Skyscraper large

مردی که ز عصر خود فراتر باشد

25964_OXXM7VF1_pic- عطاءالله مهاجرانى - ataolah mohajerani

عطاءالله مهاجرانى

نام مهندس بازرگان با سیاست و اخلاق امیخته شده است. شخصیتی که در تمام عمر سیاسی و اجتماعی و فرهنگی خویش از دریچه اخلاق انسانی به مسائل و موضوعات نظر می کرد و می کوشید برای هر نظر و باور خویش برهان و اتکایی اخلاقی بیابد.

دین باوری مهندس بازرگان هم همین بنیاد را داشت. دین در درجه اول برای او یک امر اخلاقی بود. بارها به فلسفه بعثت پیامبر اسلام از همین زاویه و با استناد به حدیث: بعثت لاتمم مکارم الاخلاق اشاره می کرد. مهندس بازرگان اخلاق را به عنوان محور و خط مشی و یا به تعبیر دیگر استراتژی انتخاب کرده بود. این رویکرد بسیار متفاوت است با سیاستمداری که وقتی از اخلاق دم می زند و سخناخلاقی میگوید، به منافع سخن خود می اندیشد.

واقعیت این است که پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، وجه اخلاقی و انسانی اسلام تحت الشعاع وجه سیاسی ان قرار گرفت. فضای ناشی از جنگ تحمیل شده بر ایران، و عملیات نظامی گروه های سیاسی که دست به اسلحه بردند، یکی از عوامل تشدید رویکرد سیاسی-امنیتی بود. در این فضا وقتی اصل نظام جمهوری اسلامی و یا نظام چنان که مصطلح است، با مخاطره رویارو شد،ان وجه انسانی و اخلاقی با توجیه مصلحت نظام، به شدت ضعیف و کم رمق و بی رونق شد. شاید از بعد نظری نقطه اوج رویکرد سیاسی وقتی بود که مرحوم امام خمینی از مرجح بودن حفظ نظام بر حفظ اسلام سخن گفت. این نظریه در حقیقت توجیه کننده هر رفتاری به نام و بهانه حفظ نظام بود. ماجرای کهریزک، ماجرای حمله به خوابگاه دانشجویان با شعار طرفداری از ولایت فقیه، که موجب اندوه و خون دل خوردن مقام محترم رهبری شده بود، تماما با همان توجیه صورت می گرفت. 

زندانیانی که به بهانه انتخابات سال ۱۳۸۸ به زندان افتاده اند، روایت می کنند که گاه بازجویان وقتی به ان ها ناسزا می گویند و به محارم انان بی حرمتی، تنها توجیه شان این است که انان محافظ نظامند و برای حفظ نظام که از اسلام مهمتر ست می توان ناسزا گفت. نمونه دیگرش همان روایتی است که ابزار دست شد، که می توان مخالف نظام را با تهمت و بهتان از صحنه بیرون کرد. پیداست که این رویکرد نه اسلامی است و نه نشانه ای در سنت و سیره پیامبر اسلام دارد و نه در حکومت امیرمومنان علی علیه السلام می توان دلیلی برای آن یافت. کاملا برعکس، امام علی در تقابل بین حکومت و قدرت از سویی و عدالت و ازادی در سوی دیگر، معتقد بود که حکومت است که ارزش دفاع نخواهد داشت.

حکومت در واقع امکان و ابزاری است در تقابل با ستم؛ نه این که حکومت خود تبدیل به کانون ستم و بی رسمی شود.

bazargan1مهندس بازرگان و دیگر کسانی که اخلاق و حقوق انسانی را عزیز می داشتند و برای مردم حقوق حقه ای قایل بودند، در زمانه عسرتی که به سر می بردند و به سر می بریم تنها می مانند. نمونه زنده و شاهد حاضرش همین سخن آقای حبیب الله عسکراولادی است که مثل نسیم معطر آرام بخشی در فضای کشور وزید و نشان داد که مروت و اخلاق زنده است.  ببینید امام جمعه تهران، سید احمد خاتمی با چه واژگانی درباره او سخن گفت. این ها نشانه هایی ست که اخلاق و نگاه و جهتگیری تفسیر اخلاقی تنهاست و غوغا سالاری سیاسی و تبلیغاتی، حاکم.

امام علی علیه السلام از تنهایی خود با تمثیل: میوه ای در غیر زمانه خویش یاد کرده است. و استاد شفیعی کدکنی از تنهایی کسانی که از عصر خود فراترند :

باید بچشد عذاب تنهایی را
مردی که ز عصر خود فراتر باشد

سیاست و حکومت امویان و عباسیان مبتنی بر تقدیس قدرت و حاکم بود… همه مردم ملک و متعلق حاکم بودند. به تعبیر خواجه نظام الملک: و این را بباید دانستن که ملک و رعیت همگی سلطان راست.

در چنین فضایی سخن گفتن از ترجیح اخلاق بر سیاست، شهامتی خاص و نگاهی دقیق می طلبد. سال ها می گذرند و سیاست ها دگرگون می شوند و حکام تغییر پیدا می کنند. اما آنانی که به ارزش های اخلاقی و انسانی پایبند مانده بودند،‌باقی می مانند..

 


  • ویژه نامه بازرگان- جرس
این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large