Skyscraper large
سعید لیلاز، كارشناس اقتصادى در گفتگو با راه دیگر:

توافق ژنو با سیاست “دو گام به پیش، یک گام به پس” به نتیجه می‌رسد

9d8rt7er4r

مژگان مدرس علوم

از امروز قرار است توافق‌نامه هسته‌ای ژنو اجرا شود؛ طرح تصویب تحریم های بیشتر نیز در کنگره ایالات متحده متوقف شده و سه روز بعد از آغاز برنامه اقدام مشترک، ۶۲ سازمان در آمریکا با ارسال نام‌های مشترک به سنا، از اعضای آن خواستند تا از تصویب تحریم‌های جدید علیه ایران خودداری کند.

سعید لیلاز کارشناس اقتصادى و استاد دانشگاه در گفتگو با “راه دیگر” به بررسی دلایل طرح تحریم های جدید و تعلیق پرداخته و می گوید: “ایران و آمریکا به یک مصالحه و توافق خیلی روشن دست پیدا کردند که در واقع مقدمه یک مصالحه استراتژیک بین دو کشور است. اثرات آن هم تنها به توافق ژنو محدود نخواهد شد و بتدریج شاهد کاهش تنش بین ایران و آمریکا خواهیم بود، اگرچه اختلافات هرگز برطرف نخواهد شد اما به حد محدودتری تخفیف پیدا خواهد کرد. به همین دلیل وقتی این توافق صورت گرفت بخش مهمی از تحریم ها دیگر بلاموضوع خواهد بود.”

این استاد دانشگاه ادامه می دهد: “در حقیقت، علت مصالحه دو کشور این بود که دو طرف به محدودیت هایی رسیده بودند که ادامه وضع سابق را ممکن نمی کرد. فشار بسیار سنگین ناشی از سوء مدیریت حاکم بر اقتصاد ایران که تحریم ها را چند برابر کرده بود و انزوای بین المللی که جمهوری اسلامی دیگر نمی توانست تحمل کند. از آن سو هم، آمریکا به سقف کارکرد تحریم رسیده بود و اگر می خواست تحریم ها را ادامه دهد اولا، منجر به رادیکالیزه شدن فضای سیاسی ایران و تعامل ایران در منطقه خاورمیانه می شد. ثانیا، در سایه پیروزی آقای روحانی در انتخابات قطعا ایرانی ها بدون تحریم یا با تحریم درصدد حل و فصل مسائل اقتصادی و اجتماعی داخلی برخواهند آمد و این منجر به خنثی کردن آثار تحریم ها خواهد شد و ایران با قدرت بیشتری به برنامه غنی سازی هسته ای خواهد پرداخت. ایران با این مصالحه یک اطمینان روشن به غرب می دهد که برنامه هسته ای خود را ادامه خواهد داد اما از حالت صلح آمیز آن نمی تواند خارج شود و نخواهد شد. غرب هم این اطمینان را به ایران می دهد که گام به گام تحریم ها را بر خواهد داشت.”

پس از آغاز برنامه اقدام مشترک، سخنگوی کاخ سفید اعلام کرد که در طول شش ماه آینده به موازات این که ایران به صورت کاملا شفاف و قابل تایید به تعهدات خود بر اساس توافقنامه ژنو عمل کرد، بخشی از دارایی های این کشور در چند مرحله آزاد خواهد شد.

همزمان عراقچی نیز گفت: “همه تحریم های ذکر شده در توافقنامه ژنو از روز ۳۰ دی ماه (۲۰ ژانویه) توسط قدرت های جهانی “تعلیق” می شود و ایران هم اجرای تمام تعهدات خود را آغاز می کند. تنها استثنا، آزاد شدن ۴.۲ میلیارد دلار دارایی ایران توسط طرف غربی و “تبدیل مواد غنی شده به اکسید و رقیق سازی آن” توسط ایران است که به تدریج و در یک دوره شش ماه صورت می گیرد.”

به گفته معاون وزیر امور خارجه و مذاکره کننده اتمی ایران، مبلغ ۴.۲ میلیارد دلار قرار است به طور دقیق در هشت نوبت پرداخت می شود… از طرف ما هم کار کسید کردن نیمی از اورانیوم ۲۰ درصد غنی شده، در شش ماه و در شش نوبت انجام خواهد شد و کار رقیق کردن نیم دیگر هم در کمتر از شش ماه انجام می شود.”

سعید لیلاز در خصوص آثار آزاد شدن بخشی از دارایی های ایران بر اقتصاد ایران تصریح می کند: “البته آزاد شدن دارایی های که در توافقنامه آمده است شاید خیلی مهم نباشد، چراکه ایران در نه ماه گذشته بطور متوسط حدود سه و نیم میلیارد هم نفت صادر کرده و هم توانسته درآمد نفتی را تصرف کند. بنابراین، اگر ماهی پانصد میلیون دلار به این عدد اضافه شود خیلی رقم وحشتناکی نخواهد بود؛ اما اتفاق مهم این است که: اولا، صنعت خودروسازی کشور از تحریم ها مستثنی شد. ثانیا، صنعت پتروشیمی از تحریم ها مستثنی خواهد شد. ثالثا، تحریم ها افزایش پیدا نخواهد کرد و ایران قادر خواهد بود به جای هفتصد تا هشتصد هزار بشکه نفت صادراتی در روز، در یکسال گذشته نزدیک به یک میلیون بشکه نفت صادر کند. رابعا، ایران برای انتقال پول در نقاط مختلف دنیا بین پنج تا هفت درصد از منابع مالی بعنوان هزینه انتقال به کشورهایی مانند چین می پرداخت که دیگر نخواهد پرداخت. خامسا، بدلیل اینکه ایران مجبور بود خیلی از کالاهای خود را از هند و ترکیه و یا چین خریداری کند به قیمت های بسیار بالا و بعضا ناجوانمردانه خریداری می کرد که بین پنجاه درصد گرانتر از قیمت مشابه بین المللی بود. با تمام این مواردی که ذکر کردم حدس من این است که این توافق دریافت ارزی دولت را ماهانه تا دو میلیارد دلار افزایش خواهد داد که عدد قابل توجهی است. بنابراین با این توافق همانطور که آقای روحانی گفتند ایران موفق شده است سازمان تحریم را ترک دهد. علت آن هم بیشتر از همه دیپلماسی دولت آقای روحانی است در حالیکه سیاست خارجی دولت گذشته عالما یا عامدا در جهت تقویت تحریم ها گام بر می داشت. نتیجه آن هم یک فساد بی سابقه ای بود که بصورت کسب و کار تحریم در داخل ایران پدید آورده بود و آثار مخرب خود را بر اقتصاد ایران گذاشت. الان دیگر آن شرایط وجود ندارد و برای آمریکایی ها هم ساده نخواهد بود که وضعیت سابق را به همان شکل ادامه دهند.”

اجرای توافقنامه شش ماهه اگرچه گام بزرگی محسوب می شود اما به باور بسیاری از تحلیلگران این توافقنامه در مقابل توافق نهایی بسیار کوچک است و گام بعدی، توافقی جامع تر است که هر دو طرف را بدون اینکه چهره مغلوب ماجرا باشند، راضی کند. حال باید دید بی اعتمادی عمیق دو جانبه بین ایران و آمریکا روند مذاکرات را تحت تاثیر قرار خواهد داد یا نه؟

از نظر سعید لیلاز بزرگترین مانع برای به نتیجه رسیدن توافق تنها اختلافات دو کشور ایران و آمریکا نیست بلکه به اعتقاد او مشکل اصلی دشمنان زیاد مصالحه یا عادی سازی روابط این دو کشوراست. دکتر لیلاز می گوید: “هیچ کشوری در دنیا خواهان عادی شدن روابط ایران و آمریکا نیست؛ منتهی کشورهای دنیا به درجات متفاوتی منافعشان در تنش بین این دو کشور است. بدتر از همه اسرائیل است که خواهان جنگ ایران و آمریکا است و رادیکالهایی در تهران و تلوآویو و واشگنتن هستند که چنین جنگی را انتظار می کشند تا وجود و کارکرد خودشان را توجیه کنند. و البته اروپا و کشورهای عربی و حتی روسیه هم هستند که ممکن است برای کارشکنی بر سر راه این مصالحه تلاش کنند؛ اما معتقدم با وجود اینکه روابط ایران و آمریکا تا چشم اندازی که ما می بینیم هرگز عادی نخواهد شد اما به هر حال در مسیر مصالحه و توافق قرار داریم. من نام این روند را که چهارماه را گذرانده، سیاست “دو گام به پیش، یک گام به پس” گذاشته ام. علی رغم اینکه دیوار بی اعتمادی هنوز از میان برداشته نشده و دو طرف هنوز نسبت به همدیگر بی اعتماد هستند و دستهایشان بر روی ماشه هست، اما به تدریج و با سرعت کمی به سمت آشتی خواهیم رفت، زیرا این دو کشور راهی جز این ندارند. آمریکا در مجموع یک قدرت در حال افول است که هفده و هجده درصد تولید ناخالص جهانی را بیشتر در اختیار ندارد و با سرعت زیادی اقتدار ژئوپولتیکی آن در دنیا در حال کاهش است. اگر در داخل ایران به آن کمک نمی شد آمریکا هرگز موفق نمی شد چنین اتحاد بزرگی را در مقابل تحریم ایران شکل دهد که در تاریخ ایران و حتی در تاریخ روابط بین الملل بی سابقه بوده است. ایران هم پس از هشت سال تجربه حاکمیت رادیکالیزم به این جمع بندی رسیده است که به شیوه سابق نمی تواند به اهدافش دست پیدا کند. در هشت سال گذشته خیلی تلاش شد که مانند کره شمالی حکومت ایران یکدست شود اما ساختار اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی ایران اجازه چنین کاری را نداد. به هر حال ایران و آمریکا بعد از این زورآزمایی بسیار پرهزینه و خسارت بار تصمیم گرفتند که مسیر خودشان را عوض کنند. این تغییر مسیر عبارت است از تبدیل دشمنی به رقابت ژئوپولتیک یعنی تبدیل دشمنی ژئوپولتیک به رقابت ژئوپولتیک که زمان آن فرا رسیده بود. بعد از این ما یک آرامش نسبی را هم در مناسبات ایران و آمریکا و هم در منطقه بتدریج شاهد خواهیم بود.”

دکتر لیلاز در پاسخ به این سوال که آیا تحولات و درگیری های منطقه تاثیری بر روند مذاکرات ایران و آمریکا خواهد گذاشت، بیان می کند: “به اعتقاد من خود این بحران ها ناشی از اختلافات ایران و آمریکا است. بنابراین انتظار دارم بعد از حصول توافق اولیه در ژنو، ایران در روابط منطقه ای خود به سراغ ترکیه و عربستان برود و با حل و فصل مسائل خود با این دو کشور مسئله سوریه را در یکسال آینده حل کند. در حقیقت، از آنجایی که تمام بحران خاورمیانه ناشی از درگیری و منازعه ژئوپولتیک ایران و آمریکا بود و جمهوری اسلامی سعی می کرد آمریکا را در مرزهای خاورمیانه، نه در مرزهای ایران زمین گیر کند که سیاست کاملا درستی هم بود؛ اگر اصل و ریشه این منازعه از بین برود بحران منطقه هم برطرف خواهد شد. در سطح منطقه خاورمیانه هم به طبع توافق صورت گرفته در ژنو بتدریج و با همان سیاست “دو گام به پیش، یک گام به پس” هر چند با دشواری اما نهایتا به سمت آرامش خواهیم رفت.”

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large