Skyscraper large

جنبش اجتماعى و رفتار جمعى

x6dfffff-فاریا بارلاس-faria barlas

فاریا بارلاس

مبحث جنبش های اجتماعی مخصوصا در سالهای اخیر بیش از پیش در ایران توجه بسیاری از مردم را به خود جلب کرده است . در باب جنبش های اجتماعی و کارکرد آنها در جامعه تعاریف متعددی وجود دارد.  جنبش های اجتماعی  در زمره پدیده های اجتماعی تاثیر گذار قرار می گیرند که از عوامل مهم دگرگونی و تغییرات اجتماعی تلقی می شوند. جنبش های اجتماعی در سیر تکامل خود ممکن است به احزاب سیاسی تبدیل شوند و گاهی هم به واسطه تغییر شرایط و دستیابی به اهداف و یا ریزش اعضا به حالت رکود می رسند.

در کلیت تعاریفی که از جنبش های اجتماعی در دست داریم می توان عناصر مشترکی را یافت. این عناصر مشترک  را می توان در غالب گروه سازمان یافته از کنشگران و یا وجود تفکر خاص و یا تلاش برای ایجاد تغییر و یا حفظ برخی از عناصر جامعه  تعریف کرد. بر اساس این مباحث مشترک میتوان جنبش های اجتماعی را گروهی کاملا سازمان یافته از کنشگران که با توسل به شیوه های مختلف عمل جمعی در صدد دستیابی به هدف و یا تاثیرگزاری بر روندهای حاکم بر جامعه هستند تعریف کرد.

در ایران به خصوص پس از اعتراضات  سال ۸۸ به نتیجه انتخابات و پروسه هایی که ما تا به امروز همچنان شاهد آن هستیم مردم با مساله جنبش های اجتماعی در غالب های متعدد و درک صحیح آن درگیر هستند. در اینجا توجه به تفاوت های میان جنبش های اجتماعی و رفتارهای جمعی حائز اهمیت بسیار است.

مبحث رفتار جمعی نیازمند دانش وسیعی در زمینه روابط میان افراد تشکیل دهنده یک گروه ساختار یافته است. برای ارائه ابتکاراتی که منجر به طرح سیاستها و اجرای فعالیتهایى شود، فرد باید دارای دانشــی جامع از این پدیده باشــد. ویژگى ها و توصیفات مربوط به جمعیتها و رفتارهای جمعی به عنوان مبحثی پیشرو و به روز در جامعه شناسی مطرح است. در معنای وســیعتر، رفتار جمعی به هر فعالیت مرتبط با گروهی از افراد که از لحاظ اندازه قابل ملاحظه بوده اما ساختار قاعده مندی ندارند، اطلاق مى شود. مراحل رفتار جمعی دارای ویژگى هایى چون خود به خودی بودن، نشات گرفتن از تجارب مشترک که باعث به وجود آمدن احســاسها و هویت مشترک میان اعضای گروه مى شود، مى باشد. طبیعت غیر رسمی ساختار گروه منشاء اصلی ایجاد رفتارهای مکرر و غیرقابل پیش بینی جمعی است

 در واقع رفتار جمعی در اکثر مواقع گویای ناآرامی اجتماعی است حال چه به دلایل و یا محرک های مثبت و قابل قبول مانند شادی هیجانی در مورد خبر و یا رخدادی مهم و یا محرک های منفی و غیر قابل قبول. رفتارهای جمعی معمولا با محرک های احساسی شدید همراه است و لحظه به لحظه تشدید می شوند تا به اوج خود می رسند و به طور ناگهانی کاهش می یابند و از بین می روند , آن چنان که گویی چیزی رخ نداده است

فعالیتهــاى گروهی یا بســیار بی ســازماندهی (به صورت رفتار جمعی) و یا بســیار ســازماندهی شــده ( به صورت جنبش های اجتماعی ) مى باشــند. رفتارهای جمعی در واقع هنگامی بــروز پیدا مى کند که افراد در تعاملات اجتماعی درگیر شده و به موقعیتهاى غیر ساختار یافته، مبهم و یا ناپایدار واکنش نشان می دهند. در اینجا رفتارهای جمعی که به صورت فعالیت های گروهی بی سازماندهی بروز می کنند همواره خطر بروز و اعمال رفتارهای خشونت آمیز را به همراه دارند. چرا که محرک های احساسی شدید و عدم قانون مندی در ساختار رفتارهای گروهی فضا را برای واکنش های احساسی توام با خشونت هموار می سازد. در حالیکه هویت جنبش های اجتماعی متاثر از اهداف و ارزش هایی است که محدود دقیق و دست یافتنی است و در جنبش های اجتماعی نحوه دستیابی به اهداف از جمله ویژگی هایی است که رفتارهای جمعی فاقد آن است. به این معنی که در رفتارهای جمعی الزاما نحوه دستیابی به اهداف مورد بررسی قرار نگرفته است.جنبش های اجتماعی برای رسیدن به اهداف تاثیرگذاری بر روند های عادی جامعه از شیوه های متعدد استفاده می کند که گریز از خشونت و استفاده از روش های اقناعی و قهرآمیز از شیوه های  تاثیرگذار و مدنی در جامعه محسوب می شوند. در بسیاری موارد به دلیل حساس بودن رفتاری جمعی برای افراد هنگامی که فرد خود را جزیی از یک گروه بسیار بزرگ می بیند سبب می شود که هویت فردی افراد تحت تاثیر هویت جمعی قرار بگیرد و واکنش های احساسی او را تحت تاثیر قرار دهد. به همین دلیل همواره باید به خشم به عنوان یکی از قویترین واکنش های احساسی در افراد نگریست که پتانسیل تاثیرگذاری بر روی جمع را داراست که در این صورت جامعه در معرض خطر بروز رفتارهای ناهنجار از سوی مردم و به دنبال آن واکنش های خشونت آمیز حاکمیت قرار می گیرد. 

جنبش های اجتماعی برای رسیدن و حیات جامعه مدنی ضروری است و توجه ویژه به رفتارهای جمعی ما و تشخیص تفاوت مابین برخی از رفتارهای جمعی وجنبش های اجتماعی از مباحثی است که ما را در راه رسیدن به این مسیر یاری خواهد کرد.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large