Skyscraper large

کاریکاتور؛ دریچه‌ای برای تنفس

بنیامین صدر

آیا “کاریکاتور” یا یک “طرح مطبوعاتی” باید گزارش تصویری خنثی  از واقعیت ها و مسایل یک جامعه باشند یا اساسا پدیده ای به نام “رسانه” در دنیا باید آینه ی  تمام قد واقعیت های اجتماعی و سیاسی قلمداد شود؟

نه اینگونه نیست، کاریکاتوریست تولید و خلق تصویری بیشتر طنز و بزرگنمایی شده می کند و در واقع یک نوع قضاوت اجتماعی را از واقعه مطرح می سازد.شاید بهتر باشد بگوییم «کاریکاتور» هم همچون “خبر” صگزینشی منسجم از واقعیت هاست. خبر هم هرچند واقعی است اما اغلب و در بیشتر رسانه های دنیا گزینشی از یک واقعیت  است که بر مبنای «منافع اقتصادی»، «منافع سیاسی» و «گرایش های فکری» تنظیم می شود. این سه عامل به حدی موثرند که حتی ممکن است به یک ادعا در برخی رسانه ها هویت خبری بدهند یا برخی رویدادها را در رسانه ها تیتر یک کنند و حتی سبب شوند که آن خبر در رسانه ی دیگر بازتاب نیابد.

البته عامل دیگری که در گزینش، تدوین و اولویت بندی آثار مطبوعاتی نقش دارند، ذائقه مخاطب است. رسانه ها به هر حال باید صرفه اقتصادی داشته باشند و هیچ رسانه ای نمی تواند ذائقه مخاطب خود را نادیده بگیرد.

در جهان آزاد و پیشرفته روزنامه نگاران  به اندازه ای قدرت دارند که می توانند رهبران و دولتمردان را از قله شهرت به پایین بکشند یا از چند خانه به دوش در یک چشم به هم زدن ستاره محبوب همه بسازند.

در این بین “طرح های مطبوعاتی و کاریکاتور”"هدایتگر جذاب و بیشتر طنز مخاطبان به سوی خبرهای جدی و خشک و نه چندان خوشایندند. تصویری که مجال تنفس را برای مخاطبان یک رسانه ی نوشتاری فراهم می کنند.  کاریکاتور و طرح مطبوعاتی می تواند خواننده را به خواندن متنی بلند و خسته کننده یا خبرهای خشک و جدی ترغیب کند. مخاطبان همیشه برای تامین «نیازهای آنی و آتی» و آگاهی از محیط پیرامون، همه نوشته های سیاه روی کاغذ را نمی خوانند، بلکه خیلی وقت ها دوست دارند با دیدن، نفس بکشند و کمی فکر کنند.

 کاریکاتوریست و طراحان مطبوعاتی در دنیای آزاد می توانند با خلق یک تصویر با مزه و طنز گونه حتی  قدرتمند ترین رهبران سیاسی یا سیاستمداری کهنه کار را به تکاپو وادارند

 یا برخی رفتارهای ناپسند ستاره های سینمایی و ورزشی را به شکلی جذاب افشا کنند؛موضوعی که در جوامع بسته به هیچ عنوان پذیرفتنی نیست و همواره به مثابه توطئه تلقی می شود!

کاریکاتور در یک رسانه نوشتاری حتی می تواند در برخی موارد همچون سرمقاله،. سیاست گذاری یک سازمان رسانه ای و خط مشی آن را بازگو کند.

اما در یک نگاه آسیب شناسانه ی کلی باید بگوییم که با کمال تاسف گفتمان مسلط سیاسی یا ایدئولوژیک در یک جامعه  گاه حتی با بد فهمی و طنزی تلخ  به قضاوت کار حرفه ای یک کاریکاتوریست یا روزنامه نگار می نشیند و از نگاه خود نیت درونی خالق اثر را می سنجد.

حال آنکه یک روزنامه نگار در تعریف مدرن و آزاد باید علاوه بر به تصویر کشیدن گفتمان مسلط جامعه که بسیاری از مخاطبان به واسطه بدیهی انگاشتن آنها، پی به وجودشان نمی برند،  دست به خلق تصویر اندیشه های دیگر، حتی مخالف بزند. بدیهی است در چنین فضایی رسانه ها نیز می توانند به دنبال موضوعاتی باشند که بتواند مخاطب را در یک نگاه تکان دهد و آن را به عکس العمل  وادار کند. در این بین کاریکاتور بزرگنمایی صادقانه ای از یک واقعیت است که راه تنفس دنیای کاغذی روزنامه با جهان بیرونی است، این دریچه خوب نیست که با تنگ نظری بسته شود؛ مخاطبان خفه می شوند.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large