Skyscraper large

نوع چهارم دروغ و فردای ما

 benyamin sadr بنیامین صدر

بنیامین صدر

در نکوهش دروغ بارها خوانده ایم، به وِِیژه اینکه در  چند سال اخیر چنان دروغ های شاخدار و گاه وقیحانه از سوی همه (ریز و درشت، صدر تا ذیل) شنیده ایم که دیگر حتی در راستی آزمایی حقایق و واقعیت ها نیز دچار تردید کشنده ای هستیم.

از اینکه بگذریم، این بار هم نگارنده در لابه لای ایمیل های کیلویی و کوتاه و بلندی که با نام و بی نام در جعبه پست الکترونیکش تلنبار می شود، به ایمیلی برخورد که خواندنش به نوشتن این یادداشت انجامید.

نقل است که دکتر عباس توفیق، فرزند مرحوم حسین توفیق بنیانگذار «توفیق» نخستین نشریه فکاهی- سیاسی ایران در شماره ۹ ای مجله هفتگی در سال ۱۳۵۰ در مطلبی نوشت:

«دروغ هم مثل خیلی دیگر از احتیاج های روزمره اجتماع ما انواع واقسام دارد:

نوع اول دروغ اینست که: من دروغ می گویم. من می دانم که دروغ می گویم. ولی شما نمی دانید که من دروغ می گویم، این یک دروغ طبیعی است که درهمه کشورها هم همین طور است.

نوع دوم دروغ اینست که: من دروغ می گویم. من می دانم که دروغ می گویم. شماهم می دانید که من دروغ می گویم. این دروغ هم باز قابل هضم است.

نوع سوم دروغ اینست که: من دروغ می گویم. من می دانم که دروغ می گویم. شماهم می دانید که من دروغ می گویم. منهم می دانم که شما هم می دانید که من دروغ میگ ویم.!!! این احمقانه ترین نوع دروغ است. دروغی که همه می دانند و کسی را فریب نمی دهد و فقط گوینده رامفتضح می کند و مردم را عصبانی.

ولی از این نوع دروغ مفتضحانه تر و احمقانه تر هم وجود دارد.

نوع چهارم دروغ اینست که: من دروغ می گویم. من می دانم که دروغ می گویم شما هم می دانید که من دروغ می گویم. منهم می دانم که شما می دانید که من دروغ می گویم. شماهم می دانید که من هم می دانم که شما هم می دانید که من دروغ می گویم!!!!

امروز در کشور ما و در اغلب زمینه ها این نوع دروغ رایج شده و هر که را در این رشته از دروغ بیشتر دست داشته باشد، استادتر و با عرضه تر می شناسند…»

بله این مطلب در بیش از ۴۰ سال پیش نوشته شده، به دور از پیچیدگی ها و مصائب جامعه امروز ایران در روزگاری که حجم ناخالصی های اجتماعی و زوال فرهنگی به گواه تاریخ و آمار بسیار کمتر از روزگاز امروز ما بوده است.

اما مهمترین قربانی نوع چهارم  دروغی که آقای توفیق در مطلب خود و در سال ۱۳۵۰ خورشیدی بازگو می کند، فراتر از زوال اجتماعی و مرگ اخلاق و اعتبار بخشی به رذالت بزک کرده، تربیت نسلی خطاکار برای فردای ایران است. کودکانی که آینه های دروغ گویی در چنین سطح گسترده ای هستند.

نگران‌ کننده‌ترین دلیلی که بچه‌ها دروغ می‌گویند این است که بزرگترها به آنان اینگونه می‌آموزند.

ما صراحتاً به آنان نمی‌گوییم دروغ بگویند، اما ما را می‌بینند که این کار را هر روز می‌کنیم و می دانیم که دروغ می شنویم و باز می دانیم که همه می دانیم دروغگو و ترسو هستیم. کودکان ما می‌بینند که برای هموار کردن روابط اجتماعی خود مدام خالی می‌بندیم و ریا می کنیم.

به یاد پژوهشی افتادم، چند سال پیش در دانشگاه مک‌گیل در کانادا، آزمایشی انجام شد که بچه‌ها پس از انجام بازی‌هایی جایزه خود را دریافت می‌کردند، جایزه ای که یک قالب صابون بود! چند لحظه به بچه فرصت می‌دادند تا بر تعجب و ناخرسندی اولیه خود غلبه کند و بعد پژوهشگر از وی می‌پرسید چه احساسی دارد.

حدود یک چهارم بچه‌های پیش‌دبستانی برای آنکه خود را قدرشناس نشان دهند به دروغ گفتند که از این هدیه خوشحالند. این نسبت در میان دبستانی‌ها حدود ۵۰ درصد بود.

 این در حالی بود که وقتی بچه ها این دروغ مصلحتی را با نیت مودبانه جلوه دادن رفتارشان می گفتند، خوشحال نبودند. اما اغلب پدر و مادرها حاضر به این مباهات می کردند که فرزند آنان مؤدب است و  از این موضوع خوشحال و خرسند بودند.

در همین پژوهش وقتی از بزرگسالان خواستند دروغ‌های خود را در روز یادداشت کنند، ۷۰ در صد آنان نوشتند که در ملاقات های اجتماعی و احتمالی خود در روز، دست کم یک بار دروغ می‌گویند و جالب این بود که  اکثر این دروغ‌ها هم به گفته بزرگسالان مصلحتی بود؛ دروغ‌هایی که برای پیشبرد منافع آنان یا اطرافیانشان لازم بود گفته شود.

این تنها نمونه ای بود از یک پژوهش دانشگاهی، با این حساب بچه‌ها که قرار است فردا را بسازند تشویق می‌شوند دروغ‌های مصلحتی بسیاری بگویند و دروغ‌های دیگران را هم بشنوند و به آن آگاه باشند و سری هم به نشانه ی تایید تکان دهند، این کودکان تدریجاً از بی ‌صداقتی و ریا و تقلب  ناراحت نمی‌شوند. بی‌صداقتی و ریا به رخدادی روزانه و عادی تبدیل می‌شود. بچه‌ها یاد می‌گیرند صداقت فقط تعارض ایجاد می‌کند و ریا و بی ‌صداقتی راهی ساده برای پرهیز از تعارض است و رسیدن به هدف حتی با زیر پا گذاشتن شرافت است.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large