Skyscraper large
ارزيابى دستور "رهبرى" در گفتگو با سعید پیوندی، جامعه شناس:

افزایش جمعیت، تهدید آینده ایران است

d65fg4d4f44f

مژگان مدرس علوم

هفته گذشته، رهبر جمهوری اسلامی ابلاغیه ۱۴ ماده ای برای افزایش جمعیت ایران صادر کرد که در آن بر مواردی همچون افزایش نرخ باروری، کاهش سن ازدواج و تسهیلات بیشتر برای مادران باردار تاکید شده است.

این اولین بار نیست که رهبر جمهوری اسلامی بر افزایش جمعیت تاکید می کند و سال گذشته نیز اعلام کرد ‌که جمعیت ایران باید به ۱۵۰ میلیون نفر برسد.

دکتر سعید پیوندی، جامعه شناس در خصوص سیاست‌های مطرح‌شده پیرامون افزایش جمعیت و اهداف آن به “راه دیگر” می گوید: “برای داوری در مورد جهت گیری اخیر مسئولین جمهوری اسلامی و کسانیکه در مجلس و اطراف بیت رهبری دست بالا را دارند باید در ابتدا این مسئله مورد بررسی قرار گیرد که ایران با توجه به توانایی های اقتصادی ـ اجتماعی و زیست محیطی چقدر ظرفیت جمعیت دارد و چه خطراتی ایران را تهدید می کند که بحث افزایش جمعیت بعد از سی سال دوباره مطرح می شود. اگر به وضعیت جمعیت کنونی ایران یعنی جمعیت ۷۷ میلیونی ایران نگاه کنیم با این واقعیت مواجه می شویم که در پانزده سال گذشته روند نزولی افزایش جمعیت در ایران شتاب بیشتری گرفته است و الان رشد جمعیت ایران ۱٫۳ درصد است و این رقم درست برابر رشد متوسط جهانی است. همزمان این رشد در بسیاری از کشورهای مشابه ایران مانند بسیاری از کشورهای آمریکای لاتین و کشورهای آسیایی دیده می شود.”

این استاد دانشگاه در ادامه به سه فرضیه سازمان ملل اشاره کرده و خاطرنشان می کند: “سازمان ملل حدود پانزده سال پیش در مورد جمعیت ایران سه فرضیه را مطرح کرد. فرضیه کاهش شدید جمعیت که بر اساس آن جمعیت ایران در سال ۱۴۳۰ هشتاد و پنج میلیون نفر خواهد بود و بر اساس فرضیه دوم جمعیتی حدود ۱۰۵ میلیون و فرضیه سوم جمعیت ایران ۱۲۸ میلیون نفر خواهد بود. وقتی به ده سال گذشته نگاه می کنیم و می بینیم رشد واقعی جمعیت ایران نسبت به پیش بینی سازمان ملل بیشتر به فرضیه دوم یعنی ۱۰۵ میلیون نفر نزدیک است. حال بحث بر سر این است که چه موضوعی موجب نگرانی مسئولین در ایران شده است؟ آیا امکانات رفاه اجتماعی و آموزشی، بازار کار و زیست محیطی برای همین جمعیت ۷۷ میلیون نفری فراهم شده است یا نه که حالا باید به سوی رشد پرشتاب تر رفت؟ دلیلی که آورده می شود این است که جمعیت ایران با خطر پیر شدن و از دست دادن جمعیت جوان و حتی کاهش جمعیت مواجه است که به اعتقاد من دست کم تا ۳۰ سال آینده بحرانی که در این سطح مطرح می شود نخواهیم داشت. بنابراین پرسش اساسی این است که چه انگیزه هایی برای طرح این موضوع وجود دارد؟”

برخی از تحلیلگران نگرانی مسئولین حکومتی را از نوع مذهبی با انگیزه های سیاسی دانسته و معتقدند که پارامترهای امنیتی و سیاسی در سیاست های افزایش جمعیت نقش مهمی دارند. رهبر جمهوری اسلامی در ابلاغیه خود جمعیت کشور را یک مقوله  مهم در اقتدار ملی دانسته و کاهش نرخ رشد جمعیت ایران را به صراحت یکی از اشتباهات خود بیان کرده که باید جبران شود.

این اظهارات در حالی مطرح می شود که بر اساس آمارها و شاخص های رسمی، ایران با جمعیت کنونی‌اش، با بیکاری گسترده، رشد گرانی و تورم، رکود اقتصادی مواجه است که کشور را به مرحله بحرانی کشانده است.

sd89f7sd77dدکتر پیوندی با اشاره به این شاخص ها تصریح می کند: “چند شاخص می آورم تا نشان داده شود توانایی در اداره کشور در چه حد است. در حوزه آموزش حدود ۲۵ درصد از نوجوانان قبل از رسیدن به پایان دوره تحصیل اجباری مدارس را ترک می کنند. حدود ۳۵ تا ۴۰ درصد کلاس های درسی ایران ناایمن هستند و مواردی را داشتیم که آتش گرفته اند و خسارت جانی به بار گذاشته است یعنی تجهیزات مدارس به هیچ وجه در حد تجهیزات استاندارد بین المللی نیست. در حقیقت بخاطر عدم پوشش آموزشی کامل و عدم تامین آموزش اجباری برای همگان بنا به گزارش خود مسئولین وزارت کار حدود یک تا دو میلیون کودک کار یا کودک خیابانی در ایران داریم، اینها فاجعه های اجتماعی هستند که پیش از اینکه به فکر زاد و ولد زیادتر و بالا بردن باروری بود باید در ابتدا باید به فکر این جمعیت محروم ایران بود. مثال دوم بازار کار ایران است که در ده سال گذشته رشدی نداشته و تعداد بیکاری بالا رفته است و الان حدود سه میلیون بیکار رسمی داریم و در حدود چهل درصد از فارغ التحصیلان آموزش عالی نمی توانند کار پیدا کنند. همین نوع شاخص ها در زمینه بهداشت هم وجود دارد، اما شاخصی که امروز بسیار مهم است شاخص زیست محیطی است یعنی باید برسی شود که سرزمین ایران که بیشتر از بخش های خشک و نیم خشک تشکیل شده توانایی پذیرش چند درصد جمعیت را دارد؟ الان خسارتی که به محیط زیست، تالاب ها، دریاچه ها، رودخانه ها و سفرهای آبهای زیرزمینی ایران بخاطر بی برنامگی ها و آشفتگی ها وارد شده در حدی است که تا در چهارده سال آینده ایران را وارد بحران عمیق کمبود آب خواهد کرد. بنابراین با چنین وضعیتی مناسب تر بود به جای تشویق افزایش جمعیت یک بیلانی و کارنامه ای از وضعیت ایران و توانایی های جمعیتی آن داده می شد و بعد سیاست های افزایش جمعیتی در دستور کار قرار می گرفت.”

وی با تاکید براینکه افزایش جمعیت در شرایط کنونی یک “تهدید” برای آینده ایران است، ادامه می دهد: “تا زمانیکه نتوانیم یک جمعیت خوشبخت با رفاه اجتماعی، کار و آموزش و محیط زیست مطلوب کامل داشته باشیم نمی شود از بالا بردن افزایش باروری صحبت کرد و همین میزان سه درصدی باروری کنونی توانایی اداره جمعیت کنونی را هم ندارد. در کنار این ابلاغیه و بحث هایی که در تشخیص مصلحت و در مجلس بخصوص در ماههای اخیر بعد از سرشماری سال ۹۰ مطرح می شود که ترس از پیرشدن جمعیت و کاهش جمعیت جوان را مطرح می کنند، نمی گویند که همین جمعیت جوان کنونی چه جور اداره می شود و علت بالا بودن بیکاری و مهاجرت جوانان به خارج از کشور چیست و چرا ایران با چنین بحران های زیست محیطی مواجه است؟”

رهبر جمهوری اسلامی در بخشی از این ابلاغیه خواهان تحکیم بنیان خانواده شده است. این در حالی است که بر اساس آخرین آمار اعلام‌شده، در سال ۹۲، آمار طلاق نسبت به سال قبل بیش از ۶ درصد رشد داشته است. در مقابل آمار ازدواج در این مقطع زمانی۴٫۵ درصد کاهش داشته است. 

هم‌زمان با اعلام سیاست‌های افزایش جمعیت ائمه جمعه در تریبون‌های نماز جمعه همزمان اینکه این سیاست را تشویق می‌کنند اما نسبت به افزایش جمعیت اهل سنت در کشور هشدار می دهند.

این استاد دانشگاه در این زمینه می گوید: “واقعیت این است که یکی از انگیزهای مهم افزایش جمعیت مربوط به وضعیت اجتماعی و مسئله خانواده و جایگاه زنان و دختران می شود. اگر توجه کنید در هفته های گذشته به شدت بحث اینکه زنان باید خانه دار باشند مطرح می شود و حتی خود آقای خامنه ای در نمازجمعه به این مسئله اشاره کردند. از سوی دیگر رشد جمعیت در ایران در همه استان ها یکسان نیست و با توجه به سطح سواد و دسترسی به آموزش و نوع صنعتی شدن هر منطقه و یا میزان شهر نشینی میزان افزایش جمعیت هم در استانهای مختلف تغییر می کند. استانهایی که سنی نشین هستند مانند سیستان و بلوچستان و کردستان جزو استانهایی هستند که تمام شاخص های اجتماعی و رفاهی آنها از استان های دیگر پایین تر است و در جریان تحولات شاهد شدت کمتری از رشد کاهش جمعیت در این استان ها هستیم. همین مسئله باعث شده که عده ای تصور کنند که سنی ها در ایران بیشتر بچه دار می شوند و حالا نوبت شیعه هاست که جمعیت خود را افزایش دهند؛ در حالیکه این مسئله ربطی به مذهب افراد ندارد و مناطق شیعه نشینی وجود دارند که از نظر سطح رشد اجتماعی و رفاه در سطح همان مناطق سنی نشین هستند و همان میزان هم افزایش جمعیت دارند. بنابراین به اعتقاد من به این شکل وارد بحث جمعیتی در ایران شدن ناشی از دغدغه ها و دلمشغولی از وضعیت آینده جمعیت ایران نمی شود زیرا وضعیت طوری نیست که جمعیت به سرعت افزایش پیدا کند و کشورهایی هستند که به مراتب وضعیتی دشوارتر از ایران دارند. رشد جمعیت کشورهای اروپایی بین چهار تا هفت دهم درصد است در حالیکه رشد طبیعی جمعیت ایران دوبرابر این میزان است. بنابراین تهدید فوری برای جمعیت ایران وجود ندارد و باید دید چه مسئله ای باعث دغدغه مسئولین شده است؟ شاید تحلیلشان این است که سیاست های گذشته در عمل باعث شده که بنیان های خانواده که به نظرشان نهاد مقدسی است تضعیف شود و زن جایگاه دیگری غیر از مادر و همسر بودن در جامعه پیدا کند و همین برای آنها سرمنشا بسیاری از تحولاتی است که برایشان خوشایند نیست و برای مقابله با این مسئله سیاست افزایش جمعیت را دنبال می کنند.”

دکتر پیوندی در پایان با تاکید بر ناموفق بودن سیاست افزایش جمعیت بیان می کند: “این سیاست موفق نیست چراکه با توجه به بحران اقتصادی و اجتماعی کمتر کسی راضی به داشتن فرزند بیشتر می شود. از سوی دیگر این سیاست عواقب منفی دارد و زوج هایی که بخاطر خدماتی که دیگر قرار نیست به آنها داده شود صاحب فرزندهایی می شوند که تمایل نداشتند و خود آسیب های جدی ایجاد می کند. در حقیقت زمانی باید دنبال این سیاست ها رفت که نسل های آینده و با توجه شرایط کشور در آن زمان خودشان تصمیم بگیرند که چه نوع رشد جمعیتی برای کشور مناسب است آنوقت می شود به خانواده هایی که تمایل به بچه دار شدن هستند اما امکانات مالی آنها اجازه نمی دهد کمک های تشویقی مالی مانند آنچه در کشورهای اروپای شاهدیم داده شود.”

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large