Skyscraper large

نظرخواهی، نظرسنجی نیست

98dgh7df - حسن سلامی hassan salami

حسن سلامی

از منظر علمی و از دیدگاه صاحبنظران عرصه ی علوم ارتباطات، سیاست و جامعه شناسی، ” نظرسنجی” دارای تعریف، مبانی و مولفه هایی است که آن را از عبارات، مفاهیم و مقولاتی مانند “نظرخواهی” متمایز می کند. 

نظرسنجی انجام حساب شده ی اقداماتی سازماندهی شده است که به منظور آشکار ساختن و بیان عقاید و نظرات واقعی مردم در باره ی مسایل اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در جوامع مختلف از جمله جامعه ی ایران صورت می گیرد.

آن چه این روزها برخی رسانه های داخلی مانند صدا و سیما و نیز سایت های خبری در فضای مجازی انجام می دهند و پرسش هایی را از بینندگان، هواداران و خوانندگان مطالب خود مطرح می کنند و از آنان می خواهند که از میان ۲ گزینه ی بله یا نه و موافقم یا مخالفم، یکی را انتخاب نمایند بیشتر نظرخواهی است تا نظرسنجی.

انتخاب سلیقه ای یک موضوع یا مساله و طراحی یک سوال ۲ یا سه گزینه ای که به شکل پیشینی و با پیش فرض مشخص و نتیجه ای از قبل معلوم، صورت گرفته و می گیرد و از مخاطبانی خاص، خواسته می شود به آن ها پاسخ دهند، نظرخواهی است نه نظرسنجی.

در نظرسنجی علمی معمولا گروه ها و کسانی به “بیان مساله” یا موضوع، تعریف مفاهیم، تبیین فرضیه و مفروضات، طراحی پرسش های اصلی و فرعی، انتخاب چارچوب نظری موضوع، تعیین جامعه ی آماری ، روش و شیوه ی گردآوری داده ها و اطلاعات و در نهایت ارایه نتایج مبادرت می ورزند که در این کار تخصص، مهارت و نظر کارشناسانه دارند. آنان در کار علمی خود اصول مهم بی طرفی و اخلاق حرفه ای را رعایت می کنند.

تنها این گونه افراد و گروه ها قادرند از طریق نظرسنجی، تصویری واقعی از یک موضوع – مثلا موضوع یارانه ها یا عملکرد دولت – ارایه دهند زیرا پیش از آغاز کار، به دقت در باره ی آن موضوع و ابعاد و محورهای آن فکر می کنند. جامعه ی آماری شان، از قشرهای مختلف جامعه با شاخص های جنسیت، مدرک و سواد، سن، وضع معیشتی، پراکندگی مکان سکونت، تعلق به طبقه ی اجتماعی و …تشکیل شده و مهم تر از این، به روش علمی پناه می برند.

در نظرسنجی، روش جمع آوری اطلاعات، به دلیل نشان دادن محتوای ذهن مخاطب از اهمیت ویژه برخوردار است. روش علمی که در نظرسنجی به کار گرفته می شود  شرایط و ویژگی های منحصر به فرد  دارد که می توان از طریق آن و با استخراج و ارایه داده های آماری و متقن به برنامه ریزی و تبیین سیاست های کلان جامعه دست یافت.

دست اندرکاران یک نظرسنجی علمی، ابتدا با یک “مجهول” مواجه اند و از آغاز همه چیز در باره ی موضوع و نتایج آن برایشان “معلوم” نیست. مایلند از مجهول به معلوم برسند. آن ها  ابتدای کار نسبت به موضوع شک دارند اما شک سازنده و معقول. برخی فیلسوفان و حکیمان گفته اند که همیشه شک و تردید معقول، بهتر و بالاتر از یقین و باور نامعقول است.

یکی از این فیلسوفان رنه دکارت (۱۵۹۶-۱۶۵۰ م ) اندیشمند فرانسوی عصر رنسانس است. اصل بنیادین دکارت که در کتاب خود با عنوان “گفتار در روش” آورده است “شک سازنده و دستوری” یا به تعبیری ” شک به عنوان روش” است. هدف دکارت رسیدن به “شناخت علمی” در باره ی مسایل بود. از این رو گفت که ابتدا باید در باره  ی یک موضوع شک کنیم تا بتدریج صدق و صحت آن اثبات و بدل به امری واقعی و یقینی گردد.

متاسفانه در دنیای کنونی و با روی کار آمدن رسانه های الکترونیکی و دیجیتالی، نظرخواهی و روش های غیر علمی جمع آوری اطلاعات مورد توجه قرار گرفته است. در نظرخواهی، انتخاب سوژه و روش با سفارش اشخاص غیرمتخصص و تحت تاثیر و احیانا با اغراض گروهی یا جناحی صورت می پذیرد، پیش از شروع کار، جواب ها و نتایج معلوم است و پروژه باید به سمت تحقق هدف یا اهداف از قبل مشخص شده، پیش برود. این کار یک شیوه و روش ضد علمی یا غیرعلمی است و به موفقیت در کسب شناخت حقیقی یک مساله و ابعاد آن، منجر نمی شود.

در نظرخواهی به وجه غالب و معمول، کسانی شرکت می کنند که فقط شنونده و خواننده ی مطالب آن رسانه مثلا صدا و سیما یا یک سایت خبری هستند. به عبارت دیگر کاملا مشخص است که از چه کسی یا کسانی نظرخواهی شده است. این طرفداران و مخاطبان، لزوما نماینده ی جامعه نبوده و نیستند. به همین دلیل خردمندان، ارزشی برای نتایج نظرخواهی که هدفی واقع گرایانه، عاقلانه و عالمانه ندارد، قایل نمی شوند.

 


  • وبلاگ نویسنده
این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large