Skyscraper large

رویکرد دولت یازدهم در حوزه فرهنگ

sd6f54ss-روشنک آسترکی-roshanak astaraki

روشنک آسترکی

علی جنتی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی هفته گذشته در کمیسیون فرهنگی مجلس حضور پیدا کرد و به سوالات نمایندگان مجلس شورای اسلامی درخصوص ممیزی کتاب، علت لغو برخی جشنواره‌های هنری و چرایی مجوز به فعالیت نشر چشمه پاسخ داد.

در این جلسه وزیر فرهنگ و ارشاد در پاسخ به پرسش زهره طبیب‌زاده نوری، نماینده تهران پیرامون بحث ممیزی به کتاب و سینما اعلام کرد ما عنوان کردیم که هر نشری خود ممیزی را اعمال کند اما انتشاراتی‌ها زیربار این موضوع نرفتند؛ جنتی افزود ما معتقد به رعایت قانون هستیم و در این میان نباید سلیقه‌ای برخود شود. 

مصائب ممیزی برای اهالی فرهنگ

علی جنتی در حالی برای پاسخ به نمایندگان مجلس پیرامون ممیزی به مجلس رفت که به گفته بسیاری از نویسندگان بحث ممیزی کتاب در دهه‌های گذشته مشکلات زیادی را برای حوزه نشر و کتاب ایجاد کرده است.

در همین زمینه اسدالله امرایی، مترجم برجسته حوزه ادبیات می‌گوید: «من ترجیح می‌دهم داستان کوتاه ترجمه کنم نه به این دلیل که ترجمهٔ رمان را دوست ندارم ولی مشکل اینجاست که با این سطح از ممیزی تقریبا چیزی از اصل کتاب نمی‌ماند و از آنجا که من معمولا از نویسندگان آثار اجازه ترجمه می‌گیرم فکر می‌کنم چهره خوش آیندی ندارد که آن نویسنده ببیند من اثرش را تکه پاره کرده‌ام.»

امرایی معتقد است ممیزی‌ها در کشور گاهی به شدت بی‌منطق می‌شود و می‌افزاید: «این ممیزی برای داستان کوتاه هم اعمال می‌شود ولی مسئلهٔ داستان کوتاه با رمان فرق می‌کند چون نهایتا من مجبور می‌شوم یک داستان کوتاه را از مجموعه حذف کنم و این به کلیت اثر ضربه‌ای نمی‌زند؛ اما رمان یک کلیت منسجم است که با دست بردن در آن و حذف بخشی از آن کل اثر به هم می‌ریزد و گاهی حتی نابودش می‌کند. این مسئله هم برای وجهه مترجم بد است و هم برای آبروی فرهنگی کشورمان خوب نیست.» 

واگذاری ممیزی به ناشران خوش‌نام

یکی از مباحثی که وزارت ارشاد دولت یازدهم از ابتدای روی کار آمدن پیرامون آن اظهاراتی را مطرح کرده است واگذاری ممیزی کتاب به ناشران بود که این موضوع اخیرا از سوی علی جنتی با عنوان واگذاری ممیزی کتاب به ناشران خوش‌نام مطرح شده است. محمود آموزگار، دبیر اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان تهران در اینباره می‌گوید: «در حال حاضر درباره موضوع سپردن ممیزی کتاب به چند ناشر استنباط‌های مختلفی وجود دارد. برخی گمان می‌کنند که قرار است ممیزی تمام کتاب‌های دیگر ناشران نیز به چند ناشر که احتمالا تخلفی نداشته‌اند سپرده شود، در صورتی که مقصود این نیست. حوزه‌های مختلف کتاب از نظر ممیزی متفاوتند، مثلا کتاب‌های علمی بحث‌های مربوط به خودشان را دارند».

او در ادامه با ذکر مثالی بیان کرد: «مثلا من کتابی را می‌شناسم که تا به حال ۲۲ بار تجدید چاپ شده است، اما در دولت قبلی آن را ممنوع‌الانتشار کردند. در حال حاضر نیز همین کتاب که تا کنون ۲۲ بار چاپ شده است در اداره کتاب در حال بررسی است، اما ناشر دیگری برای جلد دوم همین کتاب که موضوعش ادامه بحث‌‌ همان کتاب اول است و نوشته‌‌ همان مؤلف است مجوز گرفته است که این نشان می‌دهد یک وحدت رویه در بررسی‌ کتاب‌ها وجود ندارد و حالا با توجه به شرایط جدید این سؤال وجود دارد که ناشر چگونه می‌تواند مسئولیت کار خود را قبول کند؟ »

به نظر می‌رسد مادامی که حتا درباره استفاده از یک کلمه ابهام‌ها و اختلاف‌نظر‌ها و تفسیرهای مختلفی دارد گمان نمی‌کنم هیچ ناشری مسئولیت ممیزی انتشار کتاب‌ها را قبول کند. 

بهبود حقوق مالکیت ادبی و فرهنگی

همچنین وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی روز گذشته در چهارمین همایش مالکیت ادبی فرهنگی و هنری با اعلام اینکه پدید آوردندگان آثار فکری، هنری و ادبی باید بتوانند فارغ از مشکلات اقتصادی آثار خلاقی خودشان را تولید کنند، افزود: آفرینش‌های هنری متضمن به رسمیت شناخته شدن اقتصاد هنر و صنایع و ابسته به آن است آفرینندگان و هنرمندان جامعه جز نخبگان حساب می‌شوند و آثار هنری و ادبی هر کشوری سند هویتی و ملی آن کشور محسوب می‌شود و بخشی از برنامه‌های بلند مدت کشور‌ها بر پایه آن تدوین می‌شود.

وی افزود: «ما در تدوین حقوق مالکیت فکری به سه بخش نظر داریم اول تدوین قضایی این حقوق، نظارت بر محدودیت‌ها و بخش سوم نحوه اعمال این حقوق از طرف مراکز قضایی و حقوقی است. بنابراین بعداز تدوین این حقوق لازم است ساز و کاری تدوین شود که بتواند این قوانین را اجرا کند».

جنتی ادامه داد: «تجربه اکثریت قریب به اتفاق کشور‌ها نشان می‌دهد که شکل گیری و قوام اقتصاد هنر و رعایت حقوق مالکیت فکری مرهون شکل گیری سازمان‌ها و موسسات تحت مدیریت جمعی مصنفان و هنرمندان است».

وی در ادامه افزود: «این موسسات دارای مهم‌ترین کارکرد در عرصه تجاری سازی و شکل گیری اقتصاد فرهنگ و تقسیم منابع حاصله از بهره‌بردای از محصولات هنری بین هنر مندان است که در فرهنگسازی احترام به حقوق مالکیت فکر ی در جامعه نقش مهمی ایفا می‌کند».

 مصطفی پورمحمدی، وزیر دادگستری دولت یازدهم نیز در این همایش گفت: «مسئله حقوق مالکیت فکری که در گذشته بر پای آن لوایحی تدوین شد، دارای ۱۱۹ ماده است که در هیات دولت مطرح شده و برای اینکه به یک قانون کلی منجر شود طی روزهای آینده در هیات دولت با تفصیل بیشتری مطرح خواهد شد و بعداز رفع برخی مشکلات جزیی به مجلس ارائه می‌شود».

پورمحمدی ادامه داد: «در این قانون ۳۸ عنوان و اصطلاح تعریف شده تا دقیقا بدانیم موضوع مورد بحث چیست. سپس در ادامه حقوق مادی و معنوی پدید آوردندگان در آن به تفصیل درج داده شده است».

وی افزود: «ما درنظام حقوقی قصد داریم از حقوق شهروندان بیشتر دفاع کنیم و برای این مسئله نیازمند مراکز قوی هستیم که بدون هیچ فشاری بتواند از حقوق شهروندان دفاع کند واگر حق کسی ضایع شد احقاق حق کنند». 

تلاش و اراده‌ای نامطلوب

دولت یازدهم از ابتدا با شعار‌ها و وعده‌هایی فعالیت خود را آغاز کرد که ضمن امیدواری جامعه به ایجاد تحولات مثبت، انتظاراتی نسبت به دولت شکل گرفت. اکنون با گذشت نزدیک به ۱۰ ماه از عمر دولت بسیاری معتقدند دولت در عمل به وعده‌های خود چندان موفق نبوده و برخی نیز اعتقاد دارند دولت اگر هم اراده‌ای برای ایجاد تغییرات مثبت داشته باشد، توان تقابل با جریان‌های تندرو را ندارد. این بحث در حوزه فرهنگ هم مطرح شده است؛ بطوریکه هرچند سخنان علی جنتی و حسن روحانی پیرامون مسائل فرهنگی کشور امیدوار کننده بوده اما مواردی چون برخورد متعدد با مطبوعات و یا معلق ماندن تکلیف ممیزی کتاب و مشکلات ناشران و نویسندگان برای اخذ مجوز چاپ دلیلی بر عدم توانایی یا اراده دولت در تلاش قاطع برای بهبود شرایط بوده است.

در این میان برخی نیز هنوز امیدوارند و رویکرد دولت یازدهم در حوزه فرهنگ را رویکردی مثبت ارزیابی می‌کنند. به طور مثال فاطمه راکعی، شاعر و نماینده مجلس دوره ششم معتقد است با توجه به صحبت‌های رییس جمهور با هنرمندان و اهالی ادبیات در تالار وحدت و همچنین دیدگاه‌های وزیر ارشاد می‌توان به رویکرد دولت تدبیر و امید در بخش فرهنگی خوش بین بود. وی همچنین می‌گوید: «طیفی که امروز مسئولیت‌های مختلف دولت را برعهده گرفته‌اند باور زیادی به حضور چند صدایی در کشور دارند اما متاسفانه بسیاری از اقدامات دولت، مخالفان سرسختی دارد که با هر ادبیاتی صحبت کرده و عرصه را بر مسئولان اجرایی تنگ می‌کنند و همین عامل ممکن است عملا فضایی ایجاد کند که مانع از پیاده شدن دیدگاه‌های مثبت آنان شود.»

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large