Skyscraper large

راه دشوار مبارزه بى خشونت

180-kamyar-behrang-کامیار-بهرنگ

کامیار بهرنگ

گذار از دیکتاتورى به دموکراسى و ایجاد ساختارى پایدار همواره مسیر سختى بوده است. مى توان گفت در هیچ کجا، دموکراسى حاصل یک فرآیند یکشبه و یا دستورى و حتى وارداتى نبوده است. با این مفهوم در دنیاى جدید هم مى توان گفت اکثریت مبارزات مردم برای ایجاد جامعه ى دموکراتیک حاصل مبارزه هاى بدون خشونتى است که مسیر هاى متفاوت اما با عناصر مشترکى را پیگرفته اند، این مسیرهاى مشترک را عواملى چون جنس دیکتاتورى موجود در آن کشورها، موقعیت جغرافیایى – زمانى، روند تحولات جهانى در آن دوره و … تغییر مى دهد، اما عوامل مشترک در آنها از پایه کار تئوریک مبارزه هاى بدون خشونت استخراج مى شود و مى تواند یک مسیر کلى را ترسیم کند. 

در این مسیر و براى تبدیل آن از نوشته ها به یک برنامه ى عملى مبارزه ى بدون خشونت، یکى از مهمترین عناصرى که از اهمیت ویژه اى برخوردار است، بررسى رفتار دیکتاتورى است تا بر اساس آن بتوان موقعیت سنجى هاى متفاوتى را تعریف نمود که در لحظه ى مشخص، بر اساس شناخت لازم، واکنش هاى مناسبى در مقابل کنش هاى آن داشت. با این مفهوم ۴ اصل محورى در مبارزه هاى بدون خشونت در نوع رفتار حاکمیت در پذیرش تغییر و اصلاحات دموکراتیک، تعریف مى شوند که شامل :

  • ١) تغییر نگرش
  • ٢) پذیرش
  • ٣) واگشت
  • ۴) فروپاشى 

است. با در نظر گرفتن این ۴ رفتار عمومى دیکتاتورى و شناخت عناصر و عوامل پایه اى آن مى توان نقشه هاى راه متفاوتى را طراحى نمود که در حین مبارزه، سرعت تصمیم گیرى را بالا برد. 

بر پایه ى یک سرى مبارزات بدون خشونت پراکنده اما مداوم و البته محدود، و بر اساس تغییر منافع خود حاکمیت تغییر نگرش داده و برخى از امتیازات را به مردم بازگرداند. در این محله بسیار مهم است از این دستاوردها با قدرت دفاع  و در جهت تثبیت آن تلاش کرد. از سوى دیگر مى بایست این برداشت به حاکمیت منتقل شود که مبارزان بدون خشونت آنها را به چشم دشمن نمى بینند، بلکه آن را یکى از نهادهایى مى داند که در مسیر مبارزه ى بدون خشونت و براى دستیابى به حاکمیتى مردمى و پایدار نقش مهمى دارد. این مسیر به مصالحه با حاکمیت تعبیر نباید شود که حاصل آن چیزى جز ایستادن در یک مرحله ى بسیار پایینى در مطالبات حقه ى مردم نخواهد بود.  

در مرحله ى دوم حاکمیت احساس خطر مى کند، این احساس مى تواند حاصل مبارزه هاى بدون خشونت داخلى باشد و یا حتى مى تواند به منظور ایجاد وحدت ملى در مقابل تهدید خارجى باشد. اما به هر صورت در این مرحله خطر فروپاشى حاکمیت را تهدید مى کند  اما باز هم مهم است رابطه ى متعادلى بین مبارزین و حاکمیت برقرار شود. در این مسیر نیز ٢ فاکتور اهمیت دارد، با اینکه این اصلاحات حاصل احساس خطر حاکمیت است، اما با ساختن یک چهره ى مناسب از حاکمان، آنها را به ادامه ى اصلاحات تشویق کرد و از سوى دیگر انجام این اصلاحات را نشانه ى قدرت مردم دانست، قدرتى که مى تواند حاکمیت را تغییر دهد و در وجهه ای دیگر در مقابل دشمن خارجى بیاستد.  

در مرحله ى سوم تنها فشار شدید مبارزات مردمى است که حاکمیت را وادار به تغییرات مى کند. اما باید توجه داشت در این مرحله مهمترین عنصر، پیش بینى راه هاى تثبیت دستاوردهاى حاصله است. در مواردى مبارزه هاى بدون خشونت به دستاوردهاى با ارزشى دست پیدا کرده اند، اما حاصل فاصله ى مبارزین و رهبران، فرصت مناسب به دیکتاتورى را داده است که بتواند تمام آن ها مجددا مصادره کند. یکى از مهمترین عناصرى که باید در این میان در نظر داشت، ظرفیت هاى واقعى جنبش مدنى و مبارزان است.  

اگر حاکمیت روش هاى اصلاحى را نپذیرد، فروپاشى با یک مبارزه ى بدون خشونت، نه به عنوان خواست، بلکه تنها راه انتخاب مبارزین پیش می آید. باید توجه داشت که در این مرحله مهمترین عنصر پایدارى بر خواسته هاى خود در فروپاشى خواهد بود، چرا که حاکمیت در این شرایط حاضر به تغییرات ( اصلاحات ) مى شود و در این مرحله اصلاحات به معنى بازسازى و توانمند سازى نهادهاى سرکوب است. 

فروپاشى کلى یک نظام مى بایست با دقت بسیار، مطالعه تمام جوانب، ظرفیت ها و امکانات انجام شود. در مواردى فروپاشى یک نظام از آنجاییکه بر پایه ى یک برنامه ى مدون و متناسب عملى شده بود، دموکراسى ناپایدارى را تولید کرده که در کوتاه مدت امکان باز تولید دیکتاتورى در شکلى دیگر را فراهم کرده است.  

در مطالب مطرح شده، یک موضوع مهم را در همه ى سطوح خود به همراه دارد و آن استمرار مبارزه ى بدون خشونت به عنوان یک انتخاب قدرتمند و نه از سر ناچارى است، قدرتی که تلاش مى کند به حاکمیت نشان دهد، حتی یک دیکتاتور مى تواند در ساختن فرداى دموکراتیک همراه این قدرت باشد و پروژه ى ” دشمن ” سازى تنها راه را بر خواسته هاى اصلاح طلبانه مى بندد. 

اگر همین نگاه را در جنبش سبز جستجو کنیم، مى توان به بیانیه ى شماره ١٧ میر حسین موسوى اشاره کرد، بیانیه اى که پس واقعه ى عاشوراى تهران صادر مى شود ولى با این حال پس از ارائه ۵ راه حل پیشنهادى براى برون رفت از بحران مى گوید: 

“به بندهای فوق پیشنهادات دیگری نیز می‌توان اضافه کرد. به نظر مى رسد حتی یک جوی کوچک زلال در این بین می تواند مغتنم باشد. ضرورتی ندارد همه بندها با هم شروع شود. مشاهده عزم در این راه بروشنی افق کمک خواهد کرد و کلام آخر آنکه همه این پیشنهادات بدون نیاز به توافق نامه و مذاکره و داد و ستدهای سیاسی و از موضع حکمت و تدبیر و خیرخواهی می‌تواند اجرایی شود” . 

او در بخشى دیگر تنوع موجود در بین جنبش سبز را فرصتى براى آبادانى و آینده روشن مى داند حال آنکه حاکمیت با نگاهى امنیتى با آن برخورد مى کند. 

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large