Skyscraper large
بحران سوريه در گفتگو با بنیانگذار مطالعات خاورمیانه در دانشگاه سیراکیوز:

حضور ایران مهم است؛ اما انتظار ندارم ژنو ٢ به نتیجه برسد

df7g77f

مژگان مدرس علوم

کمتر از یکماه به زمان اجلاس ژنو ۲ در مورد بحران سوریه باقی مانده است، اما به گفته اخضر ابراهیمی، نماینده ویژه سازمان ملل و اتحادیه عرب در بحران سوریه تاکنون بر سر حضور ایران در نشست ژنو توافقی به دست نیامده است. این در حالی است که ۲۶ دولت از جمله عربستان سعودی به این نشست دعوت شده اند.

با توجه به نقش ایران در باقی ماندن بشار اسد در سوریه، بسیاری از کارشناسان معتقدند که بدون حضور ایران، بحران سوریه قابل حل نیست. جمع بندی برخی از کشورهای مهم شرکت کننده در این اجلاس هم این است که دولت های منطقه ای موثر بر بحران سوریه باید در چنین اجلاسی حضور داشته باشند. در عین حال برخی از جریان های مخالف بشار اسد نیز حضور خود را منوط به عدم مشارکت ایران کرده اند.

در حالیکه کشمکش ها بر سر حضور ایران در کنفرانس ژنو ۲ ادامه دارد؛ اما اخضر ابراهیمی گفته است که با توجه به نقش مهم ایران، او برای حضور ایران در مذاکرات تلاش خواهد کرد و حتی اگر نمایندگان ایران به طور رسمی به گفتگوها دعوت نشوند او خود به تبادل نظر با آنها ادامه خواهد داد. 

با دکتر مهرزاد بروجردی، بنیانگذار مطالعات خاورمیانه در دانشگاه سیراکیوز در نیویورک گفتگویی در زمینه مذاکرات آتی در خصوص بحران سوریه و چالش های پیش روی آن داشتیم که متن آن در پی می آید: 

همانطور که اطلاع دارید  روز ۲۲ ژانویه کنفرانس ژنو ۲ برای برون رفت از بن بست سوریه برگزار خواهد شد اما ایران هنوز به این کنفرانس دعوت نشده است، به نظر شما دلیل آن چیست؟

با وجود اینکه ۲۶ دولت در این کنفرانس شرکت می کنند اما از ایران که یکی از کشورهای مهم دخیل در سوریه است دعوت نشده است. این مسئله به سه عامل باز می گردد: اول اینکه، مسئله مخالفت کنگره با آقای اوباما بر سر مسئله هسته ای ایران است که سبب شده تا آقای اوباما محتاط تر عمل کند و فکر کند در این شرایط دعوت کردن از ایران به این کنفرانس می تواند مشکلات عدیده ای را برای او بوجود آورد و در چانه زنی با کنگره برایش مشکل ساز شود. دوم اینکه، کشورهای مانند عربستان، قطر و امارات مخالف شدید شرکت ایران در این کنفرانس هستند و ایران را مدافع بشار اسد می دانند. سوم اینکه، مخالفت خود گروه های مخالف آقای اسد هست که مخالف حضور ایران بخاطر نقش سپاه پاسداران و حزب الله و یا گروه های شیعه عراقی که از طرف ایران به جنگ سوریه ترغیب شدند، هستند. 

آیا کنفرانس ژنو بدون حضور کشورهایی همچون ایران دور میز مذاکرات سوریه می تواند به نتیجه خاصی دست پیدا کند؟

البته من انتظار ندارم که این کنفرانس ژنو به توافق برسد. به نظر هم می رسد حداقل تاکنون گروه های بسیارمهم مخالف که عمدتا گروه های تکفیری جبهه نصرت و حکومت اسلامی عراق و شام هستند مایل به شرکت در این کنفرانس نیستند. بنابراین، اگر از طرف مخالفین گروه ها و نمایندگانی شرکت کنند که گروه های مخالف را نمایندگی نمی کنند اگر توافقی هم حاصل شود، ارزش چندانی نخواهد داشت. اما به هر حال برای حل بحران سوریه حضور ایران در کنار عربستان و آمریکا و روسیه مهم است. اینها چهار کشور مهم خارجی هستند که دستی در بحران سوریه دارند. 

تحولات اخیر سوریه نوعی تغییر در مواضع آمریکا در خصوص بحران سوریه ایجاد کرده است تا جایی که دیگر به برکناری بشار اسد از قدرت بعنوان راه حلی برای بحران سوریه فکر نمی کنند. دلیل این تغییر موضع چیست؟

چنین تغییر موضعی وجود دارد. البته هنوز دولت این مسئله را علنی نکرده است؛ اما دیپلمات های سابقی که به دیدگاه آقای اوباما نزدیک هستند این مسئله را مطرح کرده اند. هر چقدر این گروه های تکفیری بیشتر قدرت می گیرند شاهد تجدید نظر کشورها در مواضع خود در حمایت از این گروه ها هستیم. کمااینکه، دولت ترکیه هم تجدیدنظری در سیاستش انجام داد و خودش را بیشتر به دیدگاه دولت ایران نزدیک کرده است. نقشی هم که آقای اسد در مسئله خلع سلاح شیمیایی ایفا کرد؛ مضمون آن این بود که شما نیازمند یک دولت قدرتمندی هستید تا مسئله خلع سلاح را انجام دهد. بنابراین، تا زمانیکه بشار اسد اینکار را انجام می دهد هیچ دلیلی برای اینکه بخواهند آقای اسد را برکنار کنند یا حمایت از مخالفین را بیشتر کنند منطقی بنظر نمی رسد. نکته دیگری هم باید در نظر داشت که اگر سوریه به چند بخش تقسیم شود ـ برای مثال به سه بخش تقسیم شود ـ نگرانی های دیگری را دامن خواهد زد. مانند اینکه گروه های تکفیری برای اولین بار می توانند در مرز یک کشور عضو ناتو یعنی ترکیه قرار بگیرند و این بسیار نگران کننده است. این گروه ها بیش از اینکه هدفشان براندازی آقای اسد باشد، هدفشان یک نوع خلافت اسلامی است و اگر یک تکه زمین هم گیرشان بیاید برایشان بد نیست و آن را بعنوان مقر برای ادامه فعالیتهایشان مورد استفاده قرار دهند. 

امکان به مصالحه رسیدن گروه های مخالف میانه رو با بشار اسد چقدر است؟

این موضوع بستگی به دینامیسم جنگ داخلی که در جریان است دارد و اینکه به کدام طرف سوق پیدا کند. به هر حال گروه های مخالف سوریه همه یک نظر نیستند. برای مثال ارتش آزادی بخش سوریه اکثرا ژنرال ها و افسران سکولاری هستند که از ارتش آقای اسد بریده اند و به مخالفین پیوسته اند. بنابراین، دیدگاهی که این افراد دارند با دیدگاه گروه های تکفیری به هیچوجه همخوانی ندارد. بخش زیادی از اختلافات که امروز شاهدش هستیم به همین مسئله باز می گردد که این گروه های تندرو در جاهایی که پیروزی بدست آورده اند نوع فعالیت و دیدگاه هایشان از نوع پوشش خانمها گرفته تا عوض کردن صلیب بالای کلیسا و بر افراشتن پرچم حکومت اسلامی شام و عراق به جای آن و یا منع استفاده از سیگار و بسیاری مسائل دیگر تنگ نظرانه هست و افرادی که بیشتر سکولار هستند و از ارتش بریده اند با این مسائل توافق ندارند. اگر این جنگ داخلی بالا بگیرد متاسفانه به نظر می رسد که دینامیسم شان این بوده که هر چقدر جنگ ادامه پیدا کرده نیروهای تندرو دست بالا را کسب کرده اند. بنابراین نیروهای میانه رو باید حالتی پیدا کنند که مجبور شوند تا با حکومت آقای اسد به یک سازشی دست پیدا کنند. این مسئله با کردهای سوریه حتی محتمل تر هست، زیرا پیشنهادی که آقای اسد به کردها داده این است که در مبارزات شرکت نکنند و در ازای آن بعد از پایان این قائله حقوق بیشتری را در اختیار کردها خواهد گذاشت. همین سبب شده که دو گروه مهم کردهای سوری الان اختلاف نظر دارند که  باید با حکومت آقای اسد به توافق رسید یا نه؟ 

اشاره کردید که یکی از دلایل عدم دعوت از ایران در کنفرانس ژنو ۲ مخالفت کنگره با آقای اوباما بر سر مسئله هسته ای ایران هست با توجه به اینکه آمریکا الان با دو بحران برنامه هسته ای ایران و بحران سوریه روبرو هست و شاید بحران هسته ای برای آمریکا در اولویت قرار داشته باشد به علت اینکه برای حل بحران سوریه بر روی ایران حساب باز کرده، ارتباط مذاکرات هسته ای با ایران و مذاکرات ژنو۲ در مورد سوریه را چطور می بینید؟

مسئله هسته ای از چنان اهمیت ویژه ای برخوردار هست که خیلی مسئله سوریه در آن دخیل نیست. اگر به سخنرانی آقای اوباما در ماه سپتامبر در کنفرانس سازمان ملل باز گردیم ایشان دو موضوع را بعنوان چالش برای سیاست خارجی خود مطرح کردند. یکی مسئله برنامه هسته ای ایران و دیگری صلح اعراب و اسرائیل بود. بنابراین، تا حدی بحران سوریه و برنامه ای هسته ای ایران از هم جدا هستند. درست است که اگر در مسئله هسته ای به توافق برسند می تواند یکی از امتیازهایی که برای ایران درنظر گرفته می شود این باشد که به پای میز مذاکرات در خصوص آینده سوریه دعوت شود. و همانطور که در ابتدای سخنان خود اشاره کردم به نظر می رسد که این موضوع در درازمدت میسر خواهد بود. در مورد خود مذاکرات هسته ای خاطرمان باشد که ما در مورد اختلافات سی ساله بین دو طرف صحبت می کنیم و فائق آمدن بر این مشکلات چنان کار ساده ای نیست. اما با تمام این مسائل و با وجود اختلافاتی که امروز وجود دارد من خوش بین هستم که دو طرف به توافق برسند؛ چراکه هم ایران و هم آمریکا نیازمند یک موفقیت در این مذاکرات هسته ای هستند. اگرچه چالش زیاد است اما نباید زیاد نگران شد که مذاکرات کارشناسی روند کندی را طی می کند.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large