Skyscraper large
مشاور پيشين وزارت خارجه در گفتگو با راه دیگر:

ایران و آمریکا براى منافع شان تن به سازش می‌دهند

987dfg77f

مژگان مدرس علوم

روز یکشنبه ۲۰ بهمن دور سوم مذاکرات نمایندگان ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با انتشار بیانیه‌ای مشترک در تهران به پایان رسید. بر اساس این بیانیه مشترک ایران و آژانس در خصوص ۷ اقدام عملی که توسط ایران تا ۲۵ اردیبهشت ۹۳ اجرا خواهد شد، توافق کردند.

دکتر منصور فرهنگ، مشاور وزیر امورخارجه دولت موقت دکترابراهیم یزدی در خصوص وظایف آژانس بین المللی انرژی اتمی در رابطه با ایران به “راه دیگر” می گوید: “آژانس در رابطه با ایران دو وظیفه متفاوت دارد: یک، تاسیسات هسته ای کشورهایی که عهدنامه منع گسترش تسلیحات هسته ای را امضاء کرده اند بازرسی کند و گزارش دهد که این کشورهای اقدامی در جهت کسب توانایی به منظور ساختن سلاح هسته ای انجام نداده اند. دوم وظیفه ای است که از سوی گروه۱+۵ به آژانس داده شده است. اما اینکه این بازرسی جدید چه عکس العملهایی را دربر خواهد داشت باید صبر کرد تا گزارش خود را به هیئت حکام بدهد. از این جهت صدور یک بیانیه مشترک در ایران تنها یک جنبه کلی دارد که مطابق آن، ایران پذیرفته است تا اردیبهشت آینده به هفت مورد توافق عمل نماید.” 

نماینده سابق ایران در سازمان ملل با اشاره بر اینکه ایران بدنبال همکاری است خاطرنشان می کند: “تحلیل من این است که ایران با آژانس همکاری می کند، چراکه رژیم ایران بطورکلی تصمیم گرفته که راه حل میانه ای پیدا کند و دولت اوباما هم دقیقا در همان مسیر حرکت می کند. اما باید توجه داشت که هدف اصلی بازرسی آژانس در حال حاضر حتی در خصوص هفت مورد مربوط به شفاف سازی فعالیت های هسته ای ایران و اینکه ببینند آیا در سالهای گذشته ایران اقدامی در جهت کسب توانایی برای ساخت سلاح هسته ای کرده است یا نه؛ است. آژانس معادن و تمام تاسیسات غنی سازی و حتی واردات ایران را در رابطه با مواد و تکنولوژی مربوط به انرژی هسته ای را بازدید می کند. اما باید توجه داشت که هیچکدام از این موارد ارتباط نهایی در مورد اینکه ایران و آمریکا به توافق برسند، ندارد و تنها زمینه ساز آن است. خواسته های آمریکا از ایران بطور مشخص در یک مذاکراه دوجانبه محرمانه قابل حل است و احتمال اینکه در این مسیر پیش بروند از نظر من بیش از پنجاه درصد است.” 

ایران و پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل (متشکل از آمریکا، بریتانیا، روسیه، فرانسه و چین) به علاوه آلمان موسوم به گروه ۱+۵ روز ۲۴ نوامبر پس از سال‌ها اختلاف نظر و چندین دور مذاکره به یک توافق شش ماهه رسیدند. 

بر اساس توافق ژنو، ایران در ازای تعلیق بخشی از تحریم های بین‌المللی و وضع نشدن تحریم های تازه، با توقف غنی سازی ۲۰ درصد اورانیوم به مدت شش ماه موافقت کرد. ایران همچنین پذیرفته که ساخت سانتریفوژهای جدید را متوقف کند و سانتریفوژهایی را که از کار افتاده‌اند نیز با سانتریفوژهای تازه جایگزین نکند. 

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی می‌گوید، فعالیت‌های ایران از سال ۲۰۰۳ در روندی مداوم به سمت زیرزمینی شدن و دور از نظارت آژانس رفته است و آژانس خواهان بررسی دقیق برخی اسناد تاسیساتی مانند فردو است. آژانس همچنین خواهان گفت‌وگوهای رو در رو با برخی افراد دخیل در تاسیسات هسته‌ای ایران است. 

هرچند روند مذاکرات ایران و گروه ۱+۵به طور جداگانه از گفت و گو با آژانس دنبال می شود اما برخی از تحلیلگران معتقدند که شکست و موفقیت یک طرف قرارداد، بر دیگری تاثیر می گذارد. 

دکتر فرهنگ در این زمینه توضیح می دهد: ” از نظر حقوقی و تشکیلات بین المللی ما همیشه در چارچوب گروه ۱+۵ صحبت می کنیم ـ بدلیل اینکه این گروه بوسیله قطعنامه شورای امنیت تشکیل شده ـ اما در دنیای واقعیت موضوع اصلی بین ایران و آمریکا است. اگر ایران و آمریکا به توافق برسند گروه ۱+۵ نمی تواند مشکلی ایجاد کند. بدین ترتیب، چند مشکل اساسی وجود دارد: یکی اینکه، آمریکا می خواهد تعداد چرخک های سوخت ایران را به حداقل برساند و در آن چارچوب غنی سازی اورانیوم را هم از جهت درجه غلظت و هم از جهت کمیت محدود کند. بدلیل سوء ظن هایی که نسبت به ایران وجود داشته است، ایران تنها امضاء کننده عهدنامه منع گسترش تسلیحات هسته ای است که چنین مطالبه ای از آن وجود دارد. اگر آمریکا به این خواسته ها برسد این سوال مطرح می شود که این قطعنامه برای چه مدتی بین این کشورها حاکم خواهد بود؟ آمریکا می خواهد بگوید این دائمی است، یعنی توانایی پیشرفت انرژی هسته ای در ایران را فقط و فقط برای مقاصد صلح آمیز نگه دارد و حتی بالقوه این توانایی را به ایران ندهد، که در هر دو مورد ایران مقاومت خواهد کرد.” 

هیات های کارشناسی و فنی ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی در ۲۰ آبان در تهران بیانیه مشترکی را به امضا رساندند که بر اساس آن قرار است در چارچوب یک سند مورد توافق، ایران به سوالات و ابهامات درباره برنامه هسته ای اش پاسخ دهد. در همین چارچوب ایران گامهای عملی اولیه را که پیش بینی شده بود، اجرا کرده و به شش موضوع مورد نظر آژانس طی سه ماهه گذشته پاسخ داده است که قرار است نتیجه همکاری های ایران در این چارچوب در گزارش بعدی مدیر کل آژانس منتشر شود. 

بهروز کمالوندی سخنگوی سازمان انرژی اتمی ایران گفته است که جمهوری اسلامی انتظار دارد که مدیرکل آژانس در ارتباط با همکا‌ری‌های ایران، گزارش مثبتی به شورای حکام آژانس بین‌المللی ارائه دهد. 

8استاد علوم سیاسی در کالج بنینگتون در ادامه به قصد همکاری ایران با آژانس اشاره کرده و یادآور می شود: “با توجه به سازشی که در ژنو صورت گرفته و علی رغم انتقادهایی که در داخل ایران و آمریکا می شود، من خوش بین به روند مذاکرات هستم. زیرا تحریم ها وضع ایران را به جایی رسانده که حل مسائل اقتصادی ایران مشکل بزرگی در رابطه با کنترل جامعه و مشروعیت خود رژیم شده است و تنها راه حل ایران برای حل این مشکل به توافق رسیدن در مورد برنامه هسته ای با آمریکاست. در هر حال، ایران برنامه های خودش را دارد و می خواهد اتحادیه اروپا را راضی کند، یعنی طوری عمل کند که آژانس بین المللی اتمی گزارش هایی بدهد که ایران در جهت شفاف سازی برنامه های خود گام بر می دارد و به تعهدات خودش عمل می کند. در حقیقت، ایران بر این واقعیت آگاه است که حتی اگر بتواند با آمریکا به توافق هسته ای نهایی برسد، الزاما بمعنای عادی سازی روابط تجاری ایران و آمریکا نیست زیرا تقابل ایران و اسرائیل و مسئله اسرائیل برای آمریکا اهمیت زیادی دارد.” 

با وجود نشانه هایی مثبتی که از روند مذاکرات دیده می شود اما در داخل ایران و آمریکا موضعگیری ها و کارشکنی هایی در جهت عدم برقراری روابط دو کشور در جریان است. بطوریکه از زمان امضای توافقنامه در ژنو در نوامبر ۲۰۱۳ تاکنون آمریکا در دو بار اقدام به تنبیه شرکت ها و افرادی کرده اند که تحریم های ایران را به ابزار گوناگون دور زده اند که ایران آن را حرکتی خلاف روح توافقنامه ژنو می داند. 

رهبری نیز چند روز پیش در جمع کارکنان و افسران نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، گفت که در صورتی که آمریکا می توانست جمهوری اسلامی را سرنگون کند، این کار را انجام می داد، زیرا این کشور دیدگاهی مداخله گرانه نسبت به ایران دارد.

از دکتر فرهنگ در مورد بی اعتمادی ها و نگرانی های دو کشور نسبت به یکدیگر پرسیدیم، او با تاکید بر اینکه منافع ایران و آمریکا ایجاب می کند که آن دو کشور تن به سازش دهند، تصریح کرد: “البته تحریم ها جدید نیست و اروپایی ها بطورکلی در خصوص آینده مذاکرات نسبت به آمریکایی ها خوش بین تر هستند. در واقع اروپایی ها علیه این مذاکرات فعالیت نمی کنند، اما در آمریکا گروه هایی تحت تاثیر اسرائیل و دست راستی ها هستند که می گویند ایران نیازی به برنامه هسته ای و غنی سازی اورانیوم ندارد و اگر بخواهد راکتور اتمی داشته باشد باید سوخت آن از خارج تامین شود. این موضوعی است که ایران تحت هیچ عنوانی به آن تن نمی دهد. اما اروپایی ها این نظر را ندارند و همینکه آژانس گزارش خود را بدهد که ایران به تعهدات خود عمل کرده و نگرانی در مورد بازرسی بدون قید و شرط در ایران وجود ندارد، رضایت اروپایی ها کسب خواهد شد. در این چند هفته هم شاهد بودیم که هیئت های تجاری فرانسوی و ایتالیایی و حتی آلمانی با ایران در حال تماس هستند تا زمینه برقراری عهدنامه های تجاری و بازرگانی و حتی سرمایه گذاری ایران را آماده کنند تا بعد از اینکه تحریم ها تمام شد بتوانند وارد بازار ایران شوند که بازار بسیار مهمی بدلیل بالا بودن قیمت است. از همین رو بین کمپانی های اروپایی و آمریکایی در رابطه با بازارهای خاورمیانه رقابت است.”

این استاد دانشگاه در پایان گفت: “در طول سی و پنج سال شعارهای ضد آمریکایی در ایران بیشتر از جنبه فرهنگی است. همانطور که بارها در سخنان خامنه ای و حتی خمینی شاهد بودیم که رژیم از حجاب بیشتر از ارتش آمریکا وحشت دارد. دشمنی با آمریکا اهمیت فرهنگی زیادی دارد و جزو ماهیت و هویت رژیم ایران شده است. جالب است که در این دو سه هفته اخیر در نمازجمعه ها انتقاد و مخالفت با عهدنامه ژنو بسیار تقلیل پیدا کرده است؛ در حالیکه شعارهای تند و تیز علیه آمریکا شدت گرفته است. خامنه ای هم در صحبتهایش می گوید ما می خواهیم با شیطان بزرگ گفتگو کنیم تا شیطنتش را کم کنیم اما هرگز فراموش نمی کنیم که آمریکا دشمن در کمین ماست و می خواهد رژیم را تغییر دهد. از سوی دیگر، در آمریکا هم گروه هایی هستند که می گویند رژیم ایران ماهیتا ضد غرب است و قابل اعتماد نیست و بخاطرهمین ما باید توانایی انرژی هسته ای را بطور کلی در ایران از بین ببریم. با وجود تمام این مسائل، اوباما موفق شده حتی حمایت هلاری کلینتون را که به احتمال زیاد کاندیدا ریاست جمهوری آینده آمریکا خواهد بود و نمی خواهد مورد انتقاد لابی اسرائیل قرار گیرد که بگویند در برابر چالش ها سست است بدست آورد. حتی کار به جایی رسیده است که کمیته امور عمومی آمریکا و اسرائیل معروف به آی پک بطور رسمی اعلامیه داده که از کنگره نمی خواهیم لایحه جدیدی برای تحریم علیه ایران تصویب کند. بنابراین، اوباما در آمریکا موفق شده است که مخالفان این عهدنامه را در سیستم آمریکا مهار کند و بیش از شصت و چهار درصد مردم از گزینه دیپلماسی آمریکا حمایت می کنند. مردم بعد از فجایع جنگ با عراق و افغانستان از گزینه نظامی تنفر دارند و کسانی که صحبت از جنگ می کنند، به هیچوجه پایگاه اجتماعی قابل توجهی در آمریکا ندارند. بنابراین ایران و آمریکا بخاطر منافعی که ذکر کردم می خواهند به توافق برسند و من به سازش این دو کشور امیدوار هستم.”

گفتنی است، دور بعدی گفت‌وگوهای ایران و گروه ۱+۵ قرار است طی ماه جاری میلادی برگزار شود. در این دور طرفین تلاش خواهند کرد که به یک توافق بلندمدت دست یابند.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large