Skyscraper large

در کلاس‌های داستان‌نویسی چه می‌گذرد

sd6f54ss-روشنک آسترکی-roshanak astaraki

روشنک آسترکی

قدمت کلاس‌های داستان‌نویسی در کشور ایران هنوز به نیم قرن نمی‌رسد. در سال‌های دور، دور هم جمع شدن نویسندگان بیشتر به محفل‌های دوستانه ادبی که برخی نام پاتوق‌های ادبی را بر آن گذاشتند، مرسوم و متداول بود. اما حالا بیش از دو دهه است که نام کلاس‌های قصه‌نویسی همه جا به چشم می‌خورد؛ از فرهنگسرا‌ها و خانه‌های فرهنگی گرفته تا خانه نویسندگان مشهوری که به مرور نام خود را با این سنت نوپا گره زده‌اند؛ با اینکه حالا نام کلاس‌های داستان‌نویسی در همه جا به چشم می‌خورد.

چگونگی برپایی این کلاس‌ها هنوز مخالفان و موافقانی دارد. مخالفان این کلاس‌ها معتقدند این شیوه آموزشی دستاورد مثبتی برای جامعه ادبی کشور به بار نمی‌آورد و موافقان این کلاس‌ها نیز معتقدند بر‌ترین قریحه‌ها نیز نیاز به آموزش اصولی داستان‌نویسی دارند تا بتوانند آثار فاخر تولید کنند.

انتقاد به شیوه تدریس کلاس‌های نویسندگی، موضوعی است که اتفاق نظر بیشتری درباره آن وجود دارد. «ناهید طباطبایی» نیز از این جرگه منتقدان جدا نیست. وی به برخی از ویژگی‌های تدریس در این کلاس‌ها اشاره کرده و می‌گوید: «مدرسی که می‌خواهد پایه‌های کار خلاق و پرتکاپوی قصه‌نویسی را در ذهن هنر جوی خود بنا کند حتما باید کار داستان‌نویسی کرده باشد یا به صورت آکادمیک قواعد نوشتن و اصول حرفه‌ای داستان‌نویسی را به درستی فرا گرفته باشد. یک آسیب جدی و فراگیر این کلاس‌ها این است که برخی از اساتید توقع دارند، شاگردان رونوشتی از خودشان باشند و دنیای نویسندگی را از منظرخودشان ببینند که این آسیبی بسیار جدی را رقم زده است. آسیب دیگر این است که عده‌ای هنوز فکر می‌کنند با روابط استاد و شاگردی مرسوم که در گذشته رواج داشت می‌توانند به اوضاع این کلاس‌ها سر و سامان دهند و هنرجو تربیت کنند. به نظر من این کلاس‌ها در شرایطی به رشد و نهادینه شدن می‌رسند که یک نظارت حرفه‌ای جدی درباره آن‌ها وجود داشته باشد. تاسیس هنرستان‌های حرفه‌ای داستان‌نویسی و نظم دادن به سیل علایقی که در این زمینه وجود دارد، یکی از راهکارهای توجه جدی به مقوله آموزش داستان‌نویسی است که ما باید آن را در نظر بگیریم.

همه نویسنده نمی‌شوند

از سوی دیگر راضیه تجار، نویسنده درباره کلاس‌های داستان‌نویسی می‌گوید نباید انتظار داشت کسی که به کارگاه نویسندگی می‌آید به عنوان یک نویسنده کامل از کلاس بیرون برود.

 وی همچنین روز گذشته در گفتگو با ایسنا اذعان کرد: کسی که به سراغ کارگاه نویسندگی می‌رود، یقینا عشق، علاقه و استعدادهایی دارد. استعداد حرف اول را می‌زند، اما در ادامه‌اش نیمه دوم بخش کارگاهی است. من از سال ۶۴ کارگاه داشتم و دارم. دیده‌ام که اکثر کسانی که به این کارگاه‌ها می‌آیند جواب گرفته‌اند. به عنوان نمونه خانم نرگس آبیار (کارگردان «شیار ۱۴۳») که فیلم‌ساز شده‌اند و خانم محبوبه معراجی‌پور، نویسنده کتاب «عباس دست‌طلا»، از بچه‌های کارگاه من بودند.

او افزود: نباید انتظار داشت کسی که به کارگاه می‌آید به عنوان یک نویسنده کامل از کلاس بیرون برود. یک فرد بنا به استعداد درونی و بضاعتی که دارد، متوجه گوهر درونی و استعداد نهانی‌اش می‌شود و می‌تواند با کمک ابزار و آموزشی که به او داده می‌شود، از آن‌چه دارد ‌‌نهایت استفاده را ببرد. کسانی که در کارگاه‌ها حضور پیدا می‌کنند می‌توانند خود را به بیان برسانند و آثارشان را بنویسند و چاپ کنند، حال خوش وصف‌ناشدنی دارند. بعضی از این افراد چهار – پنج سال یا بیشتر کلاس را‌‌ رها نمی‌کنند چون احساس می‌کنند اگر از کلاس و این محیط‌های جمعی دور شوند، شور نوشتن و حال خوش ناشی از آن را از دست بدهند. گاهی بعضی از افرادی که از این کارگاه‌ها جدا می‌شوند، می‌گویند یک سال است نمی‌توانیم چیزی بنویسیم.

تدریس آکادمیک داستان‌نویسی متولی ندارد

محمد جواد جزینی، نخستین نویسنده‌ای که ۲۷ آبان سال گذشته در شب‌های داستان برج میلاد داستان خواند، در سخنانی پیرامون کلاس‌های داستان‌نویسی گفت: وقتی داستان‌نویسی و تدریس آکادمیک و علمی داستان در یک کشور متولی نداشته باشد، نتیجه این می‌شود که علاقه‌مندان به داستان، مجبور هستند در فرهنگسرا‌ها، خانه‌های فرهنگ، دفا‌تر انتشارات یا حتی منازل شخصی خود، جمع‌های کوچکی را تشکیل دهند و جای خالی فضاهای آکادمیک را پر کنند و تجربیات خود را در حوزه داستان و داستان‌نویسی به اشتراک بگذارند.

وی ادامه داد: شاید عده‌ای که داستان‌نویسی را به شکل آکادمیک تجربه کرده‌اند، این نقد را به کارگاه‌های داستان‌نویسی وارد کنند که این نوع آموزش داستان‌نویسی، ابتدایی است ولی چون شکل منطقی و درست آن در کشور ما وجود نداشته، کارگاه‌ها جا افتاده‌اند و بسیاری از نویسنده‌های جامعه امروز ما حاصل همین فضا‌ها هستند.

نویسنده کتاب «آب باد آتش» همچنین گفت: البته کارگاه‌های داستان‌نویسی در کنار تمام فوایدشان، آسیب‌ها و مضراتی هم دارند ولی سود آن بیشتر از آسیب‌هایش است. حتی ممکن است در این جمع‌ها، بحث‌های خصوصی هم شکل بگیرد و نویسنده‌ها از دغدغه‌های خود نیز بگویند ولی این مساله را که کارگاه‌های داستان نویسی به کپی‌کاری ختم می‌شود، به کلی رد می‌کنم، چون دو ذهن متفاوت داستان‌ها را می‌نویسد و این کارگاه‌ها شاید فقط سلایق و تجارب را به هم نزدیک کند.

جزینی در بخش دیگری از سخنانش تاکید کرد: اساسا اینکه از کارگاه‌های داستان‌نویسی انتظار داشته باشیم که قصه‌نویس تولید کنند، اشتباه است چون کلاس‌های داستان‌نویسی، دانشی عمومی از داستان را آموزش می‌دهد و باقی فاکتور‌ها، چون ذوق و سلیقه و استعداد، را نمی‌تواند در افراد ایجاد کند. 

نویسنده خود به خود رشد نمی کند

کامران محمدی، نویسنده‌ای که با برگزاری کارگاه‌های داستان‌نویسی موافق است، با تاکید بر مفید بودن کارگاه‌های داستان‌نویسی معتقد است که برخی از این کارگاه‌ها به دلیل تجربه کم برپاکنندگان آن‌ها، به مقوله آموزش داستان در کشور لطمه زده‌اند. وی می‌گوید: معتقدم مباحثی که درباره مفید بودن یا نبودن برپایی کارگاه‌های آموزش داستان‌نویسی مطرح می‌شود، به این دلیل است که در دنیای ادبیات آدم‌های بیکار زیاد هستند و از آنجا که موضوع دیگری برای مطرح کردن ندارند، روی این مقوله انگشت می‌گذارند. بدون شک لزوم برپایی کارگاه داستان‌نویسی برای اعتلای این مقوله در ادبیات ما امری بدیهی است. همان‌طور که موسیقی و نقاشی و دیگر رشته‌های هنری مدت‌هاست حتی در دانشگاه‌ها هم تدریس می‌شوند و بازخورد خوبی هم داشته‌اند، داستان‌نویسی هم از این قاعده مستثنی نیست.

محمدی با رد نظر مخالفان برپایی کارگاه‌های داستان‌نویسی، عنوان کرد: این تفکر بسیار سطحی است که نویسنده در اتاق دربسته‌ای بنشیند و خود به خود رشد کند. البته منکر این نیستم که برخی نویسندگان استعداد فوق‌العاده‌ای دارند اما حضور در کارگاه‌های داستان‌نویسی می‌تواند تجربیاتی را که یک نویسنده طی چندسال به دست می‌آورد در مدت بسیار کوتاه‌تری در اختیار وی بگذارد.

در پایان به نظر می‌رسد کیفیت برخی کلاس‌های داستان‌نویسی، انحصار آموزش داستان‌نویسی به جلسات خانگی و نیمه‌خصوصی و نبود نظام آموزشی علمی مشکلاتی است که هنوز بر این ماجرا سایه افکنده است مشکلاتی که آنقدر طولانی شده که فضای فکر کردن به کلاس‌های مجازی را نیز سلب کرده است.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large