Skyscraper large

چهار میلیون تن گندم مفقود شد!

see6r5t4- ali jalali علی جلالی

علی جلالی

در حالی که صحبت از انبوه گرفتاری های به جا مانده از دولت دهم هنوز دغدغه مسوولان کشور است، اما گویی خبرها این روزها حکایت از اشتباهات محاسباتی در مایحتاج اساسی مردم از جمله گندم دارد که به نوشته خبرگزاری ها، به دلیل ارائه آمارهای دروغ و پر از خطا از سوی دولت پیشین مطرح شده است. 

روز گذشته پایگاه اطلاع رسانی خبرآنلاین، در گزارشی از مفقود شدن ۴ میلیون تن گندم در دولت دهم خبر داده و نوشت: “دولت یازدهم در محاسبات خود از موجودی گندم متوجه شده که چهار میلیون تن گندم اعلامی در دولت سابق واقعی نبوده است در حالی که پیش از این با توجه به ارقام اعلامی از سوی وزارت جهاد کشاورزی برآورد می‌شد ایران حداکثر به واردات دو میلیون و ۹۰۰ هزار تن گندم نیاز داشته باشد اما به گفته رئیس جمهوری ایران باید در امسال بیش از هفت میلیون و ۲۰۰ هزار تن گندم وارد کند.” 

بنابراین گزارش، طبق اعلام دفتر آمار وزارت کشاورزی آمریکا، سرانه مصرف گندم در ایران معادل ۱۹۴ کیلوگرم در سال است که با توجه به جمعیت ۷۷ میلیون نفری میزان گندم مورد نیاز کشور ۱۴ میلیون و ۹۳۸ هزار تن برآورد می‌شود. 

این گزارش همچنین می افزاید: “تابستان سال گذشته زمانی که وزارت جهاد کشاورزی ایران می‌خواست میزان تولید گندم را اعلام کند این رقم را ۱۳ تا ۱۴ میلیون تن ذکر و اعلام کرده بود که این میزان نیاز کشور را تامین خواهد کرد. اما میزان تولید گندم در سال جاری آن طور که ۲۰ شهریور ماه امسال ناصر توکلی، معاون امور تولیدات گیاهی وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده ۱۲ میلیون تن برآورد شده است. با توجه به این میزان تولید و حداکثر مصرف ۱۴٫۹ میلیون تن گندم در کشور به نظر می‌رسد در مجموع برای امسال نیاز است حداکثر ۲٫۹ میلیون تن گندم وارد کشور شود.” 

به نوشته خبرآنلاین، شهریور ماه امسال فائو (سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد) نیز پیش‌بینی کرده بود به دلیل مازاد مصرف گندم باقی‌مانده از سال قبل، نیاز ایران به واردات گندم در سال زراعی ۲۰۱۲-۲۰۱۳ به ۱٫۷ میلیون تن رسیده است. اما از سوی دیگر مراجعه به آمارهای گمرک ایران نشان می‌دهد طی شش ماهه نخست امسال بیش از یک میلیون و ۱۰۰ هزار تن گندم وارد شده است. اگر این میزان واردات را کنار ۵۳۲ هزار تن گندم وارد شده طی ۱۰۰ روز اول کار دولت یازدهم قرار دهیم (طبق گزارش عملکرد وزارت صنعت، معدن و تجارت)، آن وقت می توان گفت تا اوایل آذر ماه امسال بیش از یک میلیون و ۶۳۲ هزار تن گندم به ایران وارد شده است. 

در واقع با توجه به این ارقام در مجموع نیاز است که در چهار ماهه پایانی سال ۱۳۹۲ بیش از یک میلیون و ۳۰۰ هزار تن گندم وارد کشور شود. اما در ارائه گزارش عملکرد ۱۰۰ روز دولت یازدهم  رئیس جمهوری به صراحت اعلام کرد: از سال ۸۴ به بعد هر سال خرید گندم داخلی یک میلیون تن کمتر شد و خرید گندم از خارج سالانه یک میلیون تن افزایش یافت؛ تا جایی که امسال باید ۷٫۲ میلیون تن گندم وارد کنیم. 

در واقع در حالی که طبق آمارها و در نظر گرفتن میزان تولید ۱۲ میلیون تنی که وزارت جهاد کشاورزی دولت دهم اعلام کرده بود حداکثر به ۲٫۹ میلیون تن گندم خارجی نیاز بوده اما رئیس جمهوری اعلام کرده که برای امسال باید ۷٫۲ میلیون تن گندم وارد کرد. به عبارتی به نظر می‌‌رسد ۴٫۳ میلیون تن گندم داخلی اصلا وجود خارجی نداشته است. 

این موضوع نشان می‌دهد یا آمارهای مربوط به گندم دولت سابق واقعی نبوده یا اینکه میزان مصرف گندم ایرانی‌ها طی چند ماه اخیر افزایش چشم‌گیری یافته یا اینکه همان فرضیه صادرات غیررسمی گندم به دلالان عربی صورت گرفته است. 

خبرآنلاین همچنین در مورد فروش گندم‌های ایرانی به دلالان عربی نوشت: “به دلیل قیمت‌های پایین نرخ خرید تضمینی گندم، می‌توان به مصوبه اردیبهشت ماه امسال شورای اقتصاد اشاره کرد که نرخ خرید تضمینی گندم به ۷۲۰ تومان افزایش یافت و اعلام شد کشاورزانی که با نرخ ۵۵۰ تومان گندم تولیدی را تحویل داده‌اند مابه‌التفاوت ۷۲۰ تومان به آنها پرداخت خواهد شد. این در حالی است که پیش از آن، برخی کشاورزان از پایین بودن نرخ خرید تضمینی گندم مکررا گلایه می‌کردند اما پس از آن، با افزایش این نرخ دیگر کمتر کشاورزی از نرخ اعلام شده ابراز گلایه کرد. در واقع با افزایش نرخ خرید تضمینی گندم فرضیه فروش گندم به دلالان عربی کم‌رنگ‌تر شد. قبل از آن نیز کارشناسانی از جمله عیسی کلانتری خروج غیررسمی گندم از کشور را تایید نمی‌کردند.” 

این پایگاه اطلاع رسانی در پایان با اشاره به ارائه آمارهای غلط از سوی دولت پیشین نوشت: “در مورد فرضیه افزایش میزان مصرف گندم طی ماه‌های اخیر نیز به نظر نمی‌رسد که اتفاق خاصی رخ داده باشد که میزان مصرف گندم افزایش یافته باشد. شاید تنها فرضیه باقی مانده شبهات در ارائه آمارهای اعلام شده درباره گندم است.”  

هشدارهای بی ثمر 

این گزارش در حالی منتشر شده است که پیش از این در مهر ماه سال جاری، یک عضو هیات رئیسه کمیسیون کشاورزی مجلس نسبت به کمبود گندم و در نتیجه اجبار دولت به واردات گندم هشدار داده بود. 

بنابر گزارش خبرگزاری ایسنا در شهریور ماه گذشته، هدایت‌الله میر مرادزهی با اشاره به کمبود کود در فصل برداشت، عنوان کرده بود: “اگر دولت نتواند براساس نیاز کشاورزان کود تهیه کند قطعا میزان برداشتمان در هر هکتار کمتر خواهد بود. این امر نه در تنها در کمیت بلکه در کیفیت محصولات نیز اثر خواهد گذاشت. از سوی دیگر این مشکل پیش خواهد آمد که در سال آینده هم مجبور خواهیم بود محصولات استراتژیک مثل گندم را وارد کنیم.” 

وی همچنین به استناد هشدارهای پیشین در خصوص کمبود گندم اظهار داشته بود: “امسال هم در وضعیت هشدار بودیم ، کارشناسان و صاحب‌نظران پیش بینی می‌کردند که این مشکل پیش بیاید کما این که در سال گذشته هم به دلیل مشکل کود افت کاشت و در نتیجه افت برداشت داشتیم. این افت هم اکنون مشخص شده است. ما باید ۱۱ تا ۱۲ میلیون تن گندم تولید می‌کردیم که به ۶٫۵ تا ۷ میلیون تن کاهش پیدا کرده است.” 

نماینده مردم سراوان هشدار داده بود که اگر در این زمینه فکری نکنیم این کسری و کمبود هر ساله وجود خواهد داشت و مجبوریم ارز کشور را برای واردات صرف کنیم. 

این عضو هیات رئیسه کمیسیون کشاورزی مجلس خواستار راه حلی فوری شده و گفته بود: “تمهید کوتاه مدت برای رفع مشکل کمبود کود این است که سریعا کود فسفات، ازت و پتاس برای کاشت فعلی فراهم شود و این مساله مشمول زمان نشود. یعنی کودی که قرار بوده وارد شود به دست کشاورز برسد و کودهایی که تولید داخلی خودمان هست هم از انبارها بیرون بیایند و سریعا به دست کشاورز برسد. برای بلندمدت هم می‌توانیم کودهای عالی گیاهی و حیوانی را در دستور کار قرار دهیم. کشاورزی هم در همین زمینه پیش می‌رود که در آینده کودهای شیمیایی کمتر مصرف شود و به سمت کودهای عالی، حیوانی و گیاهی پیش برود اما در وضعیت موجود باید کودهای ازت، فسفر و پتاس براساس مصرف در هکتار و به روش مهندسی فراهم شود تا از کشت فعلی عقب نمانیم.” 

میرمرادزهی در بخش دیگری از صحبت‌هایش با تاکید بر لزوم ورود دولت به این بخش، اظهار داشته بود:”دولت و شخص رئیس جمهور باید شخصا به این قضیه ورود پیدا کنند تا ما بتوانیم از طریق کشت داخلی خودمان میزان مصرف داخل را تامین کنیم و به خارج وابسته نشویم. من به عنوان یک عضو کمیسیون کشاورزی و یک کارشناس این حوزه در این باره نگرانی دارم و احساس می‌کنم مسئولین باید بهتر و بیشتر عمل کنند چه بسا برنامه ریزی برای استقلال و تامین نیاز روزانه مردم نگرانی و دغدغه آینده ما برای تولید را کمتر می‌کند.”  

گندم و جو، خوراک دام و طیور 

اما نظر دیگر نمایندگان مجلس هم در این خصوص به جایگزینی گندم به جای دیگر نهاده‎های دام و طیور بود که پیش از این در گزارشی توسط خبرگزاری ایسنا منتشر شده بود. 

به نوشته خبرگزاری دانشجویان کشور، بهرام بیرانوند عضو کمیسیون کشاورزی مجلس، علت کمبود گندم را جایگزینی آن به جای دیگر نهاده‎های دام و طیور دانسته و افزوده بود: ” به علت گرانی نهاده‎های مصرفی دام و طیور از جمله کنجاله سویا و ذرت، گندم و جوی تولیدی مسیر خود را عوض می‎کند و در چرخه تولید نان قرار نمی‎گیرد.” 

وی اعلام نرخ خرید تضمینی گندم از سوی دولت را به عنوان نرخ پایه و کف بازار دانست که در صورت دور بودن مکان‎های خرید با تولید هزینه کرایه ماشین هم به آن اضافه خواهد شد. 

وی در این خصوص خواستار خرید مستقیم گندم از کشاورزان توسط سیلوها و کارخانجات آرد شده و با اشاره به اینکه در خرید تضمینی کشاورز ضرر نمی‎کند، گفته بود: “کشور در تولید گندم سال‎هاست که خودکفا شده و قطع به یقین میزان تولید بیش‎تر از مصرف داخلی است اما به علت گرانی نهاده‎های مصرفی دام و طیور از جمله کنجاله سویا و ذرت، گندم و جوی تولیدی مسیر خود را عوض می‎کند و در چرخه تولید نان قرار نمی‎گیرد. این موضوع باعث شده که برای جبران کمبود گندم مصرفی به واردات این محصول روی آورده و از خارج وارد کنیم.” 

بیرانوند همچنین با اشاره به میزان گندم داخلی خریداری شده از کشاورزان، اظهارداشته بود: “علیرغم خشکسالی‎های اخیر در بخش دولتی بیش از ۵ میلیون تن و بخش خصوصی بیش از ۳ میلیون تن بوده که مجموع خرید به بیش از ۸ میلیون تن رسیده است.”

وی همچنین در مجلس یادآور شده بود: “به علت پایین بودن نرخ گندم و جو، این محصولات به خوراک دام و طیور می‎رسند.” 

وابستگی شدید به گندم 

اگر چه هشدارها پیش از پایان دوره ریاست دولت دهم بارها توسط خبرگزاری های کشور منتشر شده بود، تا جاییکه تامین نان سفره‌ها در معرض خطر قرار گرفته و زمزمه وابستگی شدید ایران به گندم وارداتی مطرح شده بود. 

چند ماه پیشتر نیز خبرگزاری تسنیم با نگاهی به آمار واردات گندم به کشور و افزایش وابستگی به قوت غالب مردم به عنوان استراتژیک ترین محصول غذایی، راه حل فوری مسئولان برای رفع نگرانی جدی درباره وابستگی به این محصول را در گزارشی خواستار شده و نوشته بود:”متاسفانه با بررسی آمار واردات کشور، این مساله دوباره تایید می‌شود که ایران در تامین محصولات اساسی کشاورزی وابستگی بیش از اندازه به خارج از کشور دارد. مساله‌ای که با کمی تامل در آن به نامطلوب بودن آن پی خواهیم برد.”

به نوشته این خبرگزاری اصولگرا، تامین امنیت غذایی یکی از مهم‌ترین مولفه‌های راهبردی در تامین امنیت کشور است. مهم‌ترین قلم در سبد محصولات اساسی گندم می‌باشد که به عنوان قوت غالب مردم شناخته می‌شود. حال باید دید وضعیت تامین این محصول در کشور چگونه است و چه میزان از آنها از خارج تامین می‌شود. 

تسنیم همچنین با اشاره به گزارشات منتشر شده در خصوص واردات گندم به کشور نوشته بود: “بیشترین میزان واردات را گندم به خود اختصاص داده است که عددی برابر با یک میلیارد و ۸۸۲میلیون دلار و سهم ارزشی ۵ درصد از کل واردات است. با این وضعیت باید نگران بود که مهمترین واردات ما، استراتژیک‌ترین محصول کشاورزی است که در تامین امنیت غذایی نقش اصلی را ایفا می‌نماید. این بدان معناست که قوت غالب مردم به خارج از کشور وابسته بوده و این زنگ خطری جدی برای مسئولین این حوزه می‌باشد. 

این وضعیت در حالی است که اکثر کارشناسان حوزه کشاورزی اذعان دارند که کشور ایران توانایی تولید و تامین نیازمندی‌های خود و حتی بیش از آن را دارد. پس باید گفت که ظرفیت‌های موجود در کشور برای کشاورزی بالقوه مانده و فعال نشده است. باید مسئولین امر فکری جدی برای بهبود این وضعیت بنمایند. از منظر راهبردی نباید این وضعیت ادامه پیدا کند چرا که امنیت کشور را با خطر مواجه می‌کند.” 

اگر چه کارشناسان پیش از این در مورد کمبود آرد و گندم کشور بارها هشدار داده بودند، اما آنچه امروز در خبرها منتشر شده است، بیانگر اشتباه محاسباتی از سوی مدیران اقتصادی کشور است که بدون شک تنش در بازار مصرف و میزان تقاضای مردم نسبت به اساسی ترین کالای مورد نیاز کشور را به دنبال خواهد داشت.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large