Skyscraper large
نماینده پیشین ایران در سازمان ملل در گفتگو با راه دیگر:

تنها راه حل، مذاکره بى قید و شرط با آمریکاست

6sd5f4s98d7f

مژگان مدرس علوم

طی هفته گذشته اخباری مبنی بر تصمیم دولت روحانی برای ایجاد تغییراتی در ترکیب شورایعالی امنیت ملی کشور و ترکیب هیات مذاکره‌ کننده ایرانی منتشر شد. یکی از این تصمیمات انتقال پرونده هسته‌ای از شورایعالی امنیت ملی به وزارت‌خارجه است. اگرچه هنوز بطور رسمی این مسئله اعلام نشده است اما زمزمه آن نشان از تغییر رویکرد در سیاست خارجی تیم جدید دولت روحانی دارد.   

در این زمینه دکتر منصور فرهنگ، نماینده پیشین ایران در سازمان ملل متحد با بیان اینکه این مسئله بخودی خود ارتباطی به تصمیم اساسی در مورد پرونده هسته ای ایران که در دست نظام است ندارد تاکید می کند که تنها راه حل مسائل مذاکره بدون قید و شرط ایران با آمریکاست. 

گفتگوی “راه دیگر” با دکتر منصور فرهنگ، مشاور وزیر خارجه دولت موقت دکتر ابراهیم یزدی و استاد علوم سیاسی در دانشگاه آمریکا در خصوص احتمال شکل گیری مذاکرات آتی ایران و آمریکا در پی می آید: 

آقای فرهنگ خبری مبنی بر انتقال پرونده هسته ای از شورای عالی امنیت ملی به وزارت خارجه منتشر شده به نظر شما اساسا تصمیم گیری وزارت خارجه پشتوانه و ضمانت اجرایی نظام را به همراه دارد؟ 

لازم است در ابتدا یک مقدمه ای را مطرح کنم و آن این است که از آغاز برنامه هسته ای ایران در سال ۱۹۸۴ یعنی پنج سال پس از انقلاب، هدف اصلی ایران ادامه رژیم شاه برای دستیابی به کسب توانایی برای ساختن سلاح هسته ای بوده است. برای اینکه این دستیابی می توانست قدرت ایران در منطقه را ارتقاء دهد و همینطور امنیت رژیم را به نوعی بیمه کند. البته زمانیکه می گویم کسب توانایی نه اینکه ضرورتا ایران بمب را می سازد، بلکه می خواهد این توانایی را داشته باشد که اگر از نظر امنیت ضروری دید بمب را بسازد. و همانند کره شمالی، پاکستان، هندوستان و یا اسرائیل نوعی امنیت برای خود در مقابل حمله و تجاوز خارجی داشته باشد. هنوز نمی دانیم ایران تا چه حد به این توانایی رسیده است اما بر مبنای منابع مختلف علمی و تکنیکی تردیدی نیست که ایران در این زمینه پیشرفت قابل ملاحظه ای داشته است. به نظر من تنها دلیلی که ایران می تواند در این رابطه یک انعطافی نشان دهد و یا حداقل پیگیری برای کسب توانایی را به تعویق بیاندازد، این است که هزینه ادامه این سیاست برای رژیم بالا باشد و تحریم ها این هزینه بالا را برای رژیم ایران فراهم کرده اند. 

پیامد این تحریم ها در درجه اول این بوده است که فروش نفت ایران از دو و نیم میلیون بشکه در روز به هفتصد بشکه در روز رسیده است و اگر آخرین تحریم های کنگره آمریکا عملی شود هدفشان پایین آوردن و حتی به صفر رساندن فروش نفت ایران است. بنابراین این می تواند در موضع ایران تردید ایجاد کند. به اعتقاد من، تصمیم اساسی در این زمینه در نظام گرفته می شود و تردیدی نیست که آقای خامنه ای و مشاوران نظامی و امنیتی او این تصمیم را می گیرند. اما من شخصا معتقد هستم که آقای روحانی یکی از مشاوران بسیار موثر آقای خامنه ای است؛ هرچند که تا این لحظه نمی دانم که آیا ایران این تصمیم را گرفته که بدلیل هزینه بالا تحریم ها انعطاف نشان دهد و با آمریکا وارد گفتگویی که برای طرفین قابل تامل باشد شود یا نه؟ اما اگر به این هدف رسیده باشد آقایان روحانی و ظریف از بهترین کسانی هستند که این برنامه را عملی خواهند کرد. در هر حال موضع روحانی و انتقال پرونده هسته ای به وزارت خارجه اموری تکنیکی و بورکراتیک است و به خودی خود ارتباطی به تصمیم اساسی در این زمینه ندارد، اما با این حال دولت آقای روحانی برخلاف دولت احمدی نژاد خیلی معتدل صحبت کرده اند و این روش در آمریکا امیدی ایجاد کرده است. بنابراین آینده نشان خواهد داد که این رفتار متواضع، متعادل، متوازن، مودبانه و پرهیز از پرخاشگری و تهدید؛ تبدیل به یک تغییر اساسی در سیاست ایران می شود یا نه؟ 

اشاره داشتید که برنامه انرژی هسته ای از زمان شاه دنبال می شده است و کشورهایی مانند کره شمالی و پاکستان این حق را برای خود محفوظ داشته اند. آیا مطابق با قوانین بین المللی فناوری هسته ای و غنی سازی حق مسلم ملت ایران هست یا نه؟ 

اگر از نظر حقوقی بخواهیم به این مسئله نگاه کنیم ایران صد در صد حق دارد. حتی عهد نامه منع گسترش تسلیحات هسته ای این حق را به امضاء کنندگان این عهدنامه می دهد تا با یک اخطار نود روزه از این عهدنامه خارج شود. هم اکنون نزدیک به سی و پنج کشور از جمله آلمان، کره جنوبی، ژاپن، برزیل، آرژانتین و …هستند که توانایی ساختن سلاح هسته ای را دارند. اما تصمیم گرفته اند اینکار را نکنند زیرا از نظر امنیت به آن نیاز ندارند. بنابراین از نظر حقوقی این حق ایران است اما از جنبه سیاسی و امنیتی به این دلیل که ایران خودش را در تقابل با دنیای غرب قرار داده است و سیاست خارجی خود را در چارچوب دشمنی و تقابل با آمریکا تعریف می کند و بدلایل مختلف ایدئولوژیک یا سیاسی مشروعیت وجود اسرائیل در خاورمیانه را مورد سوال قرار می دهد ( از زمان خمینی تا الان بارها و بارها موجودیت اسرائیل را مورد سوال قرار داده است) و با چنین مواضعی در دنیایی که ما زندگی می کنیم قدرت های بزرگ ایران را خطری برای خودشان می دانند، می خواهند ایران را از نظر سیاسی مهار کنند. تا زمانیکه ایران بخواهد روی جنبه های حقوقی این مسئله تاکید کند هرگز این موضوع حل نخواهد شد. در مذاکراتی هم که بین گروه ۵ بعلاوه ۱ وجود دارد در بهترین شرایط ممکن هر دو اینها می توانند به مسائل تکنیکی و حقوقی برسند. اما زمانیکه به مسائل امنیتی و سیاسی می رسیم حل و فصل این مسئله در گرو مذاکره مستقیم ایران و آمریکاست. در هر حال ایران بیشتر بر روی جنبه حقوقی این مسئله تکیه می کند و بطورکلی اینکه ایران می تواند بالقوه خطری برای دنیای خارج باشد را نفی و تکذیب می کند. 

اگر بخواهیم از جنبه سیاسی و امنیتی که می گویید به مسئله نگاه کنیم آیا تئوری استفاده تحریم تغییری در رویکرد سیاسی ایران ایجاد خواهد کرد؟ 

برداشت آمریکایی ها تا الان این بوده که اگر در موضع ایران تعدیلی دارد صورت می گیرد و انعطاف از خود نشان می دهد تنها بدلیل تحریم هاست. تحریم ها در تضعیف رژیم عراق موثر بود اما به سرنگونی رژیم عراق نیانجامید. البته تحریم یک کشوری برای تغییر رژیم فرق می کند تا تحریم کشوری که سیاستش تغییر کند. هنوز این انتقاد بین سیاستمداران آمریکا در مورد ایران وجود دارد که تنها راه برای اینکه از جنگ جلوگیری شود و نیازی به استفاده از گزینه نظامی نباشد این تحریم ها بر روی اقتصاد و زندگی نه تنها مردم بلکه برای خود رژیم تاثیرگذار است. در هر حال هیچگاه با اطمینان نمی توان گفت این تحریم ها به نتیجه می رسد یا نه اما کاخ سفید و تحلیلگران آمریکایی معتقدند که ایران باید مهار شود و این مهار شدن هم از طریق تحریم هاست. و اگر از راه تحریم ایران سیاست خود را تغییر ندهد بعید نخواهد بود که گزینه نظامی مورد استفاده قرار گیرد. 

شما بر لزوم اراده جدی برای عادی سازی روابط ایران و آمریکا تاکید دارید اما لابی های آمریکایی و همچنین مافیای قدرت در ایران نمی خواهند برای بهبود روابط اعتمادسازی شود. شما اخیرا پیشنهاد دادید که یکی از راههای بهبود بین ایران و آمریکا این است که روحانی به اوباما نامه بنویسد. این گام از سوی ایران در شکل گیری مذاکرات دوجانبه ایران و آمریکا تاثیرگذار است؟ 

این سوال بسیار مهمی است، در حقیقت این تقابل سی و چند ساله بین ایران و آمریکا خصوصا در مورد برنامه هسته ای در هر دو کشور یک موضوع حساس سیاسی برای رقابت های جناحی و داخلی هر دو کشور شده و شما خوب توضیح دادید. لابی هایی هستند که نمی خواهند این مسئله از طریق مذاکره حل شود اما در حال حاضر یک واقعیت غیرقابل انکار وجود دارد که پرزیدنت اوباما علاقمند به گفتگوی دوجانبه با ایران و حل مسئله هسته ای از طریق مسالمت جویانه است. از سوی دیگر طبق آخرین سنجش ها، افکار عمومی آمریکا یعنی هفتاد و سه درصد از مردم از گزینه دیپلماسی و مذاکره با ایران حمایت می کنند و افکار عمومی در ایران هم دقیقا به همین سمت پیش می رود همانطور که در انتخاب آقای روحانی شاهد بودیم. اوباما زمانیکه چهار سال پیش به قدرت رسید یکی از اولین کارهایی که انجام داد نوشتن نامه ای به آقای خامنه ای بود و گفت ما بدون هیچگونه پیش شرط بیاییم وارد مذاکره دوجانبه شویم و همه مطالبات و نگرانی های دو طرف را روی میز مذاکره بگذاریم. پاسخ خامنه ای یک نطق همراه با پرخاشگری  و صد در صد منفی بود. اما برای اینکه دست راستی های آمریکا و تندروها و جنگ طلبان ایران تضعیف شوند بهترین راه این است که آقای روحانی یک پاسخ مثبت به دعوت آقای اوباما بدهد و بگوید یک هئیت نمایندگی انتخاب کرده اند تا در زمان و مکان مورد تایید دو طرف با هم مذاکره کنند. در هر حال اگر ایران راضی به مذاکره نشود، یا به دلیل این است که ایران هنوز هدف دستیابی به کسب توانایی برای سلاح هسته ای را دارد و مذاکره را در تضاد با آن هدف می بیند و یا اینکه از تندروهای داخلی می ترسد. اما باید توجه کرد که تندروهای داخلی بهیچوجه خواسته های جامعه ایران را نمایندگی نمی کنند و تنها در درون رژیم و نظام قدرت دارند. 

شما اشاره کردید که هدف از تحریم ها تغییر سیاست در ایران است این تغییر تنها در سیاست خارجی مدنظر آمریکاست یا در سیاست داخلی ایران هم باید تغییراتی رخ بدهد؟ بطور مشخص رفع حصر و آزادی زندانیان سیاسی بعنوان نشانه ای از این تغییر می تواند موثر باشد؟ 

این سوال بسیار مهم و کلیدی است که در مورد آن می توان یک کتاب نوشت. آن اوایل که نیروهای چپ بیشتر مسئله دشمنی با آمریکا را مطرح می کردند و بدلیل سیاست خارجی آمریکا در جامعه ایران این موضوع مورد استفاده رژیم ـ هم از جهت داخلی و هم از نظر بلندپروازی های رژیم در منطقه ـ قرار گرفت. بهمین خاطر خیلی سخت است که بعد از سی و چند سال مرگ بر آمریکا و اسرائیل گفتن بیکباره رژیم بخواهد روش خود را تغییر دهد و در فرودگاه مهرآباد یا آیت الله خمینی دیگر شعار مرگ بر آمریکا نمایان نباشد. دقیقا هم تمام مخالفان و منتقدین خود را چه اصلاح طلبان و چه لیبرالها و چپها متهم کرده اند که از آمریکا و غرب جانبداری می کنند. بدین ترتیب این دشمنی با غرب و سرکوب کردن دگراندیشان با هم توام شده است، اما الان وضعیت ایران به جایی رسیده است که اگر قدمی در جهت حل و فصل این تقابل با آمریکا برداشته شود؛ به احتمال قوی روزنه های باز شدن فضای سیاسی در ایران بوجود خواهد آمد اما نه به این شکل که ایران کثرت گرایی را بپذیرد. زیرا سیستم کنونی ایران چیزی بنام رفیق مشروع نمی شناسد. این ماهیت رژیم است که رقیب یعنی دشمن. حالا آرزوی همه ایرانیان این است که این ماهیت بطور مسالمت جویانه تعدیل شود. اما اینکه این امکان پذیر هست یا نه سوالی است که آینده مشخص خواهد کرد. به نظر من تا زمانیکه در ایران یک حاکمیت مذهبی و ولایت مطلقه فقیه به شکل کنونی وجود دارد نمی توانم تصور کنم که دگراندیشان و منتقدان بتوانند از مشروعیت و آزادی فعالیت برخوردار شوند. 

بعنوان آخرین سوال آقای فرهنگ اخیرا تحریم های علمی هم علیه ایران اعمال شده است به نظر شما که یک چهره علمی و دانشگاهی هستید این تحریم ها تاثیری در تحقیقات و پیشرفت های علمی ایران می گذارد؟ 

به هیچ وجه! بسیاری از ایرانیان در کنفرانس ها شرکت می کنند و تحریم های علمی بخودی خود تاثیری بر پژوهش های علمی در ایران و خارج در دراز مدت ندارد، اما می تواند برای بسیاری از دانشگاهیان دردسر ساز شود و جلوی پیشرفت کارهای آنها را بگیرد. این هم یکی از ضایعات حاشیه ای تقابلی است که بین ایران و آمریکا وجود دارد و تا زمانیکه ایران حاضر به مذاکره بدون قید و شرط با آمریکا نشود این مسائل حل نخواهد شد. الان آمریکا حاضر به پذیرش حق ایران برای غنی سازی اورانیوم تا پنج درصد هست البته اگر ایران حاضر به دادن ضمانت قابل تایید باشد. اگر این دو اصل را دو طرف بپذیرند قدم مثبتی در جهت دستیابی به توافقی که برای طرفین قابل قبول است می باشد. به نظر من دولت اوباما این آمادگی را دارد اما هنوز هیچ اقدام ملموس و مشخصی از طرف ایران نشده است که چنین راه حلی را بپذیرد.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large