Skyscraper large

وضعیت نامطلوب سازمان اسناد و کتابخانه ملی

dfg65d555f

روشنک آسترکی

مراسم تودیع و معارفه روسای قدیم و جدید سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران روز گذشته، ۵ اسفند در سالن همایش‌های این سازمان در تهران برگزار شد.

به گزارش مهر، محمد نهاوندیان رئیس دفتر رئیس جمهور در سخنانی با اشاره به قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات مصوب سال ۱۳۸۸ مجلس شورای اسلامی تاکید کرد: «در طول ۴ سال گذشته آیین مه مربوط به این قانون تهیه شده بود اما به مرحله اجرا در نیامده بود خوشبختانه در فاصله چند ماه اخیر همکاران ما در وزارت ارشاد آیین نامه جامعی را در این خصوص تهیه کرده‌اند که مراحل نهایی این آیین نامه در کمیسیون مربوطه طی شده است و امیدواریم به زودی تصویب و ابلاغ شود و کمیسیون ماده ۱۸ قانون یاد شده، با دستور رئیس جمهور آغاز به کار کند».

همچنین علی یونسی، دستیار ویژه رئیس جمهور در امور اقوام و اقلیت‌های دینی و مذهبی در این مراسم گفت: «اسناد نهادهایی مانند وزارت اطلاعات و وزارت دفاع تا کی باید در بایگانی‌ها نگهداری شود؟ این اسناد باید به سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران منتقل شود و چنانچه این امکان وجود ندارد، دست کم باید این سازمان بر آن‌ها مدیریت کند».

سیدرضا صالحی امیری رئیس جدید سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران نیز ضمن تاکید بر لزوم ثابت ماندن ساختار فعلی این سازمان و جدا نشدن دو بخش «اسناد ملی» و «کتابخانه ملی» اعلام برنامه‌های خود را برای بهبود وضعیت سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران به روزهای آینده موکول کرد.

گفتنی است پیش از صالحی امیری، اسحاق صلاحی با حکم رئیس جمهور دولت دهم از تیر سال ۹۰ به مدت ۴ سال به عنوان رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران فعالیت می‌کرد اما با تغییر دولت، رئیس جمهور تصمیم گرفت طی حکمی «سیدرضا صالحی امیری» را برای ریاست این سازمان معرفی کند. 

هشتاد سال سابقه فعالیت

تاریخچه تشکیل کتابخانه ملی به سال۱۲۴۰هجری شمسی همزمان با تاسیس مدرسه دارلفنون به دست امیر کبیر برمی گردد، کتابخانه کوچکی که در این مدرسه بود سنگ بنای آن را تشکیل داد اما این کتابخانه در سال ۱۳۱۶ هجری شمسی، کار خود را به طور رسمی با بنیانگذاری و ریاست مهدی بیانی آغاز کرد. 

کتابخانه ملی به شکل کنونی و بسیار پیشرفته در اراضی عباس آباد در مجموعه‌ای بسیار بزرگ در سال ۱۳۸۳ افتتاح شد. مراوادت بین المللی، صدور مجوز فیپای ناشران، ثبت جدید‌ترین کتاب‌های کشور و نگهداری اسناد و نسخ خطی نفیس از جمله فعالیت‌های این کتابخانه است.

طبق اساسنامه این کتابخانه که در سال ۱۳۶۹ به تصویب رسیده است کتابخانه ملی مؤسسه‌ای آموزشی (علمی)، تحقیقاتی و خدماتی محسوب می‌‏شود که در شهر تهران زیر نظر مستقیم ریاست جمهوری انجام وظیفه می‌کند.

اما کتابخانه ملی طی سال‌های گذشته با مشکلات متعددی روبه‌رو شده است که اگر هرچه زود‌تر فکری به حال آن نشود، این کتابخانه به‌طور کلی نقش و وظیفه اصلی‌اش را از دست خواهد داد و از میان خواهد رفت. 

فعالیت‌های نمایشی و بی‌ثمر

در سال‌های اخیر سازمان اسناد و کتابخانه ملی، این کتابخانه به جای تمرکز بر کارهای بنیادین و محوری در عرصه کتابداری و جمع‌آوری اسناد و کتب، به نمایش و تبلیغات رسانه‌ای روی آورد. به جای آن‌که منابع مالی سازمان صرف خریداری بخش اعظم نسخ خطی و اسناد موجود در دست مردم و کتب مورد نیاز شود -که خود از اهم وظایف کتابخانه ملی است- صرف سفرهای خارجی مسئولان و نمایشگاه‌های غیرضروری و افطاری‌های مجلل و پرخرج برای مسئولان دولتی می‌شد.

از سوی دیگر‌ بحث خروج بعضی نسخ خطی نیز مطرح است. گذشته از بحث خروج غیرقانونی این نسخ از کشور، باید در باب این میراث تامل کرد که تا چه پایه برای دیگران حائز اهمیت است و متولیان این عرصه در کشور ما اما، چگونه با این عرصه مواجه می‌شوند. طی سال گذشته کار به جایی رسیده بود که بارها بعضی چراغ‌های داخل کتابخانه ملی که جهت روشنایی برای مطالعه مراجعان استفاده می‌شد به این بهانه که سازمان بودجه کم آورده است خاموش شد؛ درعین‌حال اما نمایشگاه‌های پرخرج و بیهوده و ضعیف به کرات در سازمان اسناد و کتابخانه ملی برگزار می‌شد. گویا تمایل مسئولان کتابخانه به کارهای نمایشی و ارائه آمار بیشتر بود تا انجام امور زیربنایی و صرف کردن منابع مادی جهت تجهیز کتابخانه و خریداری اسناد و حفظ میراث کشور.

همچنین یکی از مهم‌ترین وظایف کتابخانه ملی جمع‌آوری نمونه‌هایی از تمامی آثاری است که در کشور منتشر می‌شود، اما همچنان انبوهی منابع و نشریات و کتاب‌های منتشر شده موجود است که جایی در این کتابخانه ندارند. نکته دیگر اینکه روند روزافزون مراجعه به کتابخانه ملی بیش از آن‌که کارکردی متناسب با اهداف این کتابخانه داشته باشد، کارکردهای دیگری چون مطالعه برای کنکور، درس خواندن‌های شب امتحان و شرکت در آزمون‌های مختلف را پیدا کرده است. مساله این‌جاست که این حجم مراجعه به کتابخانه ملی از سوی کسانی که می‌توانند به یک کتابخانه عمومی نیز جهت رفع نیاز‌هایشان مراجعه کنند، بار سنگینی به لحاظ هزینه‌های جاری، استهلاک تجهیزات، فرسودگی منابع و بسیاری موارد دیگر بر دوش این کتابخانه می‌گذارد. در نتیجه می‌توان گفت کتابخانه ملی نیازمند یک کتابخانه عمومی کاملا مجهز و دارای امکانات مدرن در کنار خود است تا بتواند بار مراجعانی را که تنها جهت استفاده عمومی از کتابخانه به آن رجوع می‌کنند به سمت این کتابخانه هدایت کند و به کارکرد اصلی خود در حیطه گردآوری کتاب‌ها و اسناد و مدارک و نسخ خطی موجود در کشور بپردازد.

در پایان از آنجا که توسعه و پیشرفت در هر معنایی که در نظر گرفته شود، در جایی که تنها میراث تاریخی به‌جامانده از قرن‌ها حوادث و قایع آن سرزمین، به زیر بی‌لیاقتی مدیران و بی‌توجهی مردم لگدمال می‌شود، بیشتر به شوخی می‌ماند تا به دغدغه و نگرانی جدی و همگانی، لذا امید می‌رود رییس جدید سازمان اسناد و کتابخانه ملی با حل مشکلات و کاستی‌های کتابخانه ملی، آن را به جایگاه شایسته و کاربردی خود بازگرداند.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large