Skyscraper large

توافق جدید نفتی یا خیانت روسها؟!

see6r5t4- ali jalali علی جلالی

علی جلالی

در حالی این روزها خبر از توافق احتمالی ایران و روسیه برای صادرات نفت ایران به این کشور مطرح می شود که برخى از ناظران، چنین تصمیمی را مخالف منافع ملی کشور دانسته و این امر را مسبب نابودی بخش عظیمی از صادرات نفت کشور به بازار اروپا می دانند.

به نوشته برخی منابع خبری، چنین توافقی می تواند زمینه را برای حذف نام ایران و سوءاستفاده طرف روسی در جهت جایگزینی خود در بازار نفت اروپا فراهم کند.

اگر چه در آخرین خبرهای منتشر شده از سوی خبرگزاری دولت، این خبر و توافق احتمالی تکذیب شد، اما گزارش هاى منتشر شده در دیگر خبرگزاری ها و برخی اظهارات پیشین مسئولان از تصمیم دولت یازدهم برای انعقاد چنین قراردادی حکایت دارد.

ناظران معتقدند که با توجه به پیشینه روابط ایران با روسیه و منفعت طلبی تاریخی و همچنین یک سویه بودن قراردادها و توافقات پیشین، نزدیکی برخی صاحبان قدرت در کشور زمینه را برای اجرایی شدن این قرارداد فراهم کرده و عقد چنین توافقی می تواند ضربه سنگینی هم به اقتصاد غیر نفتی کشور در قبال واردات کالاهای بی کیفیت از روسیه و هم به صادرات آینده نفت کشور وارد کند. 

تکذیب قرارداد بزرگ نفتی ایران و روسیه

روزگذشته خبرگزاری جمهوری اسلامی در مطلبی به نقل از مدیر کل روابط عمومی وزارت نفت، عقد هرگونه قرارداد و توافقنامه میان ایران و روسیه برای معامله پایاپای نفت و کالا را تکذیب کرد.

به گزارش ایرنا، اکبر نعمت اللهی روز شنبه در گفت و گو با این خبرگزاری در واکنش به ادعای برخی رسانه ها مبنی بر توافق تهران و مسکو برای معامله پایاپای نفت در مقابل کالا گفت: “تاکنون هیچ گونه توافقنامه ای میان دو کشور انجام نشده است.”

به نوشته این گزارش، خبرگزاری رویترز مدعی شده است که ایران و روسیه در حال مذاکره درباره مبادله نفت در برابر کالا هستند که بر اساس آن، به این کشور اجازه خواهد داد، صادرات نفتی خود را به رغم تحریم های غرب افزایش دهد.

براین اساس، سه نفر از منابع روسی و ایرانی نزدیک به مذاکرات اعلام کردند که دو کشور در حال مذاکره درباره جزئیات نهایی این معامله هستند، که بر اساس آن مسکو روزانه بالغ بر ۵۰۰ هزار بشکه از نفت ایران را به ازای صادرات کالا و تجهیزات خریداری خواهد کرد. 

روسیه ظرفیت پالایشگاه های خود را افزایش داد

ایرنا همچنین چند ساعت قبل از درج این خبر در مطلبی دیگر با اشاره به میزان حضور روسیه در صنعت نفت این کشور از سرمایه گذاری روسیه به میزان ۸ میلیارد دلار در پالایشگاههای نفت خبر داد. گزارشی که بیانگر بالابردن ظرفیت پذیرش نفت این کشور و افزایش واردات آن حکایت دارد.

بنابراین گزارش، به نقل از خبرگزاری روس ایتارتاس، آلکساندر نوواک وزیر انرژی روسیه، روز جمعه در دیدار با ولادیمیر پوتین رییس جمهوری روسیه گزارشی از وضع پالایشگاه های نفت این کشور ارائه کرده و از سرمایه گذاری هشت میلیارد دلاری در بخش پالایش نفت کشورش در سال گذشته میلادی خبر داد. 

جزئیات برنامه روس ها برای تصاحب جایگاه ایران

خبرگزاری مهر اما درگزارشی تازه و در انتقاد از شایعه بستن چنین قراردادی از سوی دولت روحانی، برخی جزئیات معامله بزرگ نفتی ایران و روسیه را عنوان کرده و این سوال را مطرح کرد که آیا پایانه نکا میزبان نفتکش‌های روسی خواهد شد؟

به نوشته این خبرگزاری اصولگرا، همزمان با آماده‌سازی و لایروبی بزرگترین پایانه نفتی ایران در حاشیه دریای خزر به منظور پهلوگیری نفتکش‌های غول پیکر، ایران و روسیه به منظور تهاتر ۵۰۰ هزار بشکه نفت با کالا و تجهیزات مذاکراتی را آغاز کردند.

بنابراین گزارش، پس از تحریم نفت ایران توسط کشورهای عضو اتحادیه اروپا، میزان فروش و صادرات نفت اورال روسیه به کشورهای بزرگ اروپایی افزایش یافت و به عبارت دیگر نفت اورال روسیه جایگزین نفت ایران در قاره سبز شد. از این رو با کاهش و سپس توقف صادرات نفت ایران به اروپا، روسها از این فرصت طلایی برای تصاحب بازارهای نفتی ایران در اتحادیه اروپا استفاده کرده به طوری‌که آمارهای رسمی حاکی از آن است که فقط صادرات نفت اورال روسیه به اروپا از مرز دو میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه در روز عبور کرده است.

مهمترین ویژگی نفت اورال روسیه از دیدگاه این خبرگزاری آن است که این طلای سیاه در مقایسه با نفت کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و ایران شیرین تر و هزینه حمل آن ارزان تر است. از سوی دیگر روسها برای تثبیت بازار نفتی خود در اروپا، یک خط لوله نفتی به نام ” خط لوله دوستی یا دراژبا” طراحی و راه اندازی کرده اند که با بهره‌برداری دولت مسکو از این شاه لوله نفتی به عنوان طولانی ترین خط لوله نفت جهان، جا برای طلای سیاه روسها در قاره سبز بیش از گذشته باز شده است.

مهر در ادامه گزارش خود می نویسد: “با این وجود روسیه به منظور تثبیت بازارهای نفت خود در اروپا و با توجه به کاهش تولید نفت در برخی از میایدن قدیمی اخیرا یک سیاست جدید نفتی در دستور کار قرار داده است به طوری‌که دولت مسکو نفت کشورهای آذربایجان و قزاقستان را خریداری کرده و با مخلوط کردن محصولات دیگر با نفت اورال خود تحت عنوان نفت اصلی “اورال” به بازار اروپا عرضه می کند.”

مهر همچنین با اشاره به گزارشی که پیش از این در خرداد ماه سالجاری منتشر کرده بود نوشت: “روسیه اخیرا علاقه خود به واردات نفت از ایران را هم اعلام کرده و حتی مذاکرات مشترک نفتی بین تهران – مسکو برای فروش نفت به این کشور آغاز شده است.”

مهر در ادامه می افزاید: “در این بین مقامات روسیه به ایران پیشنهاد کرده اند که خط لوله سوآپ معکوس نفت را راه‌اندازی کنند به طوری‌که امکان انتقال نفت از میادین جنوبی ایران به حاشیه دریای خزر فراهم شود تا از طریق نفتکش‌ها این نفت به پایانه‌های نفتی روسیه در حاشیه دریای خزر منتقل شود.” 

غیرممکن کردن بازگشت ایران به بازار نفت اروپا

مهر در ادامه با اشاره به نظرات برخی تحلیلگران می نویسد:”علت اصلی این پیشنهاد نفتی روسیه به ایران، بازار خوب و موجود در اروپا برای نفت اورال است و عامل دوم افزایش اختلاف قیمت نفت اورال نسبت به نفت خام‌های حوزه دریای خزر است.

همچنین از سوی دیگر چنانچه نفت خام برای یک مدت طولانی در بازار سنتی و استراتژیک مدیترانه حذف شود و با توجه به برنامه ریزی های گسترده روسیه برای صادرات نفت اورال بیشتر به اروپا عملا امکان بازپس گیری این بازار استراتژیک برای ایران غیر ممکن خواهد شد.”

با این وجود این گزارش خبرگزاری مهر توسط مسئولان وقت وزارت نفت تکذیب و تاکید شد: “مذاکراتی به منظور سوآپ معکوس نفت بین ایران و روسیه انجام نشده است.” 

جزئیات معامله بزرگ پشت درهای بسته!

این خبرگزاری منتقد دولت می افزاید:”با گذشت حدود ۷ ماه از انتشار گزارش خبرگزاری مهر، رویترز با انتشار گزارش مشابهی از مذاکرات ایران و روسیه به منظور مبادله نفت در برابر کالا خبر داد و اعلام کرد که در صورت توافق دو طرف، مسکو روزانه بالغ بر ۵۰۰ هزار بشکه از نفت ایران را به‌ازای صادرات کالا و تجهیزات خریداری می‌کند. از سوی دیگر آبان ماه سالجاری بیژن زنگنه وزیر نفت ایران در مسکو با الکساندر نوواک وزیر انرژی فدراسیون روسیه دیدار و گفتگو کرد که جزئیاتی از این مذاکرات نفتی و گازی پشت درهای بسته منتشر نشد.”

به نوشته این گزارش: “آذر ماه سالجاری هم هیات دولت با موافت در خصوص پیشنهاد وزارت امور خارجه، وزارت نفت را به عنوان دستگاه مسئول کمیسیون مشترک اقتصادی جمهوری اسلامی ایران با روسیه تعیین کرد. در همین حال اخیرا شرکت ملی نفت ایران از استقرار یک کشتی پیشرفته لایروب در پایانه نفتی نکا به عنوان بزرگترین پایانه نفت ایران در اختیار دریای خزر خبر داده است که پیش بینی می‌شود یکی از اهداف لایروبی پایانه نکا ایجاد آبخور مناسب برای پهلوگیری کشتی‌های نفتکش غول پیکر باشد.”

مهر در انتها می افزاید:”گزارش‌های رسمی حاکی از آن است که هم اکنون حجم صادرات طلای سیاه ایران به مرز ۹۰۰ هزار بشکه در روز رسیده که در صورت توافق نفتی تهران – مسکو، حجم صادرات طلای سیاه کشور حدود ۵۰ درصد افزایش می‌یابد.” 

تصمیم دولت برای از سرگیری سوآپ

این در حالیست که خبرگزاری کار کشور پیش از این به نقل از معاون وزیر نفت تصمیم نادرست دولت گذشته را دلیل توقف پروژه سوآپ کشور دانسته بود.

ایلنا در گزارش چندی پیش خود با اعلام این خبر نوشت:”با دستور زنگنه جهت از سرگیری سوآپ، مذاکرات ۲ ماه است که آغاز شده و در این زمین سعی کردیم که بتوانیم مشتریان قبلی را بازگردانیم. متاسفانه در دولت گذشته بر اساس تصمیمات نادرست سوآپ متوقف شد و خریداران نیز علیه ما شکایت کردند که باید پاسخگو باشیم.”

بنابراین گزارش، منصور معظمی معاون برنامه ریزی و امور هیدروکربوری وزارت نفت در خصوص سازوکار راه اندازی مجدد سوآپ نفت گفت: “سیاست وزارت نفت در دولت جدید راه اندازی و توسعه سوآپ است زیرا سوآپ محلی برای افزایش درآمد و همچنین توسعه تجارت است. متاسفانه به دلیل تصمیمات نادرست سوآپ متوقف شد که این مسئله باعث شد که هم بازارمان را از دست بدهیم و هم چون نتوانستیم به تعهداتمان در قبال دیگر کشور‌ها عمل کنیم خریداران علیه ما شکایت کردند که باید پاسخگو باشیم.”

معظمی با اشاره به اینکه زنگنه دستور از سرگیری مذاکرات سوآپ را صادر کرده، خاطرنشان کرد: “الان مذاکرات ۲ ماه است که آغاز شده و در این زمین سعی کردیم که بتوانیم مشتریان قبلی را بازگردانیم و همچنین مشتریان، شرکت‌ها و دولت‌های جدیدی را برای خود تعریف کنیم.” 

خودداری از نام کشورهای طرف قرار داد سوآپ

وی با اشاره به اینکه در زمینه یافتن مشتریان جدید موفق‌تر از بازگرداندن مشتریان جدید عمل کرده‌ایم، تصریح کرد:”مذاکرات اولیه در این خصوص انجام شده و به نتایجی نیز رسیده‌ایم اما برای اجرایی شدن نیاز به زمان داریم که امیدواریم بتوانیم این مسئله را بخوبی دنبال کنیم ضمن اینکه وقتی بازاری از دست می‌رود گرفتن بازار جدید تاحدی دشوار خواهد بود.”

معاون وزیر نفت از ذکر کشور‌ها و بازارهای جدید سوآپ نفتی خودداری کرد و گفت: “زمانی که به بازار گرفته شد اسامی اعلام می‌شود زیرا ممکن است اعلام اسامی فشارهایی را به دولت‌های این کشور‌ها تحمیل کند.”

وی در خصوص اینکه تداوم سوآپ ممکن است کشور را به وارد کننده نفت تبدیل کند، یادآور شد: “کشور ما ظرفیت‌های بسیاری دارد ضمن اینکه توان تولید کشور چندین برابر ظرفیت مصرف داخلی است در سالهای گذشته میزان سرمایه‌گذاری کاهش یافته و فاصله بین توان تولید و نیاز داخلی بالاست اما جای نگرانی نیست. هریک بشکه که بتوانیم سوآپ داشته باشیم کمک به اقتصاد کشور است اما چون قضیه سوآپ هنوز برای اجرا نهایی نشده نمی‌توانیم عددی را برای میزان آن اعلام کنیم.” 

دولت دست مافیای نفت را کوتاه می کند

همین خبرگزاری در مطلبی دیگر هم به نقل از وی خبر از کوتاه شدن دست مافیای نفت پس از هشت سال داده و نوشت:” در ۸ سال گذشته نفت مافیایی بوده و الان بنا داریم نفت را از دست مافیا خارج کرده و نقش اصلی خود را ایفا و در توسعه کشور نقش داشته باشیم.

ایلنا در ادامه مطلب خود به نقل از معظمی نوشت: “در این مدت کوتاهی که دولت یازدهم روی کار آمده و هنوز بسیاری از وزرا ترکیب کابینه شان را تکمیل نکرده اند می فهمیم دستگاههای اجرایی چه فشار سنگینی را تحمل می کنند و این طبیعت دموکراسی است و همه ما نیز آن را پذیرفته ایم بطوری که اخیرا رئیس جمهور نیز به این مسئله اذعان داشته که وقت زیادی از مسئولین صرف پاسخگویی می شود اما از طرفی ما موظفیم که ارتباط منطقی و دوستانه داشته و کارمان را دنبال کنیم.”

وی تاکید کرد: “اگر فضای شک و تردید حاکم باشد همکاری سخت است لذا بهتر است نشست ها بیشتر شده تا بتوانیم بر سر مفاهیم به جمع بندی برسیم.”

معظمی با اشاره به اینکه حتما بخش خصوصی از نفت انتظار رانت ندارد، تصریح کرد: “آنچه مفهوم بخش خصوصی دارد این است که بخش خصوصی کارآفرین است و کارآفرین نیز دنبال رانت نیست لذا موفقیت بخش خصوصی موفقیت کارآفرینی است. اگر چه آینده مرتبط با عملکرد گذشته است ما امروز مسئولیت داریم آینده را با کمک بخش خصوصی بسازیم و دولت جدید نیز باید تعریف جدیدی از بخش غیر دولتی ارائه دهد.

وی با بیان اینکه از طرفی می گوییم بیشترین ذخایر گاز جهان را داریم و از طرف دیگر برای تامین نیاز داخلی مشکل داریم و این نشان می دهد جایی از کار گره خورده است، گفت:”وزارت نفت علاقمند به همکاری با بخش خصوصی بر مبنای چارچوب فضای کسب و کار است.” 

امکان بازگشت امریکا نیز فراهم است

ایلنا همچنین در گفت و گویی که هفته گذشته با وزیر نفت کشور به نقل از وی از احتمال حضور شرکت های امریکایی هم خبر داده و نوشت:”ایران مشکلی برای بازگشت شرکتهای بزرگ نفتی به کشور ندارد.”

براین اساس بیژن نامدار زنگنه در خصوص بازگشت غول‌های نفتی به کشور اظهار داشت: “اگر تحریم‌ها برداشته شوند ما مشکلی برای استفاده از تجربیات کشورهای بزرگ نداریم. ما از بازگشت شرکت‌های بزرگ نفتی به کشور استقبال می‌کنیم اما کسانی که قابلیت بیشتری دارند مطلوب‌ترند. امریکا، انگلیس، فرانسه، ایتالیا و ژاپن از کشورهایی هستند که امکان بازگشت به ایران را دارند. ما حتی برای بازگشت چین و روسیه نیز مشکلی نداریم.” 

نگرانی آمریکا از احتمال توافق نفتی ایران و روسیه

خبرگزاری دانشجویان کشور اما در گزارش دیروز خود با اشاره به اخبار منتشر شده در مورد توافق احتمالی روسیه و ایران برای انجام صادرات نفت ایران در ازای کالا به این کشور از واکنش طرف آمریکایی خبرداده و نوشت: “یکی از قانونگذاران آمریکایی در واکنش به قرار‌داد نفتی ایران و روسیه این قرارداد را نگران کننده خواند و معتقد است که این موضوع تعهد مسکو نسبت به پایان ‌دادن به برنامه‌ هسته‌ای ایران را زیر سوال می‌برد.”

به گزارش ایسنا و به نقل از خبرگزاری رویترز، الیوت انجل از اعضای بلندپایه کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان آمریکا گفته است که با توجه به اینکه این توافق باعث آزاد شدن ایران از فشار تحریمها می‌شود، تلاشهای بین‌المللی برای وادار‌ کردن ایران به انجام وظایف بین‌المللی هسته‌ای را تضعیف می‌کند.

ایسنا در ادامه مطلب خود می افزاید:”ایران و روسیه در حال مذاکره روی یک قرار‌داد سوآپ نفت در برابر کالا به ارزش یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار در ماه هستند که به ایران اجازه می‌دهد صادرات نفت خود را به شکل قابل توجهی افزایش داده و تحریمهای غرب علیه برنامه‌ هسته‌ای ایران را تضعیف می‌کند.”

به نوشته این خبرگزاری، منابع روسی و ایرانی نزدیک به این مذاکرات تهاتر گفته اند: “جزییات نهایی تحت بررسی برای حصول توافقی است که براساس آن روسیه روزانه ۵۰۰ هزار بشکه نفت خام ایران را در ازای انتقال کالا و تجهیزات وارد خواهد کرد. پیشرفتهای خوبی حاصل شده و احتمال موفقیت زیاد است. ما در حال مذاکره روی جزییات هستیم و تاریخ امضای قرار‌داد به این جزییات بستگی دارد.” 

یک مقام ناشناس: ” خوشبختانه این قرار‌داد امضا خواهد شد”

ایسنا در ادامه به نقل از یک مقام بلند‌پایه ایرانی که خواسته نامش فاش نشود، گفت: “ما مایلیم که این قرار‌داد را هرچه سریع‌تر امضا کنیم. مقامات ایرانی در حال مذاکره درباره‌ این موضوع با طرف روسی هستند و خوشبختانه این قرار‌داد به زودی امضا خواهد شد؛ صرف نظر از اینکه توافق هسته‌ای در ژنو امضا شود یا خیر.”

این خبرگزاری با اشاره به اینکه مشخص نیست این قرار‌داد قبل از نهایی‌ شدن توافقنامه ژنو در ماه نوامبر بین ایران و۱+۵ اجرای شود نوشت:”هم‌چنین مشخص نیست که روسیه قرار‌داد تهاتر با ایران را برای دیگر اعضای ۱+۵ چگونه توجیه خواهد کرد، زیرا این توافق باعث کاهش فشار روی ایران خواهد شد.”

ایسنا همچنین از قول گری سامور رییس یک گروه مخالف برنامه هسته ای ایران و کارشناس سابق منع گسترش سلاحهای هسته‌ای در دولت اوباما نوشت: “این امر به این بستگی دارد که آیا روسیه توافق تهاتر را قبل از نهایی ‌شدن توافقنامه ژنو اجرا خواهد کرد یا خیر، زیرا این مساله علایم بسیار منفی در بر دارد. مشخصا آنها در حال آماده کردن این قرارداد هستند تا بلافاصله بعد از نهایی‌ شدن توافقنامه ژنو آن را اجرا کنند.” 

راه تازه برای ایران

بنابراین گزارش، یک مقام ایران مدعی شده است که بدین ترتیب ایران راهی را برای صادرات بیشتر نفت پیدا کرده و این دلیل امضای قرار‌داد فوق است. دو طرف باید برای امضای آن تلاش کنند. روسیه نیز یک تجارت بسیار بزرگ با همسایه خود خواهد داشت و ایران می‌تواند بر مشکلات خود در زمینه‌ صادرات غلبه کند.” 

ابهام در واردات از روسیه

ایسنا در ادامه می افزاید:”هنوز جزییات درباره تجهیزات و کالاهایی که از روسیه به ایران منتقل خواهد شد، منتشر نشده است. با توجه به اینکه روسیه یک صادر‌کننده بزرگ نفت است نفت ایران احتمالا از طرف روسیه صادر خواهد شد و کالاها و تجهیزات روسی نیز در عوض به ایران منتقل می‌شود.”

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large