Skyscraper large

اخلاق؛ پیش شرط دین ورزیِ انسانی

2soLzlC-آرش نراقى - aras araghi

آرش نراقی

در جهان امروز اخلاقی‌ترین ساخت سیاسی و اجتماعی آن ساخت سیاسی ای است که در آن حقوق و کرامت انسان‌ها بهتر محفوظ و محترم می ماند، و هستی و هویت شان لگدکوب ظلم و قساوت نمی شود.   در حدّی که من می توانم داوری کنم، در متن یک جامعه اخلاقی امکان دین ورزی به مراتب فراهم‌تر است. اخلاق پیش شرط دین ورزی عالمانه و محققانه و انسانی است.  

یعنی اگر از در و دیوار جامعه‌ای فساد ببارد و قساوت و بی‌مروتی و بی‌شفقتی سکه رایج باشد، روح انسانها تیره و پژمرده می شود.  ما از جهانی که در آن زیست می کنیم عمیقاً تأثیر می پذیریم.  جامعه بیمار روح ساکنان خود را هم بیمار و پژمرده می کند.  و روح تیره و پژمرده استعداد و امکان کمتری برای درک دقایق معنوی و تجربه بارقه های قدسی را دارد.  بنابراین، به نظرم جوامعی که دغدغه دینی و معنوی دارند، باید بکوشند تا فضایی را بیافرینند که در آن اخلاقی بودن و اخلاقی زیستن قاعده است نه استثنا.  در جامعه ای که اخلاقی زیستن جز برای قهرمانان و قدیسان امکان پذیر نیست، دین و معنویت هم دچار نقصان و بحران است.   

علاوه بر آن، به نظرم مهمترین رکن حیات معنوی رابطه‌هایی ازجنس (به تعبیر مارتین بوبر) “من- تو” یا به تعبیر عارفان ما، از جنس روابط عاشقانه است، یعنی رابطه ای که میان دو موجود مکرّم، آزادانه و بر مبنای احترام متقابل شکل می پذیرد.  اما در جوامعی که انسانها قربانی خشونت می شوند، این “من” ها و “تو” ها از شخص به شیء بدل می شوند، و لذا رابطه های لطیف انسانی از جنس “من- تو” به رابطه هایی از جنس “من-آن” یا حتّی “آن-آن” یعنی رابطه میان “شخص-شیء” یا “شیء-شیء” بدل می شود. 

بسته شدن باب روابط انسانی “من-تو” تجربه های معنوی را نیز دچار بحران می کند.  بنابراین، رعایت حقوق و کرامت انسانها، و گشوده کردن فضای خردورزی و انتخاب آزادانه، گشودن درهای معنویت و راهای تقرّب به خداوند است.  به نظر من، دین برای شکوفایی شخصیت و روان انسان است، و این شکوفایی در متن رابطه ای خلاق، زیباشناسانه، و مختارانه با خداوند شکل می پذیرد.  و در این فضاست که دین می تواند به استعلای بشر خدمت کند.   

اما اگر بنا شود که دین خود به عاملی برای تحقیر و سرکوب انسانها بدل شود، در آن صورت علیه ایمان است، و راهی به خداوند نخواهد گشود، هرچند که ممکن است متاعی برای سوداگران باشد. بنابراین، دینی ما را به سوی خداوند راه می نماید که حقوق و کرامت انسانها را محترم می دارد.  و از این رو، حتّی اگر مسلمانان به لحاظ نظری نظریه لیبرالیسم را نمی پسندند، بر ایشان فرض است که در برقراری نظامی سیاسی و اجتماعی بکوشند که در آن حقوق اساسی انسانها محترم است، و کرامت فرد انسان از تیغ خشونت و قساوت ایمن است.

 


  • وبسایت آرش نراقى- بخشى از یک گفتگو
این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large