Skyscraper large

ارزشهای اخلاقی و فروپاشی اجتماعی

734661 - فاریا بارلاس - faria barlas

فاریا بارلاس

هنگامیکه از فروپاشی اجتماعی صحبت میکنیم فاکتورهای متعددی را باید در نظر داشت. یکی از عواملی که مسبب بسیاری از ناهنجاریهای اجتماعی می شود درگیری های هویتی است که در درون فرد شکل گرفته و با محیطهای اجتماعی در مغایرت قرار می گیرد. اخلاق و ارزشهای اخلاقی میتواند در این چهارچوب قرار گیرد.

 یکی از تئوری های روانشناسی به نام نظریه یادگیری اجتماعی و یا social learning theory ضمیر انسان در بدو تولد را همانند لوحی سفید می پندارد که آنچه بر آن نقش می بندد حاصل کوششهای جامعه و و محیط در نقش زدن بر آن لوح است.

بر اساس بر این دیدگاه اخلاق امری است نسبی و ارزش های مطلق اخلاقی وجود ندارد و ارزشهای اخلاقی طبق اصول یادگیری و از طریق پاداش و تنبیه یا سرمشق و الگو قرار دادن دیگران در فرد (‌در کودکی)‌شکل میگیرد. اساسا اخلاق در کودک طی مراحل خاصی شکل نمیگیرد بلکه مجموعه ای از رفتارها و عادات که از سوی جامعه مورد پسند واقع شده است به تدریج از طریق مکانیزم های یادگیری به وسیله کودک کسب می شود و در این مسیر امکان هرگونه جهش از مراحل پایین به بالا و یا در صورت محدود بودن امکانات عدم کسب ارزشهای اخلاقی مراحل ابتدایی تر امکان پذیر است. علاوه بر این مساله اخلاق کاملا موقعیتی و لحظه ای است و نمیتوان تعدادی اصول اخلاقی مستقل فرض کرد که فرد با با دارا شدن آن اصول کاملا اخلاقی شده و همواره اخلاقی رفتار کند. بنابراین میتوان گفت که اخلاق از این دیدگاه عبارت است از مجموعه ای از اعمال و رفتارهای خاص مورد پذیرش جامعه که از طریق پاداش و یا تنبیهی که که به دنبال آن اعمال و رفتار آمده است فرا گرفته شده باشد. همانگونه که میبینیم در این تعریف تفاوتی بین رفتار اخلاقی با رفتارهای دیگه وجود ندارد. اخلاق نیز مانند بقیه رفتارها تابع مکانیزمهای پاداش و تنبیه است. در این صورت اگر خانواده کودک به عنوان نماینده جامعه از همان آغاز کودکی رفتارهای اخلاقی یعنی اخلاقهایی که سوی جامعه به عنوان اخلاقی نامگذاری شده ، و مورد قبول است را پاداش دهد و در برابر رفتارهای غیر اخلاقی واکنشهای منفی نشان دهد کودک رفتارهای اخلاقی را خواهد آموخت  و از رفتارهای غیراخلاقی به علت تدایی شدن آنها با تنبیه و سرزنش اجتناب خواهد کرد. . حال اگر جامعه نیز با خانواده هماهنگ بوده و رفتارهای اخلاقی یکسانی را تشویق کند در مجموع افراد آن جامعه به سوی آن رفتارها گرایش خواهند داشت،

بر اساس این دیدگاه جامعه فعلی ما با دو بحران مواجه می شود.

از سویی جوانان در فضایی پرورش می یابند که بسیاری از ارزشهای فردی و اجتماعی  با در نظر داشتن منافع منبع قدرت در جامعه تصویب می شود و در شرایط متفاوت نتایج متفاوتی را در بر دارد. به عنوان مثال احترام به حقوق و نظرات افراد همواره ارزش اخلاقی در جامعه محسوب شده است ولی هنگامیکه 

این حقوق و نظرات با اهداف و دیدگاه حاکمیت منافات داشته باشد فرد برای رعایت کردن این ارزش اخلاقی تنبیه می شود بنابراین ترویج اینگونه استاندارهای دوگانه به افراد می آموزد که الزاما رعایت قوانین و ارزشهای اخلاقی در جامعه به تشویق نمی انجامد و به بیان دیگر در بسیاری از مراحل برای کسب موفقیت  و مورد تشویق واقع شدن باید از بسیاری از ارزشهای اخلاقی گذر کرد. این جوانان هنگامیکه وارد عرصه زندگی خانوادگی می شوند نیز آموخته های خویش را به فرزندان خود منتقل می کنند. و به این ترتیب فرزندان از ابتدا در فضای خانواده  با دوگانگی های اخلاقی آشنا شده و متوجه می شوند که اخلاقیات و ارزشهای اخلاقی در فضای خانواده و جامعه از اهمیت خاصی برخوردار نیست  . از سوی دیگر خانواده هایی که از اصول اخلاقی مستحکمتری برخورداند و فضای اجتماعی به دلایل متعدد تاثیر زیادی بر این ارزشها نداشته است قادرند این دیدگاه را به فرزندان خود منتقل کنند ولی مشکل از جایی آغاز می شود که کودک وارد فضای اجتماعی می شود. در اینجا با تناقض های اساسی در اندازه گیری ارزش های اخلاقی حاکم بر خانواده و جامعه مواجه می شود که که میتواند مشکلات هویتی و روانی را برای فرد سبب شود.

بنابراین هنگامیکه از ارزشهای اخلاقی صحبت می کنیم باید توجه داشت که نقش خانواده از  اهمیت بالایی برخوردار است و می تواند در اصلاح و یا تخریب آن نقشی پر رنگ داشته باشد. به واقع از آنجاییکه اخلاق نه یک رفتار غریزی که یک رفتار اکتسابی است و در یک فرم سالم اجتماعی، خانواده پایه ای ترین و اصلی ترین، بخش جامعه را تشکیل می دهد، می تواند بهترین مسیر برای اصلاح جامعه باشدد

در این مورد باید توجه داشت که جامعه الزاما نمی بایست در انتظار اصلاح از بالا باشد تا این بتواند مکانیزم های اجتماعی را اصلاح کند و می بایست از خانواده و جامعه مدنی این انتظار را داشت که پیش قدم اصلاح از پایین باشند. متزلزل شدن ارزشهای اخلاقی در بستر یک جامعه از ابتدایی ترین قدمها به سوی فقر و فروپاشی اجتماعی محسوب می شود. در مطلب آینده جوانب دیگر فروپاشی اجتماعی را مورد بررسی قرار خواهیم داد. 

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large