Skyscraper large

تقابل ایران و غرب؛ سیاست پنهان روسیه و چین

s5df55d-مهدی ساوالان پور- mehdi savalan poor

مهدی ساوالان پور

روسیه و چین؛ دو کشوری که مقامات جمهوری اسلامی آنها را متحد و سیاست ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های آنان را هم راستا با خود عنوان کرده، ولی همواره این دوکشور در زمان مقتضی ایران را تنها گذاشته و سیاستی بر اساس منافع خود دنبال کرده‌اند.

در حقیقت روسیه و چین بازیگران اصلی در رقابت راهبردی میان ایران و آمریکا هستند و سردمداران این دو کشور به عنوان قدرت‌های بزرگ دنیا و اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل، نقش مهمی در شکل‌گیری تحریم‌ها و دیگر جنبه‌های حرکت‌های بین‌المللی در برابر برنامه هسته‌ای ایران ایفا می‌کنند.

مقامات جمهوری اسلامی، روسیه و چین را بزرگترین متحد خود در بحث مناقشه هسته‌ای و ابراز مخالفت با غرب به سرکردگی آمریکا می‌پندارد و همواره این واقعیت آشکار را که روس‌ها هرگز یاران باوفایی برای ایران نبوده‌اند را نفی کرده‌اند.

عوض حیدرپور٬ نماینده مجلس، اساس سیاست خارجی روسیه و چین در قبال ایران را “فریب” و “نیرنگ” دانسته و گفته مسکو در برخورد با تهران هیچ‌گاه رفتار صادقانه‌ای نداشته است.

وی با بیان اینکه اعتماد و اطمینانی نسبت به مواضع روسیه وجود ندارد، اظهار کرده است: اساس سیاست خارجی روسیه بر فریب و نیرنگ برای به دست آوردن حداکثری منافع‌ است و چینی‌ها در نوع رفتار سیاسی، مشابهت کاملی با روس‌ها دارند.

از مسکو و پکن به عنوان مهم‌ترین متحدان تهران نام برده می‌شود که در سال‌های اخیر امتیاز‌های سیاسی و اقتصادی فراوانی از مقام‌های جمهوری اسلامی گرفته و حاضر به حمایت مشروط از برنامه اتمی تهران شده‌اند.

در عین حال، هر دوی این کشورها شرکای تجاری ایران هستند و تسلیحات به این کشور صادر می‌کنند. چین وارد کننده عمده نفت ایران بوده و هر دو کشور علاقمند به سرمایه‌گذاری در بخش نفتی ایران هستند.

چراغ راهنمای سیاست خارجی روسیه در این جمله معروف روسی است: “اگر می‌توانی اراده خود را بر دیگران تحمیل کنی این کار را بکن وگرنه پای میز مذاکره بنشین.”

روسها هیچ‌گاه در مناسبات با ایران به دلیل تعارضات قومی، مذهبی و تاریخی که بین دو کشور وجود دارد نگاه استراتژیک نداشته و همواره نگاهی تاکتیکی بوده و روسیه بارها از کارت ایران در مناسبات بین‌المللی استفاده کرده است.

همواره شاهد بوده‌ایم مقامات ایران صحبت از مناسبات استراتژیک با روسیه می‌کنند، در حالی که هیچگاه چنین رویدادی محقق نشده است و در همه این سال‌ها و در هیچ جا شاهد این نبوده‌ایم که یک مقام روس سخن از رابطه استراتژیک با ایران به میان بیاورد، در حالی که مقامات ایرانی به طور مداوم از مناسبات استراتژیک دو کشور سخن می‌گویند.

یکی از موضوعاتی که در عرصه روابط آمریکا و روسیه مطرح بوده است، وضعیت ایران است؛ بدین معنی که روسیه همواره مایل بوده رابطه ایران و آمریکا در وضعیت تنش قرار داشته باشد.

روسیه در حقیقت از توسعه روابط ایران و ‌آمریکا نگران است و مهم‌تر آنکه در تعقیب برنامه‌های خود برای انحصار بازار انرژی اروپا، به ویژه در خصوص صادرات گاز، ایران را یکی از رقبای خود به شمار می‌آورد که از توان و امکانات لازم و قابل ملاحظه در عرصه بازارهای اروپایی برخوردار است.

از این‌رو روسیه با در نظر گرفتن ملاحظات مذکور سعی در نوعی روابط متوازن با ایران دارد تا این کشور اولاً به سوی غرب متمایل نشود، و ثانیاً زمینه‌های ایجاد خطوط لوله گاز اروپا از جانب ایران فراهم نگردد.

رویکرد روسیه به مساله هسته‌ای ایران به مانند یک شمشیر دو لبه است که از یک سو آمریکا و غرب را به مقابله، مذاکره و چانه زنی فرا می‌خواند و از سوی دیگر بدین وسیله با ایران معامله و مذاکره امتیاز آور داشته است.

روسیه به خوبی به این نکته واقف است که جایگاهی در بین توده مردم ایران ندارد و نگاه مردم ایران به روسیه همواره این گونه است که سیاست روس‌ها همراه نامردی بوده که به اقتضای زمان از پشت خنجر می‌زند.

نمونه کامل این نگاه را می‌توان در حوادث پس از انتخابات ۸۸ مشاهده کرد که شعارهایی علیه روسیه در اعتراضات سر داده شد و منجر به موضع‌گیری سران این کشور در قالب سه بیانیه گردید؛ در بیانیه اول، روسیه تأکید کرد که در مسائل داخلی ایران دخالت نمی‌کند؛ در بیانیه دوم، روسیه از دولت ایران خواست که در اقدامات خود ملاحظات مربوط به حقوق بشر را رعایت کند و در بیانیه سوم که تا حدی تندتر بود، روسیه تاکید کرد ایران باید سرکوب مردم را متوقف کند.

در یک نظرسنجی، ۹۴ درصد پاسخ ‌دهندگان گفته بودند به روسیه اعتماد ندارند و به‌دنبال آن در سایت ریانووستی که پیوندهای نزدیکی با وزارت خارجه روسیه دارد، نظرسنجی مشابهی نشان داد که آرای پاسخ‌ دهندگان به ۹۶ درصد رسید که نشان از این مساله دارد که دولت روسیه حمایت مردم ایران را از دست داده است.

در یک نتیجه‌گیری کلان از وضعیت روابط ایران و روسیه باید گفت که به طور کلی روابط دو کشور طی سال‌های گذشته به دلیل شرایط خاص حاکم بر هر دو کشور، بر یک مبنای منطقی، سنجیده و یک‌دست استوار نشده است.

در این سال‌ها، انتظارات دو طرف از یکدیگر در بسیاری از موارد منطبق با توانمندی‌ها و ظرفیت‌های طرف مقابل نبوده است و ایران به این مسئله که روسیه منافع خود را دنبال می‌کند، توجهی ندارد و به نظر می‌رسد به همین دلیل سقف انتظارات ایران از روسیه بسیار بالا باشد در حالیکه نگاه روسیه کاملا یک جانبه و در راستا منافع خویش است.

در خصوص چین نیز موارد بالا کم و بیش صدق می کند، چین در حالیکه روابط گسترده اقتصادی با ایران دارد اما در طی سال‌های گذشته همواره به دنبال استفاده اقتصادی از شرایط سیاسی حاکم بر نظم جهانی است و در این راستا سعی می‌کند با حمایت جسته گریخته از ایران بیشترین سود و منفعت را از منابع نفتی ایران برده و بازار ایران را برای کالای درجه دوم و سوم خویش نگاه دارد و از سوی دیگر برای آرام نگاه داشتن آمریکا از سیاست‌های جهانی علیه ایران پیروی کند.

امروزه می‌بینیم با وجود اینکه دولت چین سرمایه گذاری در حوزه نفت و گاز ایران را کاهش داده اما همچنان اصلی‌ترین خریدار نفت و گاز ایران است و از معدود کشورهایی است که برغم تحریم های بین‌المللی ، هنوز روابط اقتصادی گسترده‌ای با ایران دارد.

سیاست چین در برابر برنامه اتمی ایران بر نکات زیر استوار است: نگهداشتن روابط اقتصادی بویژه در زمینه انرژی با ایران، نگهداشتن روابط خوب با ایالات متحده و بهسازی وجهه بین‌المللی چین، محترم شمردن حق ایران در دستیابی به انرژی صلح آمیز هسته‌ای و جلوگیری از گسترش جنگ افزارهای هسته‌ای.

در حالی که به نظر می‌رسد مقامات پکن رویه معقول‌تری نسبت به همتای روسی خود در قبال ایران در پیش گرفته‌اند اما در بسیاری از موارد که لازم به اتخاذ تصمیم مهم برای حمایت از ایران احساس می‌شد، آنها نیز ایران را تنها گذاشته و منافع خود را دنبال کرده اند.

ذکر این نکته ضروری است که مقامات پکن همواره با برگ ایران در مجامع بین‌المللی بازی کرده و برای جلوگیری از یکه تازی غرب به سرکردگی امریکا حمایت شعاری از ایران را سرلوحه سیاست‌های خویش قرار داده است، در حالیکه اقتصاد رو به رشد چین این کشور را در مقام دومین مصرف کننده نفت جهان پس از ایالات متحده آمریکا قرار داده است و روابط اقتصادی چین و آمریکا طی دهه گذشته توسعه چشمگیر و بی سابقه ای داشته است و در حال حاضر، چین بزرگترین کشور سرمایه گذار در ایالات متحده آمریکا می‌باشد و ضمناً به صورت یکی از صادرکنندگان عمده به آمریکا درآمده است.

در خاتمه باید گفت مقامات تهران برای جلب و جذب حمایت این دو کشور تا کنون بهای بسیار سنگینی پرداخته اند  که اگر این سرمایه را برای بهبود با جامعه جهانی به کار میبردند، بخش عمده ای از مشکلات ایران و غرب حل شده بود.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large