Skyscraper large

آنچه طالقانى مى‌خواست

65d4gre6y45rty

محمد توسلی

زندگی طالقانی و نوع حضورش در حوزه و سپس در جامعه با بقیه متفاوت بوده است. روحانیونی که از حوزه بیرون می آمدند، هدف نهایی‌شان این بود که در مسجدی مستقر شوند و منبر بروند و وجوهات بگیرند. به خاطر دارم که دانش آموز سوم دبستان بودم که در پانزده شعبان سال ۲۷، در محله مان در خیابان مولوی تهران ،کوچه شهید مجید توسلی ( سعادت)، برنامه جشنی داشتیم و طالقانی را برای سخنرانی دعوت کردیم که با آغوش باز پذیرفتند. ایشان درباره فلسفه انتظار سخنرانی کرد که هنوز نیز محور‌های آن در خاطرم هست. هدف طالقانی ارتباط با نسل جوان و تحصیل کرده و انتقال پیام به فطرت پاک آنان بود. این با روش و منش بنیادگرایان، که معمولا با شستشوی مغزی توأم است، بسیار متفاوت است. شواهد و قرائن نشان می دهد که کشورهای غربی که نوع داعش را به اذعان خودشان ابتدا مطرح کرده اند،‌ همین است که، در راستای منافع خودشان در منطقه، جلوی این اندیشه های پیشرو و انسجام و وحدت کشور‌های اسلامی منطقه را بگیرند، 

…ریشه ایده جنگ تمدن‌ها همین است. غربی‌ها وقتی روی بنیه اصلی فرهنگ اسلامی و قرآن کریم مطالعه می کنند، متوجه خطر آن می شوند و به همین خاطر در صدد ایجاد انحراف هستند. راه حل را نیز این می دانند که از حدود دویست سال قبل در ایران بهاییت را ایجاد کردند، در پاکستان قادیانی و در عربستان نیز تقویت وهابیت . مجموع این گونه نگاه‌های انحرافی است که کشورهای اسلامی منطقه را متلاطم کرده است. 

…اگر اثر سیر تحول قرآن مهندس بازرگان را، که در دوران زندان برازجان تدوین شده است، مطالعه کنید، می بینید که چطور ایشان با روش علمی و آماری، غیر بشری بودن این کتاب آسمانی را نشان می دهند. اخیرا پروفسور بهنام صادقی از دانشگاه استانفورد آمریکا با استفاده از روش “سبک سنجی” به ارزیابی نظریه سیر تحول قرآن پرداخته و درستی و صحت مطالعات این کتاب را بر پایه علوم آماری جدید نشان داده اند. اصل این کتاب اخیرا در آمریکا به انگلیسی منتشر شده و ترجمه آن توسط بنیاد فرهنگی مهندس بازرگان آماده انتشار است. مهندس بازرگان در سیر تحول قرآن نشان می دهد که قرآن گوهری ناشناخته در دستان ماست که متاسفانه ما بیشتردر قبرستان‌ها و مجالس ختم و عزا از آن استفاده می کنیم. در حالی که این کتاب هدایتی است و باید خوانده و مورد عمل قرار گیرد(ذلک الکتاب لاریب فیه هدی للمتقین). طالقانی و بازرگان می خواستند آیات و آموزه‌های این کتاب را علاوه بر خوانده شدن در رفتار شهروندان و مسئولان ظهور و بروز داشته باشد. امروز متاسفانه شاهد هستیم که با توسعه دروغ، فساد و آسیب‌های اجتماعی، اخلاق و رفتار فردی و اجتماعی ما با آموزه‌های قرآنی بسیار فاصله دارد و مشمول آن نهیب علی (ع) در نهج البلاغه هستیم که: ” نکند که دیگران در عمل به قرآن از شما پیشی گیرند”.

… نوع نگاه طالقانی به ویژه در تفسیر پرتوی از قرآن و سایر آثار ایشان روشنگر است. موضوع شناخت انسان در قرآن در آثار طالقانی و بازرگان کاملا برجسته است. به استناد آیات قرآنی، انسان، مختار و بنابراین آزاد تعریف می شود. اگر اختیار از انسان سلب شود یعنی آزادی از او گرفته شود دیگر ارزشی برای انسان باقی نمی ماند. به تعبیر دیگر راه کمال و رشد انسان برخورداری از موهبت اختیار و آزادی خدا دادی است. در همین رابطه، این بزرگان ضمن تحلیل شرایط تاریخی ایران مشکل اصلی جامعه ما را فرهنگ استبدادی و حاکمان مستبد که این موهبت الهی را از انسان‌ها سلب می کرده اند دانسته اند. در مدافعات مهندس بازرگان در دادگاه نظامی سال ۴۳ زیر عنوان ” چرا با استبداد مخالفیم” به تفصیل در باره ریشه‌ها و تاثیرات فرهنگ استبدادی درخشکاندن استعدادهای انسان‌ها و اتلاف امکانات جامعه و ایجاد وقفه در برنامه‌های پیشرفت و توسعه، توضیح داده اند. بنابراین اساس اندیشه دینی طالقانی و بازرگان آزادی انسان و رفع استبداد است. ایشان می خواستند نه تنها مستبد که فرهنگ استبدادی ریشه کن شود. در این زمینه نهادهای مدنی و اجتماعی تشکیل دادند تا زمینه این کار فراهم شود. مرحوم طالقانی برای روشن شدن دیدگاه اسلامی نسبت به فضیلت عدالت، که بعد از شهریور بیست توسط حزب توده در سطح روشنفکران مطرح شده بود کتاب “اسلام و مالکیت” را در دهه سی نگاشت. طالقانی تمام ادبیات قبل از مارکسیستی را در این کتاب نقل می کند و بعد نظرات مارکس و انگلس در کاپیتال و سایر کتاب‌ها را بیان می کند و در نهایت توضیح می دهد که چرا اسلام با این راهکار برای دستیابی به عدالت موافق نیست. او می نویسد که مالکیت جزو نیازهای فطری و نفسانی انسان است و نمی توان آن را از انسان سلب کرد. بعد آیات قرآن مربوط به قسط(آیه ۲۵ سوره حدید) را مطرح می کند:‌ لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان، لیقوم الناس بالقسط. یعنی همه پیامبران آمدند و آگاهی دادند تا مردم قیام به قسط کنند. در این آیه تاکید شده که مردم باید زمینه اقامه قسط و عدالت را پیدا کنند، نه این که حاکمان، احزاب پیشتاز ویا … بایستی عدالت را بر پا کنند. بر اساس این آموزه قرآنی ابتداد مردم باید آگاه شوند و در یک فرایند دموکراتیک قسط در جامعه برپا شود. راهکار، دیکتاتوری پرولتاریا نیست، بلکه انسان‌ها باید با اختیار خودشان به اهمیت قسط پی ببرند و زمینه های عدالت اجتماعی در جامعه فراهم شود. این بحث قیام به قسط در آثار طالقانی جایگاه ویژه ای دارد. بر عکس کسانی که می گویند طالقانی سوسیال دموکرات بود، ایشان نظریات سوسیالیستی و تمرکز قدرت در دولت را رد می کنند. ایشان در سخنرانی های بعد از انقلاب به کرات درباره شوراها و تفویض اختیارات به مردم بحث می کنند. آزادی، عدالت، کرامت انسانی و حق تعیین سرنوشت انسان، پایه‌های اندیشه طالقانی و بازرگان است. هدف ایشان در نهایت حضور فرهنگ دینی در عرصه عمومی است. این تفاوت نگاه طالقانی و بازرگان و سحابی با جریان های چپ است که در آثارشان کاملا مشهود است. در این گفتمان ضمن آن که حاکمیت ارزش های دینی در جامعه مطرح می شود، اما میان دین و قدرت فاصله هست. البته باید تاکید کنم که امروز این شفافیت با تجربه سی و چند ساله بیشتر از گذشته است.

 


  • بخشى از یک گفتگو؛ روزنامه اعتماد
این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large