Skyscraper large
استاد علوم سیاسی دانشگاه سیراکیوز نیویورک در گفتگو با راه ديگر:

سخنان آقاى خامنه‌ای تصادفى نیست

sd6f5+sdf

مژگان مدرس علوم

رییس جمهور کشورمان دیروز تهران را به مقصد نیویورک ترک کرد و طی چند روز آینده روسای جمهوری ایران و آمریکا در مجمع عمومی سازمان ملل متحد شرکت خواهند کرد. این مسئله از آن نظر حائز اهمیت است که در آستانه این سفر دیپلماسی رسانه ای بین رهبران ایران و آمریکا نشان از رویکرد متفاوت آنها بمنظور حل و فصل اختلافات گذشته دارد.

حسن روحانی در یادداشتی در روزنامه آمریکایی واشنگتن‌پست، با عنوان “چرا ایران به دنبال تعامل سازنده است”، با تاکید بر اینکه دوران دشمنی خونین گذشته است نوشته است: “من به اجرای تعهداتم به مردم از جمله وعده‌ام برای تعامل سازنده با جهان، پایبندم و ایران برای تعامل سازنده و مدبرانه برای رسیدن به نتایج برد-برد در عرصه های مختلف آماده است.”

او همچنین در اولین گفتگوی خود با یک رسانه خارجی از اختیار کامل خود در زمینه پرونده هسته ای خبر داده و گفته است: “رهبران هر کشوری باید به فکر منافع ملی خودشان باشند؛ نه اینکه تحت تاثیر گروه‌های فشار باشند.”

رئیس جمهوری ایران در حالی این سخنان را مطرح می کند که روز سه‌شنبه نیزرهبری در ملاقات با فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با تاکید بر استقبالاز حرکت‌های صحیح دیپلماتیک بر اعتقاد خود بر ”نرمش قهرمانانه” تاکید کردهاست.

به همین مناسبت “راه دیگر” با دکتر مهرزاد بروجردی استاد علوم سیاسی بنیانگذار مطالعات خاورمیانه در دانشگاه سیراکیوز در نیویورک در خصوص چالش ها و فرصت های پیش روی دو کشور ایران و آمریکا به گفتگو پرداخته که متن آن را با هم می خوانیم:

بعنوان نخستین پرسش ارزیابی شما از اولین مصاحبه تلویزیونی آقای روحانی و مقاله ایشان در واشنگتن پست چیست؟

صحبتها و بویژه مقاله ایشان نشان از یک تغییر رویکرد در ایران دارد. زمانیکه اینصحبتها را در کنار صحبتهای آقای خامنه ای قرار می دهیم که به جای خصومت از نرمش صحبت می کنند و یا اینکه اختیار مذاکره در دست آقای روحانی است،اینها همگی نشان می دهد که ایران یک سیگنالی به غرب می دهد که می خواهد وارد یک مذاکره جدی در مورد مسائلی که مورد اختلاف است شود.

با توجه به اینکه کاخ سفید هم اعلام کرده که آقای اوباما آماده گفتگوی مستقیم است آیا تغییر رویکرد دو کشور می تواند منجر به دیدارهای دوجانبه شود؟

بله، ما به یک برهه از زمان رسیده ایم که هر دو دولت ایران و آمریکا علاقمند هستند تا از طریق مذاکره مشکلات خود را حل کنند. به هر حال برای آمریکا هم دغدغه های جدی در مصر، سوریه و بحرین وجود دارد و اگر بتواند مشکل با ایران را که یک مسئله کلیدی است حل کند قطعا یک نقطه مثبتی در کارنامه آقای اوباما خواهد بود. از سوی دیگر، منطق حکم می کند که مشکلات این سی و چند ساله بین این دو کشور را نمی شود یک شبه از میان برداشت اما با این وجود هیچ دلیلی برای اینکه این خصومت فعلی ادامه پیدا کند وجود ندارد. ما باید فراموش نکنیم که ایران و عراق هشت سال با هم در جنگ بودند و سفارت ایران در بغداد و سفارت عراق درتهران به کار خود ادامه می دادند. به همین دلیل نبود رابطه دیپلماتیک بین ایران و آمریکا هیچ توجیه منطقی در دراز مدت بویژه از دیدگاه منافع مردم ایران ندارد.بهترین راه این است که مقامات دو کشور دور از چشم خبرنگاران و در پشت درهای بسته مذاکره جدی انجام دهند. از این نظر که مذاکره عمومی با توجه به درگیر بودن گروههای ذی نفع آن را از ریل اصلی خود خارج خواهد کرد.

sd+f6g5df

دیدار دیروز رییس جمهور با رهبرى؛ پیش از سفر به نیویورک
عکس از وبسایت رهبر جمهورى اسلامى

گروههای فشار که آقای روحانی هم در صحبتهای خود به آن اشاره کردند در این اختلافات چندین ساله بین دو دولت چه نقشی دارند و فکر می کنید آقای روحانی قادر به مهار این گروهها باشد؟

واقعیت این است که گروههای فشار کار خود را خواهند کرد چه در ایران و چه در آمریکا. در ایران گروههایی هستند که تمایلی به تعامل ندارند همانگونه که در دولت آقای خاتمی هم شاهد این فشارها بودیم. و همینطور در کنگره آمریکا، لابی طرفدار اسرائیل و لابی طرفدار عربستان. اما با همه اینها جای یک خوش بینی محتاطانه از این لحاظ وجود دارد که مشکلات عدیده اقتصادی که بخاطر تحریم ها برای ایران بوجود آمده رهبری ایران را به این نتیجه رسانده است که رفع تحریم ها منوط به برقراری رابطه و مذاکره با آمریکاست. از سوی دیگر هم یادمان نرود که این دوره آخر ریاست آقای اوباما هست و ایشان ترجیح نمی دهند که از او در تاریخ بعنوان رئیس جمهوری یاد شود که در زمان ایشان ایران به یک نیروی اتمی تبدیل شده است. بنابراین اگر آقای اوباما بتواند در این دو سال باقی مانده ازدوران زمامداری خودش کاری کند که ایران به غنی سازی اتمی دست پیدا نکند افتخاری در کارنامه خود کسب کرده است.

اگر اجازه دهید به مسئله هسته ای ایران اشاره ای داشته باشیم همینطور که اطلاع دارید آقای صالحی رئیس سازمان انرژی اتمی از گشایش درباره بحث پرونده هسته ای در همین سال سخن گفته است، نظر شما در خصوص تیم جدید هسته ای ایران چیست و آیا می توان به برون رفت از بحران هسته ای امیدوار بود؟

تیم جدید مذکراه کننده هسته ای این بار بسیار قوی تر از گذشته است. آقای صالحی به سرکاری برگشته است که تخصص اوست زیرا دکترای فیزک اتمی از دانشگاه ام آی تی دارد و سالها قبل هم مسئول سازمان انرژی اتمی ایران بوده است و تجارب دیپلماتیکی هم که در دوران آقای احمدی نژاد بدست آورده برای اوکارساز است. خود آقای روحانی هم مذاکره کننده اصلی هسته ای ایران بوده و تجارب دهه دو هزار را دارد. آقای ظریف هم بهترین دیپلمات حاضر وزارت امور خارجه هست. بنابراین، این تیم از هر لحاظ بر تیم آقای احمدی نژاد برتری دارد اما مشکلی که وجود دارد و آقای روحانی هم در مقاله خود در واشنگتن پست اشاره کرده است این که در هر نوع توافق نامه ای باید حق ایران برسمیت شناخته شود. بعبارت دیگر توافق نامه ای که نوشته می شود باید برای ایران حفظ آبرو کند. مسئله دیگر که جای شک و تردید است که آیا ایران آن را بپذیرد بستن نیروگاه فردو است. از یک سو به علت اینکه در عمق زیادی در زیر زمین ساخته شده امکان حمله اسرائیل به آن کم هست و از سوی دیگر نیروگاه کوچکی است که می تواند برگی باشد که آقای روحانی در مذاکرات با بستن یا تعلیق آن بخواهد از آن استفاده کند. غیر از این دو مسئله کلیدی به نظر من سخت است که ایران بخواهد پیشنهاد دیگری بدهد که مورد قبول غرب در خصوص فیصله دادن به مسئله هسته ای قرار بگیرد.

مذاکره ایران و آمریکا تا چه حد در پایان دادن به ناآرامی های کشورهای منطقه موثر خواهد بود؟

الان سوریه و بحرین دو کشوری هستند که با بحران جدی مواجهند و اگر تعاملی بین ایران و آمریکا برقرار شود می تواند به حل این بحران ها بطور مشخص در سوریه منجر شود. امروز همه کشورها در حال دخالت در امور سوریه هستند ماننددهه هفتاد میلادی زمانیکه لبنان درگیر جنگ داخلی بود همه کشورهای در بحران آن کشور نقش داشتند. بنابراین اگر ایران و آمریکا به توافق برسند این مسئله یکی از هزینه هایی می تواند باشد که آمریکا از ایران طلب کند تا مشکلات فیمابین را از بین ببرند.

اگر ایران بعنوان اولین گام بتواند بحران سیاست داخلی را حل کند به نظر شما همین مسئله به شرایط و روند مذاکرات آتی با غرب کمک خواهد کرد؟

بله می توان در این زمینه محتاطانه خوش بین بود. به هر حال دوران آقای احمدی نژاد تمام شد و آقای روحانی دارد سعی می کند مبلغ یک نوع آشتی ملی باشد و فکر کنم رفع حصر آقایان موسوی و کروبی هم یکی از خواسته های اساسی او است. با در نظر گرفتن انتخاب آقای شمعخانی بعنوان رئیس شورای عالی امنیتملی این احتمال بیشتر قوت گرفته است که این شرایط مهیا شود. به هر حال این مسئله دور از ذهن نیست زیرا آقای روحانی با دیپلماسی عمومی در پیش گرفته است، سعی دارد تا چهره ای دیگر از ایران به دنیا معرفی کند. اتفاقات هفته آینده نشان خواهد داد که ایران و آمریکا تا چه حد در حل مشکلات پایبند هستند. برای مثال جای انتظار نیست که آقای روحانی در هنگام صحبت آقای اوباما از جلسه بیرون برود یا بالعکس. به نظرم می شود در حاشیه اجلاس سازمان ملل اولین تماس های جدی حتی دست دادن دو رهبر می تواند شروعی باشد تا بعد زیردستان آنها مذاکرات را پیش ببرند. باید دید ایران و آمریکا چه رویکردی را در پیش می گیرند. اگر آمریکا بخاطر مشکلاتی که تحریم ها برای ایران بوجود آورده بخواهدپالسی خود را ادامه دهد تا بیشتر بر ایران فشار بیاورد و به همین خاطر برای هر مذاکره ای از ایران بهای بیشتری طلب کند باعث می شود بهبودی در مذاکرات بوجود نیاید. از طرف ایران هم همینطور و اگر گروههای مختلف در ایران هم بلایی که سر آقای خاتمی آوردند بخواهند بر سر آقای روحانی هم بیاورند کار دشوار می شود. به هر حال الان دوران ماه عسل آقای روحانی است و زیاد طول نخواهد کشید و مخالفان شمشیرهای خود را بیرون خواهند کشید و انتقاداتشان شروع می شود. بر همین اساس حمایت آقای خامنه ای از وی (برخلاف دوران آقای خاتمی) در مقابل این انتقادات مهم است. قطعا اگر آقای خامنه ای چنین حمایتی را نکنند طرف مقابل مذاکره کننده هم روحانی را بعنوان وزنه ای در مذاکرات در نظر نخواهد گرفت.

به نظر شما بکار بردن عبارت نرمش قهرمانانه از سوی آقای خامنه ای نوعی چراغ سبز نشان دادن به آقای روحانی در مذاکره با غرب نیست؟

کاملا درست است و فکر نکنم هیچ امری در سیاست ایران بصورت تصادفی صورت گیرد. با در نظر گرفتن شرایط دشواری اقتصادی ایران صحبتهای آقای خامنه ای تصادفی نیست بلکه برای نشان دادن این مسئله است که ایران در مذاکره با غرب جدی است.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large