Skyscraper large

وقتى مردم با کتاب‌خوانی بیگانه‌اند…

56d4fggg

مرضیه آرمین

هیچ رخداد ناخوشایندی وجود ندارد که تنها با یک علت، به وقوع پیوسته باشد. جمعی از علل، موجبات واقعه را رقم می‌زنند. در نظر سنجی‌ای که هفته‌ی گذشته از سوی خبرگزاری ایسنا انجام شد، “تنبلی افراد”، از سوی مردم به عنوان بزرگ‌ترین عامل پایین بودن سرانه‌ی کتاب‌خوانی در ایران انتخاب شد.

گزینه‌های غیر از “تنبلی افراد” که در اختیار عموم قرار داشت، “کیفیت پایین آثار”، “گرانی کتاب‌ها” و “ممیزی آثار” بود. از بین حدود سیزده‌هزار شرکت کننده، تنها نه درصد، ممیزی آثار را به عنوان مهم‌ترین دلیل پایین بودن میزان مطالعه‌ی کتاب، انتخاب کردند. با این همه، انتخاب آن گزینه، تا حدودی غیر منصفانه به نظر می‌رسد.

با این که در نگاه کلی همین تنبلی افراد به عنوان دلیل فاجعه می‌تواند شمرده شود، اما به نظر می‌رسد که باید در پی کشف دلایل تنبلی افراد رفت. تنبلی از کجا ناشی می‌شود. چنین نظر سنجی‌ای در کشور همسایه‌مان، افغانستان، که بیش از هر کشور دیگری اشتراکات فرهنگی و تاریخی با ما دارد انجام شده است. اما آنجا گزینه‌ی دیگری با عنوان “بی‌سوادی” وجود داشته که تعداد زیادی هم به آن رای دادند. بی‌سوادی ناشی از اوضاع نابسامان سیاسی و اقتصادی این کشورِ پر تلاش. اما چه چیزی باعث شده است ایرانِ باسواد، تنبل شود، تا آنجا که باعث شود تیراژ کتاب‌ها به پانصد نسخه و میزان حداقلی برسد.

نظرهای بیشماری ارائه شده است. به عنوان مثال، بنا بر گفته‌های “رئیس شورای اسلامی شهر جیرفت”، “مردم با کتاب‌خوانی بیگانه‌اند. دلیل این بیگانگی، کوتاهی سیستم آموزش و پرورش است”. وی پیشتر در همین زمینه گفته بود: “با وجود تأکید فراوان در آیات و روایات ما به خواندن، اما کتاب و کتاب‌خوانی در کشور ما از پایه و اساس مشکل دارد”. “کوچکعلی کمالی” به “خبرگزاری فارس” گفته بود: “همچنین باید آداب مطالعه را به دانش‌آموزان آموخت تا از آن لذت برده و حداکثر بهره را ببرند بر همین اساس معلمان می‌توانند، نقش ارزنده و مهمی در راستای هدایت و ترغیب آنان داشته باشند”.

به گفته “دکتر عسگر عسگری حسنکلو” نیز، “فرهنگ کتاب‌خوانی در ایران نهادینه نشده است”. وی در همین زمینه به “ایسنا” گفت: “متاسفانه فرهنگ کتاب‌خوانی بین مردم ایران درونی نشده و بسیاری از مردم به کتاب و کتاب‌خوانی به عنوان تفریح نگاه می‌کنند و این امر از دیدگاه آنها ضروری به نظر نمی‌رسد”. وی همچنین گفت: “فرهنگ کتابخوانی به تدریج و با درونی شدن ارزش مطالعه در مردم ایجاد می‌شود بنابراین باید منتظر یک انقلاب ناگهانی در زمینه افزایش سرانه مطالعه در بین مردم باشیم”.

“عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی” به قیمت بالای کتب نیز اشاره کرد و گفت: “متاسفانه قیمت بالای کتاب باعث می‌شود مردم کمتر جذب کتاب فروشی‌ها شوند و به همین دلیل شاهد آن هستیم که کتاب‌ها در اغلب کتابفروشی‌ها بدون خریدار خاک می‌خورند”. 

اما نویسندگان، از ممیزی و انتشاراتی‌ها می‌نالند. خیل عظیمی از آثار نویسندگان جوان، بعد از رسیدن به وزارت ارشاد و ممیزی، به سرنوشت تلخِ حذف شدن دچار می‌شوند. این وضعیت، دامان نویسندگان و شاعران پیشکسوت را هم گرفته است. نویسندگانی که هر کدام، خواننده‌های بی‌شماری دارند، اما نمی‌توانند آثارشان را ارائه کنند.

“احمد اخوت” از زاویه‌ای غیر از تنبلی ایرانیان در امر کتاب‌خوانی، به ماجرا می‌نگرد. از این منظر که عدم اطمینان از دریافت مجوز، موجبات بلاتکلیفی نویسندگان و ناشران را فراهم می‌کند.

این نویسنده و مترجم کشورمان، از عدم تغییر در روند انتشار کتب، علی‌رغم روی کار آمدن دولت تدبیر و امید می‌گوید. او در مصاحبه‌ی با ایسنا گفت: “با وجود روی کار آمدن دولت جدید و تغییر مدیریت وزارت ارشاد هم، تغییری در حوزه کتاب و انتشار و فروش پیدا نشده است”.

وی ضمن بیان این مطلب که تعدادی از کتاب‌هایش مدتی‌ست بلاتکلیف در دست ناشر مانده، گفت: “به طور کلی روند سفارش و انتشار کتاب بین مؤلف و ناشر خیلی بامزه شده است. آن هم به این شکل که معمولا ناشران کتاب را بدون هیچ پیش‌پرداختی به نویسنده یا مترجم سفارش می‌دهند، استدلال‌شان هم برای پیش‌پرداخت ندادن این است که ممکن است کتاب مجوز چاپ نگیرد، بنابراین مؤلف و چاپ کتاب همین‌طور پا درهوا می‌مانند و عملا در وسط کار هم می‌بینیم که ناشری که خودش سفارش کار را داده است، علاقه‌ای به چاپ آن ندارد.

“شمس لنگرودی” نیز از این وضیعیت در امان نمانده و به ایسنا می‌گوید: “مجموعه شعری در ارشاد دارم به نام «صبح آفتابی‌تان به خیر گرگ برفی». این کتاب شش سال است از سوی نشر آهنگ دیگر به ارشاد فرستاده شده که هنوز مجوز نگرفته است. مجموعه دیگری هم دارم به نام «غرق‌شدگان خاطره‌ای دیگر از دریا ندارند» که دست نشر نگاه است و نمی‌دانم آن را هنوز به ارشاد داده یا نه. رمانی را هم با نام «شکست‌خوردگان را چه کسی دوست دارد؟» از سوی نشر آهنگ دیگر برای دریافت مجوز فرستاده‌ام که حدود هفت یا هشت سال است در ارشاد منتظر مجوز نشر است”. 

همانطور که گفته شد، عوامل بسیاری چون گرانی کتاب‌ها، پایین بودن کیفیت آثار، ممیزی و غیره، از بانیان پایین بودن سرانه‌ی کتاب و کتاب‌خوانی در ایران هستند. اما نباید از مواردی که مستقیما با کتاب‌خوانی در رابطه نیستند، اما به شدت موثر هستند را از قلم انداخت و فراموش کرد. عواملی من جمله وضعیت نابسامان اقتصاد کشور. از این جهت که تبدیل شده است به دغدغه‌ی اصلی مردم و فرصتی باقی نمی‌گذارد برای رسیدگی و برآورده کردن نیازهای روحی و فکری. باید منصفانه‌تر نگاه و قضاوت کرد و تنبلی افراد را، مقصر اصلی پایین بودن سرانه‌ی مطالعه قرار نداد.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large