع موجود در مورد اعمال تحریم های فعلی علیه ایران و بروز مشکلات عدیده ای که این روزها بر روابط اقتصادی ایران با دیگر کشورها به خصوص غرب سایه انداخته است، شاید این آرزویی بیش نباشد، اما آنچه از متن خبرگزاری ها و گزارش های موجود به خصوص در روزهای اخیر منتشر می شود می توان این امیدواری را داشت که برای رسیدن به چنین هدفی، امکان دستیابی به توافق وجود داشته و با یک برنامه ریزی دقیق می توان از پس مشکلات پیش رو بر آمد.

به نوشته گزارش اخیر ایسنا، در سندی که پس از الحاق کریمه اوکراین به روسیه برای مدیرکل سیاست خارجه اتحادیه اروپا تهیه شده آمده است: “پتانسیل بالای تولید گاز، اصلاحات داخلی بخش انرژی که در جریان است و روند عادی سازی رابطه با غرب، ایران را به یک جایگزین معتبر برای روسیه تبدیل می‌کند. اما در این سند در عین حال آمده است که ایران در کوتاه مدت به دلیل تحریمها و نبود زیرساختهای لازم جایگزین معتبری برای تامین انرژی اروپا نیست. اسناد داخلی امنیت انرژی اتحادیه اروپا که در اختیار رویترز قرار گرفته همچنین نشان دهنده طرحهایی برای ایجاد منابع جدید واردات گاز اروپا در آسیای میانه از جمله ایران است.”

این شاید بهترین فرصت برای ایران باشد تا با توجه به مشکلات پیش آمده در روابط غرب و روسیه، جای پای محکمی در بازار گاز و انرژی قاره سبز باز کرده و علی رغم دریافت حجم بالایی از درآمد ارزی آن، جایگاه محکم تری در روابط سیاسی و اقتصادی با اروپا پیدا کند.

اگر چه رسیدن به چنین هدفی با توجه به ناامنی های اخیر در کشورهای عراق و سوریه، کار را چندان هم ساده و آسان نکند، اما به هر ترتیب این امکان وجود داشته و دارد تا با تحولات تازه ای که در منطقه شرق اروپا و خاورمیانه در حال رخ دادن است، ایران نیز سیاست های داخلی و خارجی خود را به گونه ای اتخاذ کند تا در رسیدن به جایگاهی متفاوت و مطمئن در اقتصاد جهانی حضور یافته و در شریان انرژی اروپا نقش به سزایی را بازی کند.

در این میان صاحبنظران بر این عقیده اند که حذف تحریمهای ایران اصلی ترین سد راه پروژه انتقال گاز ایران به روسیه را از سر راه بر خواهد داشت و بسیاری از دیپلماتها نسبت به احتمال حصول توافق هسته ای نهایی بین ایران و قدرتهای جهانی تا ضرب الاجل ۲۴ نوامبر چندان خوشبین نیستند، اما گزارش های رسیده این احتمال را که ایران و شش قدرت جهانی شامل آمریکا، انگلیس، فرانسه، روسیه، چین و آلمان در تلاش هستند تا به یک توافق هسته‌ای بلندمدت با ایران دست پیدا کنند بیشتر کرده که این امر به خودی خود تحریمهای بین‌المللی علیه اقتصاد ایران را به نقطه پایان خواهد رساند.

شاید این سئوال در حال حاضر پاسخی صریح و روشن نداشته باشد، اما باید منتظر بود و دید که آیا ایران از شرایط به وجود آمده برای جبران خسارت ها و اشتباهات گذشته خود نهایت استفاده را خواهد کرد یا خیر؟

۸۰ میلیارد دلار در سال برای ایران

روز گذشته خبرگزاری کار ایران در مطلبی با اشاره به توافق احتمالی هسته ای ایران با غرب، از اضافه بودجه ۸۰ میلیارد دلاری ایران در صورت حصول توافق خبر داد.

به گزارش این خبرگزاری، اروپا به دنبال جایگزین گاز روسیه بوده و ایران را انتخاب کرده است. بر این اساس یکی از اعضای کمیسیون اروپا اعلام کرده است در صورت رفع تحریم ها قرار داد واردات گاز از ایران عملی خواهد شد و این در حالیست که اروپا سالیانه ۸۰ میلیارد دلار گاز از روسیه وارد می کند.

به نوشته ایلنا، بحران اوکراین هر روز رنگ تازه تری به خود می‌گیرد. در آخرین رویداد‌ها اتحادیه اروپا به همراه آمریکا با جلوگیری از صادرات صیفی جات و مرکبات سعی در تحت فشار قرار دادن مسکو دارد و روسیه نیز زمزمه قطع صادرات گاز طبیعی به اروپا را آغاز کرده است. از همین رو اتحادیه اروپا سعی دارد با توجه به نزدیک شدن فصل سرما هر چه زود‌تر جایگزین مناسبی برای روسیه پیدا کند. روسیه تامین کننده یک سوم از گاز اروپا است و میزان صادرات گاز این کشور به اروپا بالغ بر ۸۰ میلیارد دلار است.

اقتصادی ترین گزینه اروپا

ایلنا در ادامه گزارش خود می نویسد:”از لحاظ علمی و اقتصادی بهترن جایگزین برای گاز روسیه ایران است. ایران بعد از روسیه صاحب دومین منابع گازی در جهان است و دارای سیستم منظم لوله کشی گاز است و قسمت اعظم گاز ترکیه و ارمنستان را که جزو کشورهای اروپایی محسوب می‌شوند را تامین کند.”

این خبرگزاری به نقل از رویترز می افزاید:”یک عضو کمیسیون اتحادیه اروپا خبر از بررسی واردات گاز از ایران را داده است. او از جلسات متعدد این کمیسیون جهت جایگزین مناسب برای روسیه خبر داد و گفت سر انجام اعضای این کمیسیون به این نتیجه رسیدند که بهترین جایگزین برای روسیه ایران است و در صورت اینکه تحریم‌ها علیه ایران رفع شود و مذاکرات هسته‌ای به نتیجه برسد. با توجه به نزدیک شدن فصل سرما بستن قرار داد با ایران و واردات گاز از این کشور در اولویت قرار دارد. پس از آنکه ایران به سبب ماجرا جویی‌های دولت قبل و اولویت قرار داده شدن مسئله هولوکاست نسبت به مسائل ملی از خط لوله نوباکو کنار گذاشته شد به ناچار ایران، خود شروع به برنامه ریزی برای صدور گاز کرد و بر این اساس در چند سال اخیر شروع به احداث خطوط لوله و پیدا کردن مسیر‌های اقتصادی برای انتقال گاز خود به اروپا بوده است.”

محدودیت‌هاى ایران

بنابراین گزارش، خط لوله نهم سراسری یکی از این موارد است که گاز را از منطقه پارس جنوبی و عسلویه به بازرگان می‌رساند اما به دلیل کمبود اعتبارات لازم هنوز تکمیل نشده است. صادرات گاز از طریق عراق و سوریه که مرحله لوله گذاری در عراق انجام شده است اما به سبب درگیری‌های اخیر در عراق و جنگ در سوریه ناتمام مانده است. خط لوله صادرات گاز ایران به ترکیه نیز دارای محدودیت است و نمی‌تواند حجم عظیم گاز مورد نیاز اروپا را تامین کند.

به نظر می‌رسد در صورتی که توافق هسته‌ای میان دولت جدید ایران و قدرت‌های جهانی حاصل شود بهترین راه انتقال گاز ایران به اروپا مشارکت دادن ایران در خط لوله نوباکو باشد. زیرا میدان گازی شاه دنیز آذربایجان توان استفاده کامل و پوشش این خط لوله را ندارد و همچنان مقدار متنابهی از ظرفیت این خط لوله بی‌استفاده مانده است، اما با ورود ایران به این خط لوله دیگر مشکل کمبود منبع حس نخواهد شد ضمن اینکه با برقرار شدن دوباره سوآپ که توسط وزیر نفت دولت قبل یک شبه از سیستم بازرگانی ایران حذف شده بود می‌توان گاز ترکمنستان را از طریق ایران به این خط لوله تزریق کرد. اگر این امر محقق شود ورود ۸۰ میلیارد دلار به سیستم اقتصادی ایران که در بودجه سالیانه پیش بینی نشده است می‌تواند اقتصاد ایران را از رکود خارج و طرح‌های عمرانی و نفتی که به سبب کمبود اعتبار تاکنون معلق مانده است را به مرحله اجرایی برساند.”

تهدید صریح روس‌ها

خبرگزاری دانشجویان ایران هم در گزارش دیروز خود با اشاره به تهدید روس ها مبنی بر قطع صادرات گاز به اروپا در شروع فصل سرما نوشت:”روسیه نسبت به قطع صادرات گازش به اروپا هشدار داد چرا که برخی از کشورها این مقادیر گازی را مجددا برای کمک به کی‌یف صادر کرده‌اند.”

خبرگزاری ایسنا در مطلب خود به نقل از خبرگزاری فرانسه نوشت:”این تهدید صریح همزمان با آن صورت گرفت که وزرای انرژی برای مذاکراتی با میانجی‌گری اتحادیه اروپا در بحبوحه قطع صادرات گاز روسیه به اوکراین در برلین گردهم آمدند. این قطع صادرات باعث می‌شود که بخش‌هایی از این کشور جنگ زده زمستان امسال بدون گاز و در نتیجه بدون وسایل گرمایشی باشند. این نشست سه جانبه با عدم اعتماد میان تمامی طرفین برگزار شد و روابط میان مسکو و کی‌یف به سرنوشت آتش بس بی‌ثبات میان اوکراین و جدایی طلبان حامی روسیه بستگی دارد.”

بنابراین گزارش، الکساندر نوواک، وزیر انرژی روسیه تاکید کرد که صادرات مجدد مقادیر گازی به اوکراین که توسط اروپا از روسیه خریداری شده غیرقانونی است و ممکن است برای اولین بار از سال ۲۰۰۹ میلادی کشورهای اتحادیه اروپا از سوی شرکت گازی “گاز پروم” تامین گاز نشوند.

وی همچنین افزود: “امیدواریم که شرکای اروپایی‌ ما به توافق نامه‌ها پایبند بمانند. این تنها راهی است که می‌توانیم مطمئن شویم که هیچ اختلالی در ارسال گاز به مصرف کنندگان اروپایی به وجود نمی‌آید.”

بروز اختلال در صادرات گاز روسیه

به نوشته ایسنا، اظهارات نوواک چند ساعت پس از آن منتشر شد که شرکت انرژی “نفت و گاز” اوکراین بروز اختلالی در صادرات گازی که از مجارستان دریافت می‌کرده را گزارش داده و اعلام کرد:”این توقف در صادرات گاز تنها چند روز پس از سفر نمایندگانی از شرکت رورسی “گاز پروم” به مجارستان صورت گرفته است.”

بر این اساس ویکتور اوربان، نخست‌وزیر مجارستان گفت، کشورش نمی‌تواند به خاطر اوکراین خطر از دست دادن واردات گازی از روسیه را بپذیرد.

بازتاب در رسانه‌های روسی

به نوشته ایسنا همچنین بحث صادرات گاز ایران به اروپا که در دیدارهای حسن روحانی در نیویورک مطرح شد، در رسانه‌های روسی بازتاب پیدا کرد.

به گزارش روز شنبه این خبرگزاری، ایتارتاس روسیه نیز خبر داد که ایران با معرفی خود به عنوان یک منبع منحصربه فرد و قابل اتکای انرژی در حال پیشنهاد تامین گاز طبیعی اروپا است. بر این اساس حسن روحانی رییس جمهور ایران در دیدار با هاینتس فیشر همتای اتریشی خود گفت: “ایران از جایگاه بی‌نظیری در زمینه تولید انرژی برخوردار است.”

وی با اشاره به احیای پروژه خط لوله متوقف شده هشت میلیارد یورویی ناباکو برای انتقال ۲۳ میلیارد متر مکعب گاز از آسیای میانه به اروپا گفت:‌ “ما آماده اجرای این شبکه برای انتقال گاز به اروپا از طریق اتریش هستیم.”

به نوشته ایسنا، خط لوله ناباکو قرار است به طول ۳۳۰۰ کیلومتر از ترکمنستان و جمهوری آذربایجان به کشورهای اتحادیه اروپا از طریق اتریش و آلمان متصل شود. همچنین اتریش، بلغارستان و رومانی بخشی از پروژه‌ای هستند که قرار بود در سال ۲۰۱۴ به بهره برداری برسد، اما به دلیل نبود منابع عرضه تا سال ۲۰۱۸ به تاخیر افتاده است.

اکنون اولویت اتحادیه اروپا با خط لوله ترانس آدریاتیک بخشی از کریدور گازی جنوب این اتحادیه برای انتقال سوخت به این قاره از طریق دور زدن روسیه و به وسیله خاک یونان، ‌آلبانی و ایتالیا است.

به نوشته این گزارش، سخنان روحانی در شرایطی است که پیشتر علی ماجدی معاون سابق وزیر نفت نیز در ماه اوت گفته بود که خط لوله ناباکو بدون گاز ایران و میدان شاه دنیز آذربایجان که ذخایرش هشت میلیارد متر مکعب تخمین زده می‌شود کارآیی ندارد. ایران انتقال گاز از طریق ترکیه را مطلوب می‌داند و‌ آنکارا برای انتقال گاز ایران به اروپا ابراز تمایل کرده است. همچنین روزنامه مسکو تایمز نیز در گزارشی این خبر را پوشش داد.

پیگیرى سفارت ایران در آلمان

روز جمعه نیز خبرگزاری رویترز با اشاره به گشایش‌های اخیر در روابط ایران و غرب به نقل از یک منبع آگاه کمیسیون اروپا گزارش داد: “علی ماجدی معاون سابق بین‌الملل وزارت نفت که به تازگی به عنوان سفیر جدید ایران در آلمان منصوب شده، مسئول اصلی تدارکات انتقال گاز ایران به اروپا است.”

به نوشته ایسنا یک منبع آگاه کمیسیون اروپا در این خصوص گفته است: “مهمترین واسطه تماسهای ما با دولت ایران از طریق سفارت ایران در برلین و سفیر جدید این سفارتخانه است که سابقا از اعضای وزارت نفت ایران بوده است.”

علی ماجدی معاون سابق بین‌الملل وزارت نفت ایران در ماه ژوئیه به عنوان سفیر جدید ایران در آلمان منصوب و از روز گذشته کار خود را به عنوان سفیر آغاز کرد. این در حالیست که ماجدی خود در این زمینه اظهارنظر نکرده است.

فوری اما بی سرو صدا

بنابراین گزارش، اتحادیه اروپا بی سر و صدا در حال تشدید فوریت طرح واردات گاز طبیعی از ایران همزمان با آب شدن یخ روابط تهران و غرب و در سوی مقابل متشنج شدن روابط با روسیه است.

بر این اساس، منبع آگاه کمیسیون اروپا در توسعه استراتژی انرژی اتحادیه اروپا به رویترز گفت: “دو احتمال یعنی لغو تحریمهای ایران و اضافه شدن یک سری زیرساخت خط لوله، مانع از این نمی‌شود که برنامه ریزان اتحادیه اروپا برای این منظور آماده نشوند. ‌ ایران در مسیر اولویت اصلی اتحادیه اروپا برای اقدامات میان مدت قرار دارد که به این اتحادیه برای کاهش وابستگی به منابع گازی روسیه کمک می‌کند. گاز ایران می‌تواند به راحتی به اروپا منتقل شود و در این زمینه یک سازش آشکار سیاسی بین تهران و غرب وجود دارد.”

روحانی اعلام آمادگی کرد

به نوشته ایسنا، حسن روحانی رییس جمهور ایران در دیدار با هاینتس فیشر همتای اتریشی خود، گفت: “ایران از جایگاه بی‌نظیری در زمینه تولید انرژی برخوردار است.”

وی با اشاره به احیای پروژه خط لوله متوقف شده هشت میلیارد یورویی ناباکو برای انتقال ۲۳ میلیارد متر مکعب گاز از آسیای میانه به اروپا گفت:‌ “ما آماده اجرای این شبکه برای انتقال گاز به اروپا از طریق اتریش هستیم و ایران می‌تواند یک منبع ایمن انرژی برای اروپا باشد.”

خط لوله ناباکو قرار است به طول ۳۳۰۰ کیلومتر از ترکمنستان و جمهوری آذربایجان به کشورهای اتحادیه اروپا از طریق اتریش و آلمان متصل شود.

تدارک پیچیده برای پایان تحریم‌ها

به نوشته این گزارش، امیر هندجانی کارشناس مستقل نفت و گاز در دوبی معتقد است که ایران تلاش دارد خود را در اروپا به عنوان یک جایگزین برای گاز روسیه مطرح کند. ایران در حال اجرای یک بازی بسیار پیچیده است. از یک سو با روسیه درباره همکاری در زمینه کاهش تحریمها گفت‌وگو می‌کند و از سوی دیگر در حال گفت‌وگو با اروپا درباره جایگزینی گاز روسیه است. با توجه به استراتژی سیاسی کنونی روسیه که مبتنی بر تقابل با اروپا است فکر می‌کنم، اتحادیه اروپا چاره‌ ای جز پیدا کردن منابع گازی جایگزین ندارد.

فرانک اونباخ مدیر تحقیقات انرژی در کالج سلطنتی لندن هم بر این اعتقاد است که تمایل ایران به انتقال گاز به اروپا بسیار زیاد است. برخی از نخبگان سیاسی و اقتصادی ایران و شرکت‌های غربی در حال تدارک برای پایان تحریمها هستند.

مارک دوبوویتس از اندیشکده آمریکایی “بنیاد دفاع از دموکراسیها” نیز پیش از این گفته است که  ایران به دنبال استفاده از وضعیت عراق و روسیه برای امتیازگرفتن از غرب در بحث هسته‌ای است.

وی که به قانونگذاران آمریکایی درباره تحریمها علیه ایران مشاوره داده است گفت: “واشنگتن باید نسبت به هرگونه تلاش برای فرسایش موضع مذاکرات از طریق ایجاد هرگونه راه فرار اقتصادی برای ایران، تا زمان حصول توافق جامع هسته ای هشیار باشد. به نوشته ایسنا، وزارت امور خارجه آمریکا در این باره اظهار نکرده است.

امکانات پیش روی ایران

به گزارش ایسنا، ممکن ترین مسیر برای انتقال گاز ایران به اروپا از طریق ترکیه است که در حال حاضر یکی از مشتریان گازی ایران نیز هست. اگرچه خط لوله موجود تبریز – آنکارا آنقدر بزرگ نیست که جوابگو این حجم از صادرات باشد. ایران مدتهاست برای ساخت یک خط لوله که میدان گازی عظیم پارس جنوبی را به اروپا متصل کند در حال رایزنی است.

هندجانی در این مورد معتقد است که این یک پروژه به شدت بلند پروازانه است. حتی اگر نیمی از این خط لوله نیز ساخته شود، یک موفقیت بزرگ برای ایران و اروپا خواهد بود.

سرمایه‌گذاران در اروپا و همچنین کمیسیون این قاره گزینه ارزان‌تر و به لحاظ سیاسی کم دردسر تر واردات گاز ایران از طریق ترکیه به وسیله امتداد خط لوله‌ای که هم اکنون وجود داشته باشد یا در حال توسعه باشد را ترجیح می‌دهند.

شرکت‌های انرژی توتال فرانسه و اِنی ایتالیا در گذشته برای توسعه پارس جنوبی که یکی از بزرگترین میادین گاز جهان است ابراز تمایل کرده‌اند . مجموع ذخایر این میدان که بین ایران و قطر مشترک است حدود ۵۰ تریلیون متر مکعب تخمین زده می‌شود که برای تامین تقاضای اروپا به مدت بیش از ۱۰۰ سال کافی است.

مطالعات امکان سنجی مستقل نشان می‌دهد که اگر تحریمها لغو شود و سرمایه‌گذاری به زودی آغاز گردد، ایران می‌تواند تا سال ۲۰۲۰ سالانه ۱۰ تا ۲۰ میلیارد متر مکعب گاز به ترکیه و اروپا صادر کند.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large