Skyscraper large

تسامح؛ جمع اعتراض و پذیرش

Shariati 2 (ghalamro-e-saadi) حسن سلامی hassan salami

حسن سلامی

واقعیت این است که ما ظرف هشت سال گذشته – در دولت های نهم و دهم – چه در حوزه مناسبات داخلی یعنی در مواجهه با شهروندان، منتقدان و مخالفان و چه  در عرصه ی سیاست خارجی یعنی با کشورهای منطقه (عمدتا عربی) و جهان (عمدتا غربی) به شکل منطقی و با تسامح و تساهل رفتار نکردیم.

در فضای تازه ی به وجود آمده پس از انتخابات خرداد ٩٢ بیان عبارات دقیقی چون “نرمش قهرمانانه” رهبری، “انعطاف اسلامی” هاشمی ، “ترویج مدارا” ی خاتمی و “اعتدال و تعامل سازنده” ی روحانی، نشانگر تغییر رویکرد یا تاکتیک در قبال مشکلات و مسایل مهم حوزه  های سباست داخلی و خارجی  است.

در این دو حوزه  که عرصه ی مذاکره و داد و ستد است اگر نرمش و انعطاف، مدارا و تسامح ، تعامل و اعتدال نداشته باشیم به تدریج می شکنیم  و قادر نخواهیم بود در درازمدت به امنیت و منافع ملی به شکل حداکثری دست یابیم.  

در تاریخ اسلام، سُنّت نبوی و سیره ی ائمه ، صلح حدیبیه و صلح امام حسن (ع) و در تاریخ  انقلاب اسلامی ایران، پذیرش قطعنامه ی ۵۹۸ و پایان جنگ تحمیلی از طرف امام خمینی (ره) را می توان سه نمونه  و مصداق “تسامح و تساهل” دانست.

به نظر صاحبنظران، معنای منطقی تساهل این است که ما آن چه را اصولا قبول نداریم می پذیریم. در تساهل میل اصلی به اعتراض، مخالفت و مقاومت وجود دارد اما این میل، آزادانه و مختارانه در درون سرکوب می شود؛ بخاطر تامین حداکثری امنیت و منافع ملی . به این معنا، مدارا و تساهل مبتنی بر نوعی “خودداری” یا خویشتن داری است.

برای نمونه، عامل تساهل یعنی دولت هم مخالف مخالفان و منتقدان و اپوزیسیون است و هم مخالف شکنجه و تبعید  و زندان کردن و سرکوب آنهاست و چون مخالفت دوم او، شدیدتر از مخالفت اول است نتیجه ی عمل او “تساهل” است.  به عبارت دیگر، تساهل مبتنی بر تصوری از اولویت ها در نزد عامل تساهل است. تساهل، جمع اعتراض و پذیرش است [۱]. از ین رو، تساهل عملی عقلانی است یعنی عامل تساهل میان امور مورد مخالفت، دست به گزینش می زند.

از دیدگاه اندیشمندان، تساهل عملی اخلاقی نیز هست. از نظر اخلاقی و ارزشی، معیار و ملاک عمل تساهل “خودداری از اِعمال امیال شخصی” [۲] است. در چارچوب همین مفهوم اخلاقی، تساهل بخصوص نسبت به عقیده مخالف، یکی از ارکان عمل عادلانه به شمار رفته است و عامل تساهل معتقد است که نباید افراد و گروه های مختلف اجتماعی، مذهبی و سیاسی را به خاطر عقایدشان مورد آزار قرار داد.

صاحبنظران عرصه ی اندیشه ی سیاسی، میان تساهل و تسلیم و “تحمل” تفاوت قایل شده اند. تساهل، تحمل از روی آزادی و اختیار است. تساهل از موضع قدرت صورت می گیرد حال آن که تسلیم و تحمل از موضع ضعف انجام می شود. عامل تساهل (مثلا دولت) قدرت سرکوب دارد اما سرکوب نمی کند. در مقابل، اتباع حاکمان جابر، آن ها را صرفا “تحمل” می کنند و تسلیم اند چون قدرت تغییر جباران را ندارند.

صاحبنظران معتقدند که تساهل بر حسب موضوع آن، انواع گوناگونی دارد:

  • الف- تساهل عقیدتی یعنی تساهل نسبت به وجود و بیان یا تبلیغ عقاید (عقاید مذهبی و عقاید سیاسی) مخالف با عقاید عامل تساهل.
  • ب- تساهل سازمانی به معنای شناسایی حق تاسیس احزاب، حق گردهمایی و تظاهرات مسالمت آمیز صاحبان عقاید مخالف ِعقاید عامل تساهل .
  • ج- تساهل هویتی یعنی اِعمال تساهل نسبت به ویژگی هایی که اختیاری نیست مانند ملیت، جنسیت، نژاد، طبقه، فرهنگ و دارندگان این ویژگی ها.
  • د- تساهل رفتاری مثل تساهل نسبت به شیوه ی لباس پوشیدن یا روابط خصوصی و خانوادگی. 

عامل تساهل هم افراد جامعه (فرد و گروه های اجتماعی و مذهبی) و هم دولت و حاکمیت و نهادهای حکومتی هستند. اما مهم ترین عامل تساهل از حیث قدرت، همان حکومت و دولت است. در زمان حاضر یکی از مهم ترین وظایف ما و یکی از مهم ترین نقش ها و کارکردهای مثبت رسانه ها،  ترویج تساهل (مدارا) در موضوع های مختلف فوق الذکر است.

 


[۱]. جرج آلن، تساهل و مدارا، لندن، ۱۹۷۶، ص ۳۱-۳۲ 

[۲]. پیشین، ص ۳۸ 

  • وبلاگ نویسنده
این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large