Skyscraper large

تأملى در “رفتارهای جمعی ما”

x6dfffff-فاریا بارلاس-faria barlas

فاریا بارلاس

پس از انتخابات سال ۸۸ که شاهد اعتراضات سراسری بسیاری از مردم در نقاط مختلف کشور به نتیجه انتخابات بوده ایم تا به امروز که نزدیک به چهار سال از آن تاریخ می گذرد  در بسیاری از مناسبات متعدد و به بهانه های متفاوت شاهد عکس العمل های مشابهی در مقابل اتفاقات از سوی مردم بوده ایم.به عنوان مثال هنگامیکه رفتارهای ناعادلانه از سوی حاکمیت مشاهده می شود عکس العمل های اعتراضی مشابهی حتی در فضای مجازی از سوی مردم مشاهده می کنیم.

به اینگونه اعتراضات مشابه و گاها خیابانی افراد بدون برنامه ریزی و سازماندهی قبلی و واکنشی عاطفی و غیر قابل پیش بینی که کم و بیش با رفتارهای عادی و روزمره و یا به هنجار مغایرت دارد رفتار جمعی و یا  collective behaviour می گویند. 

مبحث رفتار جمعی نیازمند دانش وسیعی در زمینه روابط میان افراد تشکیل دهنده یک گروه ساختار یافته است. برای ارائه ابتکاراتی که منجر به طرح سیاستها و اجرای فعالیتهایى شود، فرد باید دارای دانشــی جامع از این پدیده باشــد. ویژگى ها و توصیفات مربوط به جمعیتها و رفتارهای جمعی به عنوان مبحثی پیشرو و به روز در جامعه شناسی مطرح است. در معنای وســیعتر، رفتار جمعی به هر فعالیت مرتبط با گروهی از افراد که از لحاظ اندازه قابل ملاحظه بوده اما ساختار قاعده مندی ندارند، اطلاق مى شود. مراحل رفتار جمعی دارای ویژگى هایى چون خود به خودی بودن، نشات گرفتن از تجارب مشترک که باعث به وجود آمدن احســاسها و هویت مشترک میان اعضای گروه مى شود، مى باشد. طبیعت غیر رسمی ساختار گروه منشاء اصلی ایجاد رفتارهای مکرر و غیرقابل پیش بینی جمعی است

 در واقع رفتار جمعی در اکثر مواقع گویای ناآرامی اجتماعی است حال چه به دلایل و یا محرک های مثبت و قابل قبول مانند شادی هیجانی در مورد خبر و یا رخدادی مهم و یا محرک های منفی و غیر قابل قبول. رفتارهای جمعی معمولا با محرک های احساسی شدید همراه است و لحظه به لحظه تشدید می شوند تا به اوج خود می رسند و به طور ناگهانی کاهش می یابند و از بین می روند , آن چنان که گویی چیزی رخ نداده است. 

در اکثر جامعه ها هنجار ها و معیارها و آداب و رسوم مبین رفتارهای مشروع برای ایفای نقشهای اجتماعی هستند. معمولا افراد برای همنوایی با انتظارات مرسوم و متعارف جامعه پاداش دریافت می دارند و در صورت نا همنوایی مجازاتی را متحمل می شوند.  

ساختار گروه منشاء اصلی ایجاد رفتارهای مکرر و غیرقابل پیش بینی جمعی است. 

از آنجا که رفتار در جماعت ها با رفتار در تحت شرایط عادی تفاوت دارد نظریه هایی متفاوتی در رابطه با این تغییر رفتار وجود دارد. نظریه روانشناسی واگیری اجتماعی و یا social contagion

 واگیری اجتماعی را به اشاعه و انتشار اندیشه ها گرایشها و الگوهای و الگوهای رفتاری در میان بسیاری از مردم از طریق کنش های متقابل اجتماعی و بدون تعمق منطقی می بیند. نظریه واگیری اجتماعی مبین آن است که صرف وجود جماعت اشخاص را به اندیشه و عمل به صورتی یکنواخت ترغیب و یا وادار می کند. وقتی جماعتی برانگیخته می شود و واکنش های عاطفی از شخصی به شخص دیگر گسترش می یابد حالت واگیری اجتماعی و یا سرایت به وجود می آید. این حالت اجتماعی زمانی اوج می گیرد که همه اعضای جامعه تحت تاثیر قرار گرفته باشند. این نظریه به مسری بودن رفتارهای اجتماعی تاکید داشته و بر این دید است که تفکر جمعی جای تفکر فردی را در شرایط شکل گیری جماعت می گیرد و رفتار جمعی بر رفتار فردی غلبه می کند. از این رو هنجارها و ارزشها و انتطارات روزمره که هر انسانی از طریق اجتماعی شدن خود آنها را می آموزد و درونی می کند برای مدت کوتاهی اعتبار خود را از دست می دهد. به بیان ساده تر معیارهای متداول تغییر پیدا کرده و وجود دیگران بر رفتار فرد اثر می گذارد. البته در جوامعی که منشا قدرت با  دیکتاتوری کامل بر مردم حکومت می کند بسیاری از این رفتارهای جمعی از دیدگاهی سرچشمه می گیرد که خواستار رعایت عدالت د رجامعه است که خواستی بسیار معقول و بر حق است. ولی با نگاهی بر واگیری اجتماعی همواره خطر به وجود آمدن رفتارهای خشونت آمیز و گسترش آن در سطح جامعه ما را تهدید می کند و هنگامی که فرد خود را جزیی از یک گروه بسیار بزرگ می بیند هویت شخصی خود را به صورت نا خوداگاه از دست داده و پاسخ های عاطفی اش بیش از پیش از قید و بند رها می شود. در چنین فضایی اگر خشم یکی از این پاسخ های عاطفی باشد می توان متصور شد که خشم گروهی و به دنبال آن خشونت به واگیری اجتماعی تبدیل شود  و جامعه را دچار ناهنجاری های جبران ناپذیری می سازد.  باید توجه داشت که افرادی که باعث تغییرات اجتماعی مى شــوند، غالباً در گروهها دســت به این کار مى زنند. فعالیتهــاى گروهی یا بســیار بی ســازماندهی (به صورت رفتار جمعی) و یا بســیار ســازماندهی شــده ( به صورت جنبش های اجتماعی ) مى باشــند. رفتارهای جمعی در واقع هنگامی بــروز پیدا مى کند که افراد در تعاملات اجتماعی درگیر شده و به موقعیتهاى غیر ساختار یافته، مبهم و یا ناپایدار واکنش نشان می دهند. 

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large