Skyscraper large

تفکیک جنسیّتى؛ آموزه دینى یا پروژه سیاسى؟

محمدجواد اکبرین

مبداء و مخاطبِ تفکیک جنسیتى در دانشگاه چیست و کیست؟ صورتِ روشن تر این پرسش آن است که تلاش و اهتمام همه جانبه ى مسئولان فرهنگى و سیاسى جمهورى اسلامى براى تفکیک جنسیتى در دانشگاه ها از کجا نشأت مى گیرد؟ آموزه هاى دینى یا دغدغه هاى سیاسى؟ و اگر چنان که برخى ناظران دینى معتقدند چنین پروژه اى نسبتى با نگرانى دینى حاکمان نداشته باشد پس مخاطب این سیاست چه طیفى و هدف از پیام نهفته در آن چه مى تواند باشد؟

بنا بر آموزه هاى قرآنى، جوهر دیندارى، «تمکین» و اختیار است نه «تحمیل» و اجبار. (سوره بقره آیه ٢۵۶). حکمتِ توصیه هاى قرآن در نوع رابطه ى زنان و مردان، هشدار براى حفاظت از زنِ دوران جاهلیت در برابر مردان افسار گسیخته ى عرب بدوى است. از آیه ٣٢ سوره احزاب پیداست که حساسیّت قرآن در نوع رابطه ى زن و مرد، براى مهار طمع متجاوزان است (فیطمع الذی فی قلبه مرض).

حتى اگر کسانى گمان کنند که دولت به نام دین، وظیفه دارد این دست توصیه هاى اخلاقى را به قانون تبدیل کند در جهان مدرن این اراده، بسیار دشوار به ثمر مى رسد؛ جهانى که آگاهى هاى زنان و مردان، رشد افکار عمومى و قوانین پیشینى و پسینى، راه را تا حدّ زیادى بر تجاوز افسارگسیخته ى بدوى بسته و دستِ کم مى توان گفت که این جنس از تجاوزها، دیگر قاعده و روند نیستند و «اختیار»، نقش اصلى را در عرف روابط با جنس مخالف ایفا مى کند. 

بنا بر حکمتِ وارده در آیه ى ٣٢ سوره احزاب، محدود کردن روابط زنان و مردان، «طریقیّت» دارد نه «موضوعیّت» و این بدان معناست که محدودیت، «هدف و موضوع» قرآن نبوده بلکه یک «طریق-راهکار» براى مهار تجاوز بوده است که مى تواند در کنار راهکارهاى اخلاقى دیگر مورد توجه قرار گیرد. این سخن به نوعى درباره دیگر آیات ناظر به رابطه ى زنان و مردان (از جمله آیه ٣٠ سوره ى نور) نیز وارد است.

از قرآن که بگذریم به برخى از روایات مى رسیم که سالهاست مستند منابر و محافل مذهبى اند. از جمله ى آنها حدیثى مشهور که مدعى است که حضرت فاطمه زهرا، دختر پیامبر گرامى اسلام در ماجرایى، خود را از مردى کور نیز پنهان کرده تا اگر او نابیناست و او را نمى بیند خود نیز حتى از یک نگاه به او بپرهیزد. این حدیث (به عنوان یک نمونه) از بنیان، دروغ است و هیچ مستند قابل اعتنایى ندارد. آنان که خود را متولّیان رسمى دین مى دانند اگر همان اندازه که به نقل صحیح سخنان خود و اعتبار و آبروى خود حساس بودند نسبت به حجم عظیم اکاذیب و روایات منسوب به پیامبر اسلام و امامان شیعه هم احساس مسئولیّت مى کردند شاید امروز فرهنگ دیگرى در جامعه ى اسلامى و شیعى شکل مى گرفت.

نسبت دادنِ پروژه ى تفکیک جنسیتى در دانشگاهها (و در آینده لابد جاهاى دیگر) به «حکم اسلام»، ادعایى پریشان و قابل نقد است. برخى نزدیکان آیت الله خمینى مى گویند شبیه به چنین پروژه اى در دهه اول انقلاب نیز مطرح شد و مورد اعتراض وى قرار گرفت؛ آیت الله خمینى در پاسخ به مرحوم  آیت الله قدیرى، از مدرّسان حوزه علمیه قم که خواستار پرهیز از برخى نوآورى ها و التزام به نصّ روایات (از جمله درباره بازى شطرنج) شده بود نوشت: «آنگونه که جنابعالى از اخبار و روایات برداشت دارید، تمدن جدید به کلّى باید از بین برود و مردم کوخ نشین بوده و یا براى همیشه در صحراها زندگى نمایند». (دوم مهر ١٣۶٧- صحیفه امام)

اگر مبداء تفکیک جنسیتى، دین نباشد کدام انگیزه مى تواند اصرار مسئولان بر پیگیرى این پروژه را برانگیزد؟ به اجمال مى توان گفت که تفکیک جنسیتى ریشه در نگاه و احساسى بزرگتر و فراتر از این حوزه دارد. اخبار پیاپى تعطیلى صدها قهوه خانه و کافى شاپ، رفتار امنیّتى با زنان موسوم به «بدحجاب» و صرف بودجه اى عظیم براى «گشت ارشاد»، کاهش سهمیه زنان در دانشگاهها و محرومیت آنها از برخى مشاغل، پایانِ برنامه کنترل جمعیت و پروژه ى ایران با جمعیت بیشتر (به توصیه آیت الله خامنه اى)  اخبارى به غایت قابل تأمّل اند.

در این میان، مثلا اگر براى حجاب و تفکیک جنسیتى، دین را بهانه مى کنند براى کاهش سهمیه علمى و فرصت هاى حرفه اى زنان به کدام حکم دینى استناد مى کنند؟ ناظران اجتماعى مى گویند جامعه زنان ایران، بر خلاف عموم زنان جوامع عربى، (به ویژه تا قبل از پدیده ى بهار عربى) نیروى متراکمى براى تغییر سرنوشت خود دارند؛ نیرویى که اگر هوایى براى تنفس و فعال شدن بیابد مى تواند به تغییرى بزرگتر از حوزه حقوق و مطالبات زنان بینجامد.

آنانکه کرسى سیاست و کلید زندان را در اختیار دارند دریافته اند که «تحقیر» مى تواند تا مدتها توان «تغییر» را از نیروهاى تحول خواه بگیرد؛ به نظر مى رسد مخاطب تفکیک جنسیتى و طرح هایى مشابه و همزاد آن، زنان و مردانِ خواهان «تغییر» اند و این پروژه، تنها یکى از بسترهاى «تحقیر» آمیز براى مهار آنهاست.

 


  • صفحه ویژه تفکیک جنسیتى در بى بى سى فارسى در آستانه آغاز سال تحصیلى جدید در دانشگاه ها
این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large