Skyscraper large
گام اول دستاورد ژنو در گفتگو با رضا تقی زاده:

ایران مصمم است توافق موقت را اجرایی کند

19276462_10143927abecf

مژگان مدرس علوم

دور اخیر مذاکرات کارشناسی ایران و کشورهای ۱+۵ در روز ۲۰ دی در حالی پایان یافت که دو طرف با ابراز رضایت از نتایج آن گفته‌اند به توافقی رسیده‌اند که باید در پایتخت این کشورها تایید شود.

ساعاتی پیش، عباس عراقچی عضو ارشد تیم مذاکره کنند ه هسته ای با بیان اینکه توافق کردیم ۲۰ ژانویه (۳۰ دی) گام اول از توافق ژنو اجرایی شود گفت که شش کشور این راه حل‌ها را پذیرفته‌اند و در داخل جمهوری اسلامی ایران نیز همه نهادهای ذیربط راه حل‌ها را ارزیابی و موافقت خود را اعلام کردند.

وی با اشاره به موارد اختلافی بیان کرد: “امروز مطلع شدیم شش کشور این راه حل ها را پذیرفته اند. در داخل جمهوری اسلامی ایران نیز همه نهادهای ذیربط راه حل ها را ارزیابی و موافقت خود را اعلام کردند.”

رضا تقی زاده تحلیلگر مسائل ایران در خصوص روند مذاکرات به “راه دیگر” می گوید: “با توجه به شرایطی که وجود دارد تصور من این است که جمهوری اسلامی مصمم است توافق موقت را اجرایی کند؛ چراکه بسیاری از تعهدات دولت از جمله بودجه سال جاری در گرو عملی شدن توافق موقت است. بنابراین چانه زنی هایی که از جانب جمهوری اسلامی می بینیم به نوعی خرج داخلی دارد و برای راضی کردن جریان اصولگرا است. از این همین رو، این توافق قطعا عملی خواهد شد و احتمالا از بیستم ژانویه آن را به مرحله اجرا می گذراند.”

توافق موقت ژنو که از آن به عنوان “برنامه اقدام مشترک” نام برده می شود، در پی مذاکرات ایران و شش قدرت جهانی شامل آمریکا، بریتانیا، چین، روسیه، فرانسه و آلمان در ۳ آذر (۲۴ نوامبر) به دست آمد. براساس مفاد این توافقنامه، ایران باید به مدت شش ماه بعضی از برنامه‌های اتمی خود را محدود و امکان بازرسی گسترده‌تر را فراهم کند و طرف مقابل نیز از وضع تحریم‌های جدید علیه جمهوری اسلامی ایران خودداری کند و از فشار تحریم‌ها در بعضی زمینه‌ها بکاهد.

تقی زاده با تاکید براینکه موارد اختلاف جدی نیست، تصریح می کند: “یکی از موارد اختلاف این است که جمهوری اسلامی اعتباراتی را که در اجرای توافق موقت باید در اختیارش قرار بگیرد یعنی بلافاصله بعد از اجرای شدن توافق شش ماهه دسترسی به پولهای بلوکه شده اش را پیدا کند، در حالیکه آمریکایی ها معتقدند آزاد شدن دارایی های بلوکه شده ایران از طریق باز کردن یک حساب مخصوص بصورت تدریجی انجام می گیرد، ضمن اینکه می خواهند ضوابط اجرایی و تعهدات ایران مورد نظارت روزانه باشد. شایعه ای هم در خبرگزاری رویتر مبنی براینکه در ایران آژانس مبادرت به تاسیس یک دفتر موقت می کند منتشر شد که البته این خبر در تهران تکذیب شد، اما تکذیب شدن یا نشدن آن اهمیتی ندارد و آژانس قادر خواهد بود که حتی به شکل حقوقی بازرسان عازم ایران را در محلی مستقر کند؛ برای اینکه هم سرعت عمل آنها زیادتر شود و هم هزینه هایشان کمتر شود. آنها می توانند در یکی از واحدهای سازمان ملل که در تهران هست برای خود دفتری دایر کنند و نظارت روزانه و هفتگی خود را از نزدیک انجام دهند. مورد اختلاف دیگری که بین ایران و آژانس وجود دارد، مسئله غنی سازی بیست درصدی است که مطابق توافق موقت باید ایران این میزان از غنی سازی را قطع کند و در واقع نیروگاه فردو به حالت تعلیق در خواهد آمد. در حالیکه ایران زیاد موافق این امر نیست و تفسیری که از توافق موقت دارد با تفسیری که آمریکایی ها دارند تا حدی متفاوت است. اما ایران از قبل هم محصولات بیست درصدی خود را حتی پیش از آغاز بکار دولت روحانی به اکسید اورانیوم تبدیل می کرد تا از خط قرمز تعیین شده اسرائیلی ها عبور نکند. بنابراین، این بخش از توافق هم مسئله خیلی مشکلی نیست که ایران به انجام آن پافشاری کند و باعث شود توافق شکل عملی پیدا نکند. از این لحاظ باید انتظار داشته باشیم که توافق در تاریخ تعیین شده یعنی بیستم ژانویه شکل عملی پیدا کند. البته برای بخش دوم این توافق مشکلات به مراتب بیشتر خواهد بود و شاید میزان امیدواری ها به عملی شدن این بخش از توافق کمتر از آن چیزی باشد که امروز شاهدیم. به هر حال جمهوری اسلامی می خواهد از مسئله بحران اقتصادی کنونی به نوعی عبور کند، اما تا رسیدن به نوعی ثبات و فکر کردن در مورد آینده اتمی ایران بایستی منتظر ماند تا دید نحوه اجرا توافق موقت به چه صورتی انجام خواهد شد.”

در حالی که انتظار می رود که در فرصت شش ماهه، شرایط برای دستیابی به توافق بر سر حل و فصل دائمی پرونده اتمی ایران و بهبود مناسبات با غرب فراهم شود اما در داخل ایران موضعگیری هایی از سوی جریان تند افراطی صورت می گیرد تا این توافق موقت به نتیجه نرسد.

به گفته کوثری نماینده مجلس به دلیل آنکه مذاکرات ژنو به نفع ایران پیش نرفته یک گروه ناظر بر مذاکرات هسته‌ای تشکیل شده که بنا دارد تا جزئیات سیاست‌های هسته‌ای را تعیین ‌کند که اجرای تصمیمات این گروه الزامی است.

از سوی دیگر، عبدالعلی گواهی مسئول نمایندگی ولی فقیه در سپاه بیان کرده است که عدم تعلیق غنی سازی، پابرجا بودن عزت و عظمت جمهوری اسلامی، قابل بازگشت بودن توافق نامه و عدم تعطیلی مراکز هسته ای ایران چهار خط قرمز ایران در این مذاکرات ژنو است که در متن توافقنامه به هیچ یک از این مطالب به طور جدی پرداخته نشده است. در عین حال او تاکید می کند که در مدت مذاکرات رهبری حمایت کاملی از دولت و تیم مذاکره کننده داشته و این در حالی است که بارها اعلام کرده بودند که ما به آمریکا اعتمادی نداریم.

654dg4df4fرضا تقی زاده با بیان اینکه اینگونه اقدامات و اظهارات دست دولت را برای ادامه مذاکرات خواهد بست، خاطرنشان می کند: “البته این خط قرمزها، خط قرمزهای دولت و حتی حاکمیت جمهوری اسلامی نیست و تنها شاخه هایی از حاکمیت با توافق مخالفت دارند. وقتی مسئولین سپاه از این توافق صحبت می کنند آشکارا می گویند که امتیازات داده شده با امتیازات گرفته شده با هم تناسب ندارند و مخالفت آشکارا خود را هم اعلام می کنند، چنانکه همین امروز یکی از فرماندهان سپاه گفته بود این توافق نظام است اما سپاه نارضایتی های خود را نسبت به آنچیزی که صورت گرفته را ابراز کرده است و حتی در ارتباط با دولت هم موضع گرفتند، منتهی وقتی جمهوری اسلامی می گوید اینها خط قرمز ماست آنها هم ناگزیرند آن را رعایت کنند. همانطور که اشاره کردم این خط قرمزهای اصولگراها و نظامی ها و مخالفین دولت است، اما دولت مصمم است علی رغم این موانع ـ از جمله بردن طرحی به مجلس که میزان غلظت اورانیوم را تا شصت درصد افزایش دهند ـ مذاکرات را پیش ببرد. اگرچه این تحرکات به نوعی چوب لای چرخ دولت می گذارد اما معتقدم دولت با پشتیبانی آقای خامنه ای که دودوزه بازی هم می کند از این موانع عبور خواهد کرد. توجه هم داشته باشیم که قطعا با موافقت رهبری است که مذاکرات جلو می رود وگرنه نبایستی انتظاری جز شکست مذاکرات می داشتیم.”

بدنبال تلاش برای عادی سازی روابط ایران با کشورهای اروپایی و آمریکا هفته گذشته نیز هیأتی از نمایندگان پارلمان انگلیس به ریاست جک استراو، وزیر خارجه پیشن این کشور به ایران سفر کردند. اگرچه این سفر به دعوت عباسعلی منصوری آرانی رئیس گروه دوستی پارلمانی ایران و انگلیس به منظور تنش‌زدایی و بهبود روابط میان دو کشور که از سال ۲۰۱۱ و پس از حمله به سفارت بریتانیا در تهران روابط سیاسی دو کشور تقریبا قطع شده بود انجام شده است، اما با واکنش ها و حاشیه هایی روبرو بود. در یکی از این واکنش ها احمد علم‌الهدی امام جمعه مشهد به شدت از این سفر انتقاد کرده و جک استراو، وزیر پیشین خارجه و رئیس گروه پارلمانی بریتانیا را مزدور آمریکا خوانده و گفته است که مردم ما زنده و بیدار هستند و دوستی با انگلیس را نمی‌پذیرند.

اما تحلیل‌گر مقیم بریتانیا با مثبت ارزیابی کردن سفر هیات بریتانیایی به ایران، بیان می کند: “اگر اختیار در جهت عادی سازی مناسبت با آمریکا بطور کامل در اختیار دولت روحانی و آقای ظریف بود، اینکار را انجام می دادند و یا حداقل دامنه بیشتری از مذاکرات سیاسی دو و سه ماه گذشته را انجام می دادند اما مخالفت اصولگراها تا حدودی مانع از توسعه افق گسترش مناسبات ایران و آمریکا و غرب بطور عمومی شده است. این مانع تراشی ها در ارتباط با بریتانیا هم از سوی اصولگرایان صورت می گیرد همان کسانی که دو سال پیش سفارت بریتانیا در تهران را مورد حمله قرار دادند و باعث شدند که بریتانیا سفارتخانه خود را در تهران ببندد و سفیر و کلیه کارکنان جمهوری اسلامی در لندن را با مهلت بیست و چهار ساعته از بریتانیا اخراج کند. اصولگراها تصور می کنند که بریتانیا قدم اول برای گام برداشتن در جهت عادی کردن مناسبات با آمریکا است. الان که موفق شده اند مذاکرات با آمریکا را به تعویق بیاندازند و یا به برنامه های اتمی محدود کنند، فکر می کنند اگر در مقابل بریتانیا بایستند مواضعشان مستحکم تر خواهد شد. در هر حال عادی کردن مناسبات با بریتانیا به نوعی آغاز شده است اما نباید انتظار داشته باشیم که این مناسبات از سوی بریتانیایی ها با  آغوش باز و بدون پیش شرط صورت بگیرد. آنها اعلام کرده اند که عادی کردن مناسباتشان با تهران به شکل گام به گام خواهد بود؛ یعنی اول ببینند که جمهوری اسلامی بصورت یک نظام و حاکمیت که دولت بخشی از آن است در عادی شدن این مناسبات همراهی می کند و همچنین ضوابط بین المللی و پروتکل های دیپلماتیک را رعایت خواهد کرد یا نه. اگر این اطمینان خاطر صورت بگیرد مناسبات به سمت عادی شدن سوق پیدا خواهد کرد؛ در غیر اینصورت به حداقل مناسبات یعنی خدمات کنسولی محدود می شود. در حقیقت، این جمهوری اسلامی است که باید صفوف خود را در داخل هماهنگ کند و در برخورد با مسائلی که یک سمت آن گروه های خارجی هستند سیاست واحدی را اعمال کند.”

از آقای تقی زاده در مورد قصد دولت روحانی برای جلوگیری از تک قطبی کردن سیاست خارجی می پرسم، او می گوید: “مناسبات خارجی مانند مبادلات تجاری و اقتصادی یک پا که مثلا موکول به صادرات نفت است، بر این اساس اگر قیمت نفت پایین بیاید متضرر می شود و مجبور می شود امتیازاتی بدهد که تصور آن هم برایش دشوار بوده است. در مناسبات سیاسی هم همین وضعیت وجود دارد؛ وقتی ایران تنها به یک گروه از شرکا آن هم با امکانات محدود متکی می شود هم به این گروهها بدهکار است و هم دستش زیر ساتور آنهاست. بنابراین جمهوری اسلامی حداقل انتظارش باید این باشد که مناسبات خارجی آن در چند بعد گسترش پیدا کند. این مناسبات در پیش از هشت و نه سال قبل این تنوع را داشته اما در دولت هشت ساله احمدی نژاد بیشتر از همیشه منزوی شده است که این به نوعی با پیشرفت برنامه های مشکوک اتمی ایران و با رفتار نسنجیده دولت در تناسب بوده است و مناسبات خود را به کشورهای چپ آمریکای لاتین و یا  آفریقای جنوبی و یا روسیه و چین متکی کرد که مشکلات خود را داشت. اما الان روحانی در تلاش است با استفاده و حضور افرادی که دیدگاههای متفاوتی دارند و تا حدی غرب گرا و تحصیلکرده غرب هستند تنوع را به مناسبات جمهوری اسلامی برگرداند؛ اما اینکه چقدر در این زمینه موفق خواهد شد باید ببینیم در کل دولت آقای روحانی این قدرت را در اختیار دارد یا نه؛ قدرت زمانی تحکیم می شود که گام اول در جهت حل بزرگترین معضلات خارجی یعنی مشکل اتمی را بردارند. اگر این گام برداشته شود باید انتظار داشت که موقعیتش به نوعی تحکیم شود.”

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large