Skyscraper large

بحران آب و برق و خطر پیش رو

see6r5t4- ali jalali علی جلالی

علی جلالی

روز گذشته خبرگزاری دولت در گزارشی از روند روبه افزایش مصرف انرژی بخصوص برق در کشور خبر داد و نوشت:” این افزایش مصرف به حدی رسیده که سالانه باید بیش از ۱۷۰ هزار میلیارد تومان برای تولید بیشتر برق، هزینه اضافی بر دولت تحمیل می شود.”

به گزارش ایرنا، مصرف بالای برق در کشور، ایران را بین ۲۱۱ کشور جهان در رتبه ۱۴ قرار داده و این در حالی است که طی سه دهه اخیر رشد مصرف انرژی در کشور به شدت افزایش یافته است.

به گفته هوشنگ فلاحتیان معاون وزیر نیرو در امور برق و انرژی کشور، صنعت برق کشور هم اکنون با ظرفیت اسمی بیش از ۷۰ هزار مگاوات و تحت پوشش قرار دادن بیش از ۳۰ میلیون مشترک، رتبه چهاردهم جهان در این بخش را به خود اختصاص داده است.

وی تصریح کرد: “با توجه به رشد هشت درصدی مصرف سالانه برق باید هر سال پنج هزار مگاوات برق به ظرفیت اسمی کشور اضافه شود که برای تحقق این میزان حداقل به سرمایه ای حدود سه میلیارد یورو و ۷۶ هزار میلیارد ریال اعتبار نیاز است.”

به نوشته ایرنا، رعایت نکردن الگوی مصرف باعث شده که سالانه بخش قابل توجهی از سرمایه های کشور به توسعه تولید برق اختصاص یابد که این اقدامات در کمتر کشوری به چشم می خورد. اگرچه سرمایه گذاری در بخش تولید برق از نیازهای اساسی کشور است ولی رشد مصرف باعث شده به جای سرمایه گذاری کشور در سایر موضوعات تولیدی و ایجاد فرصت های شغلی جدید، منابع در صنعتی هزینه شود که خروجی آن سر به سر است. 

تولید و مصرف برق در شرایط مرزی

بنابراین گزارش، همایون حائری مدیرعامل شرکت مدیریت تولید، انتقال و توزیع نیروی برق ایران، نیز با اشاره به مصرف بیش از حد انرژی در کشور معتقد است: “تولید و مصرف برق کشور در شرایط مرزی قرار دارد و چنانچه الگوی مصرف رعایت نشود، سالهای آینده با مشکل و بحران مواجه خواهیم شد.”

اگرچه به گفته وی در حال حاضر ۳۰ میلیون مشترک برق در کشور داریم اما سالانه یک میلیون و ۵۰۰ هزار مشترک جدید به این میزان اضافه می شود که برای عدم بروز کمبود برق در آینده، ضمن اصلاح الگوی مصرف باید فرهنگ سازی مصرف نیز در این بخش در کشور صورت گیرد.

حائری با بیان اینکه سالانه حدود ۶۵ میلیارد مترمکعب سوخت معادل در نیروگاهها مصرف می شود، افزود: “از آنجا که این میزان مصرف سالانه بیش از ۵۵ میلیارد دلار هزینه در بردارد باید از این ماده حیاتی به درستی استفاده شود.” 

هم فرصت و هم تهدید

به نوشته این گزارش، چنین حجم تولید برق برای کشور هم فرصت و هم تهدید محسوب می شود زیرا اگر تولید این میزان برق سبب بهبود تولید ملی و ایجاد ارزش افزوده نشود، تهدید محسوب می شود.

هم اکنون قیمت تولید هر کیلووات برق با سوخت یارانه ای ۱۵۰ تومان تمام می شود و این درحالی است که به بخش کشاورزی، مناطق گرمسیر و صنعت یارانه نیز تعلق می گیرد و متوسط فروش قیمت هر کیلوگرم برق ۴۹ تومان است و این در حالی است که ۸۳ درصد مردم هم برای آب و هم برق مصرفی در هر ماه کمتر از هشت هزار تومان پرداخت می کنند که این ارقام نسبت به هزینه های بالای تولید انرژی رقم بسیار ناچیزی است.

ایرنا در ادامه گزارش می نویسد:”به گفته فلاحتیان میزان مصرف سوخت معادل نیروگاه ها در سال گذشته ۶۴ میلیارد لیتر بوده که اگر قیمت هر لیتر سوخت را یک دلار فرض کنیم، یعنی ۶۴ میلیارد دلار فقط بابت سوخت نیروگاه ها در کشور هزینه شده است. آمار منتشره و ارقامی که بابت رعایت نکردن الگوی مصرف برای تولید برق هزینه می شود، نشان می دهد چنین پتانسیلی اگر در بخش های دیگر اقتصادی سرمایه گذاری شود می تواند زمینه های اشتغال را برای کشور فراهم کند.

البته هیچگاه مردم به کم مصرف کردن توصیه نشده اند بلکه تنها با مدیریت مصرف و توجه به نحوه مصرف صرفه جویی حاصل خواهد شد که عایدی آن هم برای افراد و هم برای کشور خواهد بود و در نهایت از محل این صرفه جویی درآمد قابل توجهی برای سرمایه گذاری د سایر بخشها حاصل خواهد شد.” 

کاهش راندمان نیروگاه‌ها در تابستان

پیش از این نیز مدیر کل دفتر پشتیبانی فنی تولید توانیر با تاکید بر این‌که در حال حاضر تمام واحدهای نیروگاه‌های حرارتی و برقابی به شبکه سرویس می‌دهند اظهار داشته بود: “پیش بینی می‌شود پیک مصرف برق در سال جاری تا مرز ۵۰ هزار مگاوات نیز برسد.”

به نوشته خبرگزاری دانشجویان ایران، غلامرضا مهرداد در این خصوص گفت: “در تابستان با توجه به گرمای هوا و ارتفاع نیروگاه‌ها از سطح دریا ۲۵ تا ۳۰ درصد از راندمان تولید کاهش پیدا می‌کند.”

وی با اشاره به این‌که قدرت نامی نیروگاه‌های کشور ۷۰ هزار مگاوات است گفت: “حدود ۶۰ هزار مگاوات نیروگاه حرارتی در کشور وجود دارد که ۱۵ هزار مگاوات از آن بخاری و ۴۰ تا ۴۵ هزار مگاوات نیز نیروگاه‌های گازی و سیکل ترکیبی هستند.”

مدیر کل دفتر پشتیبانی فنی تولید توانیر با اشاره به این‌که در کشور ۱۰۰۰۰ مگاوات نیز نیروگاه برقابی وجود دارد گفت:‌ “به خاطر شرایط محیطی و افزایش دما حدود ۳۰ درصد از قابلیت تولید نیروگاه‌ها کاهش پیدا می کند، با این وجود قابلیت تولید درحدی است که بتوان نیاز را تامین کرد.”

مدیر کل دفتر پشتیبانی فنی تولید توانیر با اشاره به وضعیت نیروگاه‌های کشور گفت: “قدرت نامی نیروگاه‌ها زمانی به طور کامل قابل استفاده است که درجه حرارت محیط ۱۵ درجه و کمتر باشد و همچنین ارتفاع محل نصب نیروگاه نیز هم سطح دریای آزاد باشد. بنابراین هر صد متر ارتفاع یک درصد از قابلیت تولید نیروگاه‌های گازی و سیکل ترکیبی را می‌کاهد.”

مهرداد ادامه داد: “به ازای هر ۱۰ درجه گرمای بیشتر نیز حدود هفت درصد از قابلیت تولید کاهش پیدا می کند بنابراین به دلیل این که عمده نیروگاه‌های کشور در ارتفاع بالای ۲۰۰۰ متراز سطح دریا هستند ۱۵ درصد کاهش تولید را مشاهده می کنیم واز سوی دیگر در تابستان با توجه به این‌که حدود ۲۰ تا ۲۵ درجه با حداکثر دمای محیط برای بهره برداری از ظرفیت نامی تفاوت وجود دارد و به ازای هر ۱۰ درجه شش درصد راندمان افت پیدا می‌کند. بنابراین در تابستان درمجموع شاهد افت ۲۵ تا ۳۰ درصدی راندمان نیروگاه ها هستیم.” 

مردم لازم است صرفه جویی کنند

به نوشته ایسنا، مهرداد با اشاره به ادامه روند افزایش بیش از حد انتظار دمای محیط در گرمای تابستان، همچنین طولانی‌تر و گسترده‌تر شدن گرما گفت:”ممکن است تا حدی محدودیت‌هایی برای تامین نیاز مصرف وجود داشته باشد اما ‌این محدودیت‌ها زیاد نیستند.”

وی با تاکید بر این‌که صرفه جویی به عنوان یک هنر درست مصرف کردن و نه کم مصرف کردن مطرح است، گفت: “نه تنها در بخش برق بلکه در بخش آب نیز در تابستان لازم است که مردم صرفه جویی کنند.”

وی با تأکید بر این ‌که در تابستان بیش از فصول دیگر نیاز به برق وجود دارد و مردم باید صرفه جویی کنند گفت:” پیک اصلی در بعدازظهر روزهای هفته است و پیک دوم در ساعت هشت شب اتفاق می‌افتد.” 

درخواست وزیر برای کاهش مصرف 

بنابراین گزارش، وزیر نیرو نیز در یکی از سخنرانی های پیش از خطبه‌ نماز جمعه تهران از مردم درخواست کرده بود که با پرهیز از اسراف در استفاده از آب و برق، در مصرف این دو کالای ارزشمند مدیریت کنند.

حمید چیت‌چیان با بیان اینکه با کنترل سامانه سرمایشی اداره‌ها و سازمان‌ها می‌توان تا بخش زیادی در مصارف انرژی صرفه‌جویی کرد، ابراز امیدواری کرد: “همان‌گونه که در بخش عرضه آب و برق در جهان پرافتخار بوده‌ایم، در بخش مصرف نیز با درست مصرف کردن، جزو کشورهای پیشرو در سطح جهانی باشیم.”

چیت‌چیان با بیان اینکه در بخش برق بیش از ۲۰۰ هزار میلیارد تومان و در بخش آب و تاسیسات آن بیش از ۱۰۰ هزار میلیارد تومان سرمایه‌گذاری شده است، گفت: “در بیشتر کشورهای جهان، کشاورزی براساس کشت دیم بوده و کشت آبی محدود است و جمهوری اسلامی ایران در کشاورزی براساس کشت آبی با ۸٫۲ میلیون هکتار زمین زیرکشت، رتبه چهارم را پس از چین، هند و آمریکا داراست.”

وی ادامه داد: “کشور ما از نظر منابع انرژی فسیلی و تجدیدشونده بسیار غنی بوده و سرمایه‌گذاری‌های زیادی هم در این زمینه صورت گرفته است اما از نظر منابع آبی فقیر هستیم.” 

بیلان منفی آب در کشور

وی در ادامه با بیان اینکه نحوه مصرف ما از این دو منبع گران‌قدر یعنی آب و برق صحیح نیست و آن را هدر می‌دهیم، گفت: “طبق تحقیقات دانشمندان، ثابت شده است که اگر کشوری ۴۰ درصد آب تجدیدشونده خود را مصرف کند، آن کشور در حالت پایدار از نظر منابع آبی قرار دارد اما با کمال تاسف ما از این حد گذر کرده و در حال مصرف ۸۰ درصد منابع آبی هستیم و این امر موجب ایجاد مشکلات حاد برای کشور خواهد شد.”

وزیر نیرو افزود: “بیشتر تالاب‌های کشور و همچنین دریاچه بزرگ ارومیه خشک شده و یکی از دلایل این خشک‌شدن‌ها، به‌خاطر مصرف بیش از حد آب است.”

وزیر نیرو با بیان اینکه سطح سفره‌های زیرزمینی آب روزبه‌روز پایین‌تر می‌رود، گفت: “در گذشته در عمق ۲۰ متری به آب می‌رسیدیم اما در زمان حاضر در برخی مناطق با ۵۰۰ متر حفاری به آب دسترسی پیدا می‌کنیم. این درحالی است که ۲۹۸ دشت کشور دارای بیلان منفی هستند.”

او ادامه داد: “درمقایسه جریان آب سطحی رودخانه‌ها در چند سال اخیر با ۴۶ سال گذشته ملاحظه می‌شود که میزان جریان آب رودخانه‌ها به نصف کاهش یافته و برخی از رودها نیز خشک شده است؛ به‌طوری که در شهرهایی مانند اصفهان بویژه شرق اصفهان آبی در رودخانه جریان ندارد و این درحالی است که مرتب با تقاضاهای جدید و افزایش مصرف نیز مواجه هستیم.” 

۱٫۵ برابر آلمان‌ها آب مصرف می‌کنیم

وزیر نیرو مصرف آب کشور را بسیار بالا دانست و افزود: “درمقایسه با کشور آلمان ما ۱٫۵ برابر آلمان‌ها آب مصرف می‌کنیم و به‌طور معمول مصرف آب شهری ما به‌ازای هر نفر ۲۵۰ لیتر است، درحالی که در کشوری مانند آلمان که ازنظر اقتصادی و بهداشت و رفاه دارای رتبه بالایی است، هر فرد آلمانی ۱۵۹ لیتر آب مصرف می‌کند.”

چیت‌چیان با بیان اینکه ۹۲ درصد کل آب کشور در بخش کشاورزی مصرف می‌شود، گفت: “در یک مقایسه بین کشورهای منطقه که از نظر اقلیمی مشابه ما هستند، مشخص شد بازده آب در کشور لببی ۶۰ درصد، در هند ۵۴ درصد، مصر ۵۳ درصد، سوریه ۴۵ درصد و ایران ۳۳ درصد است که پایین‌ترین بازده است.”

وی ادامه داد: “در جهان مصرف سالانه آب به‌ازای هر هکتار برنج‌کاری ۱۵ هزار مترمکعب است اما در ایران مصرف سالانه آب برای هر هکتار برنج‌کاری ۲۵ هزار مترمکعب است و این مقایسه در مورد کشت‌های دیگری چون چغندر، غلات و غیره نیز با اختلاف فاحشی با کشت‌های سایر کشورها روبه‌رو است.”

وزیر نیرو سپس گفت: “به‌جز موضوع کمیت آب، با کمال تاسف در حفاظت کیفیت آب نیز توجه کافی نداریم و ورود فاضلاب‌های صنعتی و سموم نباتی و کودهای شیمیایی و ورود پساب‌های کشاورزی به منابع آبی موجب شده است تا شاهد آلودگی این منابع باشیم و این آلودگی دایم در حال افزایش است. این زنگ خطری برای حیات کشور خواهد بود.”

چین‌چیان با بیان اینکه سرمایه‌گذاری‌های زیادی در بخش آب و برق انجام گرفته است اما شیوه مصرف ما مطابق با قواعد منطقی نیست و همین موجب شده است تا در مصرف انرژی و آب و برق اسراف کنیم، گفت: “در تعالیم اسلام و آیه‌های قرآن و روایت‌های معصومان و توصیه بزرگان، بارها آمده است که خداوند اسراف‌کنندگان را دوست ندارد و شیوه زندگی این بزرگواران نیز گواه این است که اسراف در اسلام مذموم و ناپسند است.” 

کمبودها نتیجه رفتار خودمان است

وی گفت: “محدودیت‌های آبی که الان با آن مواجه هستیم، نتیجه اعمال ما در مصرف آب باشد و باید در رفتار خود تجدیدنظر کنیم.”

چیت‌چیان با بیان اینکه اگر بازده آب در کشاورزی ارتقا نیابد، روزبه‌روز نیازمان برای واردات مواد غذایی افزایش می‌یابد، گفت: “مصرف درست آب، اصلاح الگوی آبی از شیوه‌های غرق‌آبی به شیوه‌های تحت فشار، اصلاح الگوی کشت به‌طوریکه کشت متداول نداشته باشیم، توسعه کشت گلخانه‌ای، تغییر کشت‌های پرآب به کشت‌های کم‌آب‌تر، موجب خواهد شد تولید بیشتر، درآمد بیشتر و مصرف آب کمتری داشته باشیم.”

چیت‌چیان جلوگیری از ورود فاضلاب‌های صنعتی شهری و کشاورزی به منابع آبی، استفاده از شیرها و سرشیرهای کاهنده مصرف، جداسازی آب شرب از آب بهداشتی، جداسازی سامانه تامین آب موردنیاز فضای سبز شهرها و صنعتی از مصارف شرب، قطع انشعاب مشترکانی که در مصرف آب زیاده‌روی می‌کنند و موجب تضییع حقوق جامعه می‌شوند و همچنین بازچرخانی آب در مصارف صنعتی را ازجمله راهکارهای برون‌رفت از بحران آبی دانست و افزود: “در برخی کشورهای جهان، آب صنعتی در همان مکان تصفیه شده و دوباره به چرخه باز می‌گردد و این عمل تا هفت بار تکرار می‌شود.”

وزیر نیرو در پایان افزایش سالانه هشت درصدی مصرف برق کشور را نیز در جهان بی‌سابقه خواند و از مردم درخواست کرد: “در ساعت‌های پیک مصرف (۱۱ صبح تا ۱۵ و ۲۰ تا ۲۳ شب) که اوج مصرف برق کشور است، از استفاده از لوازم پرمصرف پرهیز کنند و لامپ‌های اضافی را خاموش کنند.”

وی افزود: “با این کار هم به اقتصاد خانواده و هم به اقتصاد کشور کمک خواهیم کرد.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large