Skyscraper large

قصه پر غصه نشر کتاب ادامه دارد

65s4df4f

روشنک آسترکی

سیدعباس صالحی رئیس نمایشگاه کتاب تهران و اصغر نادری مدیرعامل مصلی بر سر برگزاری این نمایشگاه در سال ۹۳ در مصلی به توافق رسیدند. همچنین بر اساس مصوبه شورای برنامه‌ریزی نمایشگاه کتاب تهران، بخش بین‌الملل برخلاف سال قبل در ضلع جنوبی مصلی دایر نخواهد شد و به محل دو سال قبل در مصلی بازخواهد گشت.

در همین حال محمود آموزگار رئیس هیئت مدیره انجمن ناشران بین‌الملل و دیگر عضو شورای برنامه‌ریزی بیست و هفتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران در گفتگو با خبرنگار مهر، درباره مصوبات اخیر این شورا در حوزه ناشران خارجی، گفت: مقرر شد که ثبت نام و مدیریت بخش بین‌الملل نمایشگاه کتاب سال آینده مشتمل بر حوزه کتاب‌های لاتین و عربی، به انجمن ناشران بین‌الملل واگذار شود.

همچنین به گفته وی، انجمن ناشران بین‌الملل به زودی زمان شروع ثبت نام و ضوابط حضور ناشران خارجی را در نمایشگاه سال آینده اعلام خواهد کرد.

برنامه ریزی برای برگزاری نمایشگاه کتاب در حالی اتفاق می‌افتد که فعالین این حوزه از وضعیت نشر در کشور راضی نیستند و سیاست‌های فرهنگی دولت‌های مختلف را مورد نقد قرار می‌دهند.

شهرام اقبال‌زاده (نویسنده و مترجم) معتقد است: کاهش تیراژ کتاب‌ها با درنظر گرفتن افزایش جمعیت نسبت به سال‌های ابتدایی انقلاب، نشان دهندهٔ شکست سیاست‌های فرهنگی و حتی نشان‌گر فقدان سیاست‌های مشخص و موثر در سال‌های اخیر بوده است.

اقبال‌زاده ضمن‌بیان این مطلب که شعار توسعهٔ فرهنگ و انقلاب فرهنگی در سه‌دههٔ گذشته تنها در حد یک شعار باقی مانده است، اظهار داشت: به نظر من نه تنها سیاست‌های فرهنگی در دوره‌های پیشین سیاست‌های شکست‌خورده‌ای بوده‌اند؛ بلکه به اعتقاد من مشکل ما اصلا فقدان سیاست‌های فرهنگی مشخص بوده. سوال من از شما این است؛ در طول سال‌های گذشته چه برنامهٔ موثر و تاثیرگذاری برای توسعه‌ و ترویج کتاب و کتاب‌خوانی سیاست‌گذاری و اجرا شده‌است؟

وی در تشریح وضعیت بازار کتاب به خبرنگار ایلنا توضیح داد: متاسفانه رکود در بازار کتاب از دو سال پیش آغاز شد، در سال جاری به اوج خود رسید و همچنان روز به روز در حال افول است. این اتفاقات در شرایطی رخ می‌دهد که در دوره‌های مختلف همواره حرف‌ها و شعارهای خوبی از مسوولان فرهنگی کشور و دولت شنیده‌ایم اما متاسفانه همچنان مسائل فرهنگی و نشر کتاب حول‌‌‌ همان محور می‌چرخد که می‌چرخید.

کار‌شناسان دو عامل اصلی رکود بازار کتاب را بحران اقتصادی سالهای اخیر و همچنین وجود ممیزی در حوزه نشر می‌دانند. رکود اقتصادی و تورم در جامعه باعث شده که حتی کتاب‌خوان‌ها کتاب را از سبد خرید خود خارج کنند. در واقع رویداد‌های اقتصادی باعث شده کتاب که همواره در جامعهٔ مظلوم واقع شود، مظلوم‌تر باشد.

از سوی دیگر بر اساس آمار‌ها تنگ‌شدن دایرهٔ ممیزی‌ها در سال‌های اخیر، باعث ۲۲ درصد افت کتاب‌خوانی در کشور شده. این در شرایطی‌ست که مسوولان و مدیران وزارت ارشاد دولت یازدهم، شعار بهبود اوضاع و رفع مشکلات ممیزی را سر می‌دهد ولی هنوز هیچ اتفاقی در این حوزه رخ نداده است. 

افزایش بیم و امید‌ها با تصمیمات دولت

هر چند از ابتدای روی کار امدن دولت یازدهم همواره مباحث پرحاشیه‌ای پیرامون باز شدن فضای فرهنگی و ممیزی کتاب مطرح بوده است اما هفته آخر دی ماه سال جاری سیدعباس صالحی، معاون فرهنگی وزیر ارشاد از انتصاب علی شجاعی‌صائین، یکی از مدیران محمود احمدی‌نژاد به سمت ریاست اداره کتاب خبر داد که موجی از واکنش‌های متفاوت را به دنبال داشت.

اما شجاعی‌صائین در اولین اقدام پس از حضور در دفتر توسعه کتاب و کتابخوانی با ارسال نامه‌ای به رؤسای اتحادیه‌ها، انجمن‌ها و تعاونی‌ها نشر کشور خواستار مشارکت و ارائه نظرات و پیشنهادات مکتوب ایشان برای بهره‌مندی و تسریع در روند بررسی و ارزیابی مجوز چاپ و نشر کتاب شد.

در همین رابطه ابوتراب خسروی(نویسنده) معتقد است ریاست اداره کتاب باید تابع دولت باشد و این دولت است که سیاستگذاری می‌کند. او به «شرق» گفت: «همه اتفاقاتی که در آینده برای چاپ و نشر می‌افتد بستگی به سیاستگذاری‌های دولت دارد. مواضع وزیر در مورد ممیزی تا الان خوب بوده است. اما اینکه ایشان و رییس اداره کتاب بتوانند به گشایش وضعیت کمک کنند به نظرم باید منتظر ماند.»

این در حالی است که برخی دیگر از نویسندگان با توجه به حاشیه‌هایی که در دوره مسولیت شجاعی صائین در دولت پیشین پیرامون جایزه‌های دولتی آل‌احمد و همچنین کتاب سال رقم خورد، از انتصاب وی ابراز نگرانی کرده و بر این باورند که وعده‌های حسن روحانی و علی جنتی برای گشایش فضای کتاب‌وکتابخوانی، با این انتصاب، همخوانی ندارد.

علی شجاعی‌صائین، بازنشسته سپاه پاسداران و کار‌شناس ارشد تاریخ است. در دوره معاونت محسن پرویز در حوزه معاونت فرهنگی وزارت ارشاد نخست به‌عنوان مدیرکل مجامع، تشکل‌ها و فعالیت‌های فرهنگی معرفی شد. در سال۱۳۸۶ هم به‌عنوان مدیرعامل موسسه خانه کتاب منصوب ‌شد و مدیریت خبرگزاری کتاب، مجله کتاب هفته و همچنین مجله‌های کتاب‌ماه را برعهده داشت. شجاعی‌صائین پیش از فعالیت در مجموعه وزارت فرهنگ‌وارشاد دولت محمود احمدی‌نژاد، در اداره تبلیغات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و همچنین انتشارات این نهاد فعالیت می‌کرد و سردبیری مجله «پیام انقلاب» را برعهده داشت. 

سرنوشت نامشخص انتشار و ممیزی

حالا با آمدن مدیری همسو با سیاست‌های قبلی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در دو دولت گذشته برای مهم‌ترین اداره تابعه معاونت فرهنگی یعنی اداره کتاب که با نام جدید «دفتر توسعه کتاب‌وکتابخوانی» فعالیت می‌کند، به‌نظر می‌رسد که بیم و امیدهای نویسندگان و اهالی فرهنگ و ناشران بار دیگر به سمت بیم متمایل شود.

گفتنی است شجاعی‌صائین برخلاف رییس دولت یازدهم که ادعا می‌کند اعتقادی به ممیزی پیش از چاپ ندارد و وزیر که معتقد است «ممیزی» لفظ محترمانه «سانسور» است و حتی معاون فرهنگی که قصد دارد فضای امنیتی را از فرهنگ بردارد، به ممیزی معتقد است و در یکی از مصاحبه‌هایش از «ممیزی» و «سانسور» به‌عنوان «نقد» یاد می‌کند و با تاکید بر اعتقادش به ممیزی پیش از چاپ، می‌گوید: «در معیار‌ها اصلا نباید کوتاه آمد. البته آنچه همواره در مساله ممیزی کتاب بحث‌برانگیز بوده، مشخص‌نبودن معیار‌ها و ممیزی سلیقه‌ای عنوان شده است.»

ممیزی کتاب وزارت فرهنگ و ارشاد و کیفیتش، از جمله بحث‌برانگیز‌ترین کارهایی است که در چند سال اخیر با سلسله اعتراضات بیشتر گروه‌های فعال در حوزه نگارش و ترجمه همراه بوده است. این مسأله هرچند پیشینه بسیار طولانی دارد، در دولت گذشته به شکلی عجیب با آن برخورد و حتی شایع شده بود که بخشی از این ممیزی ماشینی بوده و بسیاری از لغات با هر نامی که درون ‌متون کتب باشد، باید خارج شود که البته این موضوع به رغم وجود شواهدی، توسط ممیزی کتاب رد شد.

حال باید دید با توجه به وعده‌های رییس دولت و وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت یازدهم که هم اکنون مدیری را در یکی از مهم‌ترین شاهرگهای وزارت ارشاد گذاشته‌اند که هشت سال مسولیت وی در دولت‌های نهم و دهم همواره با حاشیه روبرو بوده است سرنوشت وضعیت انتشار کتاب و ممیزی در دولت یازدهم به کجا خواهد کشید.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large