Skyscraper large

وقتی تجارت بر‌تر از میراث فرهنگی است

df7gd8f777f-روشنک آسترکی - roshanak astaraki

روشنک آسترکی

مساله بناهای تاریخی که سالهاست از سوی فعالان فرهنگی مورد توجه بوده، چندان برای مسوولان و متولیان دولتی قابل اهمیت نیست. به عنوان نمونه دو سازمان اوقاف و میراث فرهنگی سالهاست که بر سر موضوعات مختلف و گا‌ها مشترک با یکدیگر کشمکش دارند، کشمکش‌هایی که جز آسیب به آثار تاریخی و گا‌ها ممانعت ایجاد کردن بر سر راه ثبت‌های ملی و جهانی ثمر دیگری ندارد.

به عنوان مثال بر اساس گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران توسعه امامزاده ابراهیم کرمانشاه و ثبت جهانی کردن مجموعه تاریخی فرهنگی تاق بستان یکی از موارد کشمکشی میان دو سازمان اوقاف و میراث بود به گونه‌ای که با توسعه امامزاده ابراهیم توسط اوقاف، روند ثبت جهانی شدن تاق بستان به طور کامل متوقف می‌شد. یا اینکه با توسعه بنای امامزاده ابراهیم کنگاور توسط اداره اوقاف، مشکلات بسیاری برای حریم اثر تاریخی معبد آناهیتا به وجود می‌آمد و موارد دیگر اینچنینی که همواره کشمکش‌هایی میان مسئولین اوقاف و میراث به وجود آورده است.

اما این‌بار داستان بر سر کاروانسرای شاه عباسی قصرشیرین است که اوقاف ادعا می‌کند سند مالکیت و وقف نامه‌اش را دارد و میراث فرهنگی نیز می‌گوید که این کاروانسرا یک اثر ارزشمند تاریخی است که باید براساس ضوابط میراثی نگهداری شود. اما آنچه این میان مورد توجه است تجارتی است که سازمان اوقاف در این بنا راه انداخته است.

در واقع این کاروانسرا از موقوفات اداره کل اوقاف و امور خیریه استان کرمانشاه است، اما اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمانشاه برای حفاظت و حراست از آن رقمی بالغ بر ۱۵ میلیارد ریال را هزینه مرمت و نگهداری‌اش کرده است. در حال حاضر این کاروانسرا توسط اداره اوقاف استان به تعدادی از غرفه داران عرضه محصولات خارجی کرایه داده شده و کاروانسرای قصرشیرین عملا به یک بازارچه مرزی که خلاف ضوابط قانونی میراثی است، تبدیل شده است. 

اوقاف در ملک تاریخی تجارت می‌کند

علی فعله‌گری، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمانشاه در این زمینه می‌گوید: «تاکنون با حضور مسئولین مربوطه جلسات بسیاری برای انتقال غرفه داران این کاروانسرا و در ‌‌‌نهایت تغییر کاربری فعلی آن برگزار کرده‌ایم اما با مخالفت‌های اداره اوقاف این موضوع همچنان بلاتکلیف باقی مانده است.»

وی همچنین می‌افزاید: «بر اساس قانون ما می‌توانیم حتی از طریق دادگستری از اداره اوقاف استان در این خصوص شکایت کنیم اما این موضوع را گذاشته‌ایم که در جلسه‌ای با حضور استاندار کرمانشاه و به صورت دوستانه حل کنیم. در حال حاضر وضعیت استفاده از کاروانسرای قصرشیرین بسیار اسفناک است.»

جالب اینکه سید محمدباقر حسینی اراکی، مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان کرمانشاه در این زمینه با تاکید بر این نکته که کاروانسرای قصرشیرین ملک اوقاف است و تصمیم گیرنده در خصوص نحوه درآمدزایی این موقوفه برعهده ماست، می‌گوید: «ما وظیفه داریم که املاک خود را اجاره داده و درآمدش را برابر نیت واقف صرف امور خیر و کمک به نیازمندان کنیم. گرچه معتقدیم که در املاک موقوفه تاریخی باید نظر میراث فرهنگی هم جویا شویم اما تصمیم گیرنده نهایی ما هستیم. کاروانسرای قصرشیرین در حال حاضر به اهالی این شهر جهت فروش کالاهای مرزی اجاره داده شده و غرفه داران آن تا سه سال دیگر با اداره کل اوقاف و امور خیریه استان کرمانشاه قرارداد دارند.» 

دلگشا رفت، گلستان را دریابید

هرچند تجارتی که اداره اوقاف کرمانشاه در قالب بازارچه مرزی، آن هم با قراردادهای چند ساله با غرفه داران راه انداخته جای شگفتی دارد، اما خبر دیگری که روز گذشته، دوم اردیبهشت ماه درباره مجموع کاخ‌های گلستان در رسانه‌های ایران منتشر شد، بدون شک دردناک‌تر از تصمیم اداره اوقاف کرمانشاه پیرامون کاروانسرای قصر شیرین است.

بر اساس گزارش‌ها موقعیت تجاری منطقه‌ای که مجموعه کاخ‌های گلستان، شانزدهمین میراث ثبت جهانی شده کشورمان که در آن واقع شده، بسان بمب‌ ساعتی برای این عمارت در‌آمده که هر آن احتمال انفجار آن می‌رود؛ این گونه که شاید هم ثبت جهانی این اثر را ملغی کند و هم کاری کند که دیگر میراث‌های ایرانی قرار گرفته در صف ثبت جهانی به مشکل بخورند و همه وابسته به رفع مشکل این کاخ بمانند.

بنا بر گزارش‌ها ماجرا از آنجایی کلید خورد که پیش از ثبت جهانی این اثر در تیرماه ۹۲، همزمان با تکمیل پرونده این کاخ برای ارائه به یونسکو، سرای تاریخی دلگشا در نزدیکی آن با حکمی عجیب و غریب تخریب شد. به این شکل که مالک آن سرا نخست با رأی دیوان عدالت اداری و در سکوت مبهم مسئولان سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، توانست این اثر را از فهرست آثار ملی درآورده و به عمر ۱۳۰ ساله آن پایان دهد.

البته این آغاز ماجرایی تلخ‌تر بود، چراکه دلگشا تخریب شد تا به جایش برجی تجاری در یکی از بهترین نقاط کشور از نظر موقعیت تجاری بنا شود؛ برجی که هیچ قاعده و قانونی در تصویب مختصات آن رعایت نشده و جدای ناهمگونی با بافت پیرامون خود، چهره کاخ گلستان را هم مخدوش خواهد کرد و اصلا شرط نمایندگان یونسکو برای پذیرش پرونده کاخ گلستان، لغو مجوزهای آن بوده است.

از سویی یونسکو در زمان ثبت این اثر، حتی به ارتفاع ساختمان دادگستری در مجاورت آن هم ایراد وارد کرده و با این وعده که در آینده نیمی از طبقه ساخته شده در سالهای اخیر تخریب خواهد شد، موقتا از این ایراد صرف‌نظر کرده‌ و از سوی دیگر پذیرفتند که بنای در حال ساخت در سرای دلگشا، از ارتفاع ۱۰. ‌۵ متری که مصوب کمیسیون ماده پنج است، فرا‌تر نرود اما اکنون نه خبری از تخریب ساخت و ساز غیرقانونی در ساختمان دادگستری مخابره می‌شود و نه قرار است عمارت جایگزین سرای دلگشا به حد و مرز ۱۰. ‌۵ متر محدود شود و حرف از ۲۴ طبقه بودن آن مطرح است.

در سایه سکوت، بی‌توجهی، قانون‌شکنی و… مالک سرای دلگشا توانسته ذره ذره ارتفاع سازه‌اش را به ۲۴ طبقه برساند؛ نخست اعتراض می‌کند که ثبت ملی اثر بی‌اجازه او انجام شده و به حکم قضایی بنا را از فهرست میراث ملی خارج می‌کند، بعد با کمیسیون ماده‌ ۵ شهرداری مذاکره کرده و برای ساخت مجتمع تجاری ـ اداری، بیش از ارتفاع مجاز ۷. ‌۵ متری مصوب برای این منطقه، مجوز ساخت تا ارتفاع ۵/۱۰ متر را می‌گیرد و پس از آن، به این مجوز هم اعتراض کرده و گفته می‌شود رأی قضایی برای ساخت بنایی با ۳۳ متر ارتفاع را دریافت کرده است.

بدین ترتیب با هزار و یک ابهامی که ماجرا به خود می‌بیند، هر چه خبر در این باره مخابره می‌شود، برای دوستداران میراث فرهنگی شوم ارزیابی می‌شود و در مقابل، تنها موجی از انتقادات دیده می‌شود و بس؛ برخی مسئولان میراث فرهنگی، بعضی اعضای شورای شهر، یکی دو تن از مدیران شهرداری و چند مسئول دیگر نسبت به پیامدهای ماجرا هشدار می‌دهند تا به این نتیجه برسیم که کاش مالک سرای دلگشا از جمله مسئولان بود!

در حالی که افکار عمومی در شگفتند که چگونه در این ماجرا نه قوانین ملی می‌تواند از آثار میراث فرهنگی دفاع کند و نه قوانین بین‌المللی، ‌ اسکلت آبی رنگی در مجاورت شانزدهمین میراث جهانی کشورمان بالا می‌رود تا کمترین دورنمای بد آن، هزینه‌های مادی و معنوی‌ باشد که برای کشورمان در عرصه‌های جهانی تراشیده خواهد شد‍!

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large