Skyscraper large

یکی از مسائل تئاتر را حل کنیم

6d54fgh4g44g

عکس از سینما خبر

روشنک آسترکی

تئا‌تر ایران سالهاست از مشکلات مختلفی رنج می‌برد که به گفته فعالان این حوزه یکی از مهم‌ترین مسائل تئا‌تر عدم توجه و درایت دولت‌های مختلف نسبت به این هنر است. عدم توجهی که دامن تئا‌تر را از مسائل مالی و اختصاص بودجه تا ممیزی و سانسور و نبود امکانات و سالن‌های مناسب گرفته است. اما یکی از مسائلی که از نظر برخی فعالان حوزه تئا‌تر می‌تواند در باعث رشد و شکوفایی این هنر شود اما بدان توجه نمی‌شود، نقد نویسی صحیح در این زمینه است.

جای خالی نقد و پژوهش

به اعتقاد کار‌شناسان پرداختن به «نقد» و «پژوهش» دو محور اساسی و مهم درعرصه فعالیت‌های تئاتری کشور است که برای پیشرفت دراین حوزه همواره باید به عنوان محوری‌ترین فعالیت‌ها درنظر قرار گیرند. کار‌شناسان معتقدند در عرصه تئا‌تر توجه به حوزه‌های تحقیقی و پژوهشی و ایجاد فضای انتقادی ازجمله ملزومات مهم فرهنگ پویا و زنده تئاتری است که متاسفانه در کشور ما در طول سال‌های گذشته همواره مورد بی‌مهری قرار گرفته است.

به باور صاحب نظران یکی از مهم‌ترین معضلات حوزه تئا‌تر کشور که همواره ما را در رسیدن به تئاتری با رنگ و بوی ایرانی و ملی درعرصه جهانی ناتوان معرفی کرده است، کم توجهی به موضوعات تحقیقی و پژوهشی و نبود فضای مناسب برای نگارش نقد‌های منصفانه وعلمی است. به اعتقاد کار‌شناسان آنچه که ظرف یکصد سال گذشته تئا‌تر ایران را دچار بحران کرده است نگاه وارداتی به هنر نمایش و کم توجهی نویسندگان و پژوهشگران به ریشه‌های فرهنگی و آیینی و مذهبی هنر تئا‌تر در فرهنگ هزاران ساله ایران زمین است.

دراین بین فضای انتقادی ونقد نویسی هم در حوزه‌های اجرایی تئا‌تر وعرصه نگارشی همواره هنر نمایش را به عنوان هنری سهل الوصول غیر ایرانی و وارداتی معرفی کرده است وکمتر به دنبال ریشه‌های ایرانی آن بوده‌اند. این مشکل از آنجا ناشی شده است که به دلیل عدم آگاهی از مشخصه‌های نمایشی، تکنیکی و محتوایی تئا‌تر نوع ایرانی همواره آثار را با معیارهای اروپایی سنجیده‌اند و در این رهگذر چه استعداد‌هایی که به دلیل ناآگاهی به بیراهه رفته‌اند و چه خلاقیت‌های تئاتری که به خاموشی گراییده‌اند.

انتقاد سازنده، مداحی نیست

صاحبنظران تئا‌تر معتقدند منتقد باید بدون غرض و حب و بغض، تنها به نقد اثر بپردازد. همچنین یک نقد خوب باید برای خواننده که هم می‌تواند مخاطب تئا‌تر باشد و هم تولید کننده کار مفید باشد. اگر به عنوان مثال در نقد اشاره می‌شود که بازی‌ها خوب نبود باید دلایل آن نیز گفته شود. بیان نظرات کلی بدون توجه به دلایل و ارائه پیشنهاد هیچ کمکی نخواهد کرد و بیشتر به بیان یک نظر شخصی شبیه خواهد بود.

 جاهد جهانشاهی، مترجم و منتقد تئا‌تر در خصوص وضعیت نقد در جامعه ما معتقد است: «ما همه دوست داریم تمجید شویم، ظاهرا طرفدار نقد سازنده هم هستیم ولی نقد سازنده‌‌ همان مداحی و تعریف نیست. متاسفانه برخی منتقدان، از روی ضعف جانب احتیاط را می‌گیرند و محافظه کاری می‌کنند تا مبادا خصومتی میان آنان و همکارانش ایجاد شود و به جای نقد به تعریف و تمجید می‌پردازند در حالی که هر جا که تعریف هست، نقد هم باید موجود باشد. رشد نقد موجب ارتقاء همه رشته‌های هنری، فرهنگی و اجتماعی می‌شود و تا وقتی که یک بعدی هستیم و نقد را نمی‌پذیریم باید منتظر فجایع زیادی باشیم.»

فرشید ابراهیمیان، منتقد، بازیگر و کارگردان تئا‌تر نیز در مورد نقد اظهار داشت: «نقد برادر هنر و فرزند فلسفه و اندیشه است و نقد تئا‌تر برادر تئا‌تر است. اندیشه‌های فلسفی زمانی در یک جامعه رشد می‌کنند که اولا ضرورت وجود این اندیشه‌ها در جامعه احساس شود و در ثانی جامعه از یک آرامش فکری لازم برای پروراندن این ایده‌های جدید برخوردار باشد. نقد نیز زمانی به اوج می‌رسد که اندیشه امکان طرح و بروز پیدا کند. گوش شنوایی باشد که آن را بشنود و با اندیشه‌های دیگر به ما برگرداند. برای رشد نقد باید زمینه‌های لازم فکری برای تعامل و داد و ستد‌ها فراهم شود و به تدریج زمینه‌های نقدپذیری و نه انتقاد- که با هم خلط شده اند- بوجود آید.

آخوندزاده پیشگام نقد ادبی

اگر میان تئا‌تر و نمایش تفاوت قائل شویم، شکل یافتن تئا‌تر در کشورمان به شکل خاص از دوران قاجاریه و سلطنت ناصری است.

میرزا فتحعلی آخوند‌زاده «(از نخستین پیشگامان نقد ادبی نوین در ایران آن روزگار ۱۲۵۷- ۱۱۹۰ خورشیدی) را نخستین نقاد تئا‌تر کشور قلمداد می‌کنند. وی محقق و منتقدی برجسته، پژوهشگری مستعد و نویسنده و شاعری توانا بود و آثار منظوم و منثوری را در عرصه داستان، نمایش، بررسی اجتماعی، نقد ادبی / نمایشی، اقتصاد، جامعه‌شناسی، زبان‌شناسی و… به یادگار گذاشته است.

فریدون آدمیت (پژوهشگر) در کتاب اندیشه‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده، تفکر انتقادی وی را چنین درج می‌نماید:

آخوندزاده در توضیح به مقوله نقد یا فن انتقاد می‌گوید: این قاعده در یوروپا متداول است و فواید عظیمه در ضمن آن مندرج. مثلا وقتی که شخصی کتابی را تصنیف می‌کند، شخصی دیگر در مطالب تصنیفش ایرادت می‌نویسد به شرطی که حرف دل آزار و خلاف ادب نسبت به مصنف در میان نباشد و هر چه گفته آید به طریق ظرافت گفته شود. این عمل را قرتیقا، به اصطلاح فرانسه کریتیک، می‌نامند. مصنف به او جواب می‌گوید. بعد از آن شخص ثالث پیدا می‌شود، یا جواب مصنف را تصدیق می‌کند یا قول ایراد کننده را مرجح می‌پندارد. نتیجه این عمل این است که رفته رفته نظم و نثر و انشاء و تصنیف در زبان طایفه یوروپا سلاست را هم می‌رساند و از جمیع قصورات به قدر امکان مبرا می‌گردد. مصنفان و شاعران از تکلیفات و لوازمات خود استحضار کلی می‌یابند…) (فریدون آدمیت. اندیشه‌های میرزا فتحعلی آخوند‌زاده. چاپ اول. انتشارات پیام. چاپ اول. ۱۳۵۷. تهران. ص۲۴۴- ۲۴۳).

با این توضیحات در می‌یابیم مشکلات تئا‌تر کشور هر چند در حجم گسترده‌ای ناشی از عدم کفایت مسولین بوده اما خلاء در حوزه نقد و پژوهش را هنرمندان می‌توانند پر کنند تا دست کم یکی از مشکلات این حوزه به دست فعالات همین عرصه حل شود. 

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large