Skyscraper large

یار مهربان و بی مهری آموزش و پرورش

6fg8d5g4f

روشنک آسترکی

یازدهمین نمایشگاه کتاب یاد یار مهربان همزمان با ایام بیست و یکمین هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، عصر روز دوشنبه ۴ آذر کار خود را به طور رسمی آغاز کرد. در مقابل آمار و سخنان مسئولان برگزارکننده نمایشگاه که از حضور ۴ هزار و ۵۰۰ ناشر و ۲۱ هزار عنوان کتاب در این دوره نمایشگاه سخن می‌گویند، برخی از ناشران حاضر در نمایشگاه، انتقاداتی نسبت به شرایط این دوره دارند و معتقدند این نمایشگاه به مرور از اهداف اولیه خود دور شده است.

حمیدرضا حاجی‌آبادی مدیر انتشارات هزاره ققنوس که یکی از ناشران حاضر در این نمایشگاه است درباره کتابخوانی کودکان می‌گوید: حضور پررنگ ناشران و کتاب‌های کمک آموزشی چه در بخش جنبی که کتاب‌ها به‌صورت نقدی به فروش می‌رسد و چه در بخش اصلی که به‌صورت رایگان در اختیار مدارس قرار می‌گیرند، این سئوال را به ذهن وارد می‌کند که مگر این کتاب‌ها در سبد خانواده‌ها قرار ندارند که با سوبسید و یارانه آن‌ها را وارد سبد فرهنگی کنیم. اساسا چه اصراری است کتابخانه‌های مدارس را با این نوع از کتاب‌های حل‌المسائل و کمک درسی پر کنیم؟ آیا خواندن این کتاب‌ها و نیز کتاب‌های درسی به بالا بردن سرانه مطالعه در بین دانش‌آموزان کمک می‌کند؟ این در حالی است که تعدادی از ناشران حوزه ادب هستند که از عدم انتخاب رمان‌ها، داستان‌های کوتاه و اشعار خود گله می‌کنند.

ادبیات کودک و نوجوان گونه‌ای از ادبیات است که جداسازی آن از بخش‌های دیگر ادبیات با توجه به سن مخاطب انجام می‌شود. این بخش از ادبیات در ایران معمولآ چندان جدی گرفته نشده و با وجود زیر بنایی بودن آن، ‌ توجه چندانی به آن نمی‌شود. آموزش و پرورش به عنوان مهم‌ترین سیاستگذار برای رشد و شکوفایی کودکان همیشه مورد نقد قرار گرفته است و کار‌شناسان معتقدند در سیاست‌های آموزش و پرورش، شکوفایی و نهادینه کردن فرهنگ کتابخوانی در کودکان جایی نداشته است. 

کتاب غیر درسی مزاحم آموزش نیست

در همین رابطه معصومه انصاریان؛ نویسنده‌ و مترجم ادبیات کودک و نوجوان و نایب رئیس انجمن نویسندگان کودک و نوجوان، اهمیت مطالعه به کودکان را به عنوان موضوعی فراموش شده در سیستم آموزش و پرورش دانسته و می‌گوید: بحث آموزش و پرورش در زمینهٔ برخورد با ادبیات کودک می‌تواند نقش بسیار سازنده‌ای را در رشد و گسترش و پیشرفت ادبیات کودک و نوجوان داشته باشد. یک وجه کار آموزش و پرورش در مواجهه با مسالهٔ کتاب و کتاب‌خوانی کودکان این است که زمان زیادی از بچه‌ها در مدارس ایران به لحاظ آموزشی گرفته می‌شود و آن‌ها آنقدر با درس درگیر می‌شوند که فرصت مطالعات غیر درسی ندارند.

او به بخش دیگر این ماجرا اشاره و می‌گوید: ذهنیت و تصوری که در ساختار آموزش و پرورش ایران وجود دارد، این است که کتاب‌های غیر درسی را مزاحم کار آموزشی می‌دانند، نه مکمل خواندن بچه‌ها. این تصور به هیچ وجه درست نیست، زیرا اگر کتاب‌های غیر درسی، چه ادبیات، چه علوم انسانی و حتی مسائلی مثل محیط زیست را مکمل آموزش بچه‌ها بدانند، به آموزش کودکان کمک زیادی خواهد کرد. اتفاقآ مدارس ما باید از حضور و مطالعهٔ کتاب‌های غیر درسی توسط بچه‌ها استقبال هم بکنند و فضایی را در مدارس برای ورود این کتاب‌ها ایجاد کنند.

این نویسنده همچنین می‌افزاید: یکی از کارهایی که در این بحث آموزش و پرورش می‌تواند انجام دهد، ایجاد ساعت مطالعه در مقاطع مختلف تحصیلی است. برای ساعت‌های اختصاصی مطالعهٔ غیر درسی، گروه‌های سنی مختلف برای کتاب‌ها مشخص شده و می‌توان بر این اساس کتاب‌های مناسب را در اختیار بچه‌ها قرار داد. در کنار این می‌شود از وجود معلم‌هایی به عنوان معلم مطالعه استفاده کرد که دربارهٔ این کتاب‌ها گفتگو کنند و بحث آزاد پیرامون آن‌ها انجام شود. اتفاقآ بچه‌ها از مسیر کتاب‌های غیر درسی بیشتر هم می‌آموزند، چون خودشان قالب کتاب را انتخاب می‌کنند.

شقایق قندهاری مترجم در حوزه کودک و نوجوان معتقد است آموزش و پرورش به دانش‌آموزان اجازه نداده به موقع لذت کتابخوانی را کشف و تجربه کنند و مدارس باید با کتاب‌هایی تجهیز شوند که با ذهن و زبان کودکان سازگار است و اینکه وجود ساعت کتابخوانی در مدارس ضروری است. وی همچنین می‌افزاید اگر بچه‌های دبستانی را با لذت کتابخوانی آشنا کنیم در رشد و پرورش فکر و ذهن آن‌ها موثر بوده‌ایم.‌ای بسا آن‌ها با خواندن کتاب مسیر زندگی خود را با بینش و تشخیص مناسب پیدا کنند. 

باید با تغییرات پیش برویم

بابک نیک طلب، شاعر حوزه کودکان پایین بودن میزان کتابخوانی در کودکان را از منظر دیگری مورد بررسی قرار می‌دهد. وی می‌گوید همان‌طور که بزرگ‌تر‌ها بیشتر زمان خود را به تماشای تلویزیون و ماهواره اختصاص می‌دهند و کمتر کتاب می‌خوانند بچه‌ها هم همین‌طور هستند. آن‌ها هم زمان زیادی را به بازی‌های کامپیوتری و تبلت اختصاص می‌دهند اما کمتر کتاب می‌خوانند.

این شاعر کودک و نوجوان با اشاره به این‌که در شرایط کنونی همه چیز با شتاب جلو می‌رود، گفت: امروز دنیا با شتاب جلو می‌رود و مردم به جای آن‌که به لغتنامه‌ها و دانشنامه‌ها مراجعه کنند، به اینترنت رجوع می‌کنند. حالا دیگر کتاب‌ها را دانلود می‌کنند و می‌خوانند و شاعران، شعرشان را در وبلاگ خود یا سایت‌های مختلف منتشر می‌کنند و ما چاره‌ای نداریم جز این‌که با این تغییرات و با شرایط کنونی همراه شویم.

نیک‌طلب معتقد است، وقتی کتاب‌های یک کتابخانه را در تبلت جای می‌دهند، یعنی نیاز به کتاب، همچنان هست فقط شیوه برآورده کردن این نیاز تغییر کرده؛ قبلا مردم علاقه‌مند به کتابخانه مراجعه می‌کردند. حالا در خانه خود می‌نشینند و کتاب الکترونیک می‌خوانند.

در ‌‌نهایت باید گفت در بسیاری از کشورهای پیشرفته برنامه‌های ملی متعددی برای ترویج فرهنگ مطالعه در میان کودکان اجرا می‌شود. ایجاد استخر کتاب و بازی بچه‌ها با کتاب در آب، ایجاد اتاق‌های بازی و استفاده از کتاب به جای اسباب بازی در آن، ایجاد کتابخانه‌های کودکان با فضاهای شاد و برنامه‌های ویژه کودکان از برنامه‌هایی است که در کشورهای پیشرفته توسط روان‌شناسان کودک اجرا می‌شود. در ایران نه تنها شاهد چنین برنامه‌هایی به صورت هدفمند و مستمر نیستیم بلکه آموزش و پروش نیز نقش خود را درست ایفا نمی‌کند و کتابخانه در مدارس کشور، جایگاه واقعی خود را پیدا نکرده است.

عدم گسترش کتابخانه و نیافتن جایگاه مطلوب در سیستم آموزشی به خاطر فقر نرم افزاری و فقدان دیدگاه‌های کار‌شناسی و فنی است. فقدان همین دیدگاه کار‌شناسی سبب شده است که به رغم تمامی تلاش‌ها، هنوز مشکلات سخت افزاری کتابخانه حل نشده است و کتابخانه جایگاه خود را در نظام آموزش و پرورش نیافته است. کتابخانه مدرسه هنوز فاقد مکان و فضای مناسب، امکانات و بازر متناسب، مربی کتابدار متخصص، کتاب مناسب، زمان مراجعه به کتابخانه و برنامه کتابخانه‌ای است.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large