Skyscraper large

سونامی جاده‌ها

کامیار بهرنگ

اگر زلزله‌ی آذربایجان، سیل عظیم عزم ملی برای کمک رسانی و بازسازی مناطق آسیب دیده را به همراه داشت، چرا نتواند توجه ناظران را به روندی در حاشیه ی این ماجرا جلب کند.

در ۴ روز تعطیلی به مناسبت عید فطر، نزدیک به ۲۰۰ نفر ـ کمی کمتر از آمار رسمی جانباختگان زلزله ی آذربایجان – در جاده های ایران و بر اثر سوانح رانندگی جان خود را از دست داده اند. این خبر بهانه ای شد برای بررسی چندباره‌ی این موضوع:

آمارها نشان می دهند که فاجعه ی سوانح رانندگی در ایران ابعادی انسانی و اقتصادی دارد که اثرات آن کمتر از زلزله و بلایای طبیعی و بی تشبیه به یک سونامی ممتد نیست. این آمار نشان می دهد که نزدیک به ۸۰۰ هزار نفر در طول سال بر اثر سوانح رانندگی راهی بیمارستان می شوند، به این میزان اگر آمار ۲۰ هزار نفر کشته شدگان در حوادث رانندگی را اضافه کنیم نشان می دهد که جمعیتی سالیانه حدود ۱ میلیون نفر درگیر این فاجعه هستند. جدا از این بعد انسانی میزان خسارات اقتصادی سوانح رانندگی حدود ۱۸ هزار میلیارد تومان برآورد می شود، این عدد نزدیک به ۶ درصد تولید ناخالص ملی است و با این عدد می توان نزدیک به ۱۰۰ شهر را به ناوگان قطار شهری مجهز کرد.

توجه داشته باشیم که ایران در سال ۱۹۹۰ رتبه ی نهم در سوانح رانندگی را در سطح جهان دارا بوده است که پیش بینی این رتبه بندی در سال ۲۰۲۰ ، رتبه ی سوم است. این آمار با توجه به سرانه ی جمعیت ایران امروز رتبه ی نخست مرگ و میر در سوانح رانندگی را داراست؛ آماری که نشان می دهد که هر ۲۵ دقیقه یک نفر جان خود را در جاده ها و خیابان های ایران از دست می دهد.

و اما چرایی این حجم از فاجعه:
 

تصادف چیست ؟

در اصطلاح عمومی، برخورد وسیله ی نقلیه با جسمی دیگر، تصادف تعریف می شود، اما این موضوع برای راحتی در مفهوم به ۳ دسته ی تصادف خسارتی ، جراحتی و قتلی تقسیم بندی می شوند. بر همین اساس و تقسیم بندی های علمی تر که در حوزه ی کارشناسی ترافیک تعریف می شود، عوامل گوناگون یک تصادف بررسی و برای رفع عوامل غیر طبیعی ایده و طرح ارائه می شود.
 

علت تصادف

به صورت عمومی برای علل فنی منجر به وقوع سانحه ۳ دلیل اولیه، واسط و مستقیم تعریف می شود. علل اولیه شامل مباحث پایه ای و علل بنیادی منجر به تصادف است. در این مورد سازمان ها و نهادهای دولتی و مربوط به امر ترافیک مورد بحث هستند. در علل واسط، موضوع بحث انسان، وسائل نقلیه و راه مورد بحث است. در مرحله مسائلی چون عدم رعایت قانون و علل غیر عادی نیز تحلیل می شوند. در بخش آخر و علل مستقیم که به واقع حاصل از علل واسط است تنها عوامل مستقیم انسانی منجر به حادثه مورد نظر است.
 

سرعت بالا، حرکت تند تر به سوی حادثه

یکی از مهمترین عوامل وقوع حوادث رانندگی عدم رعایت سرعت مجاز است. در عین حال این سرعت مجاز در برخی مواقع و به صورت موردی نیز می تواند برای افراد متغیر باشد. به این معنی یک تعریف دیگر در مورد سرعت وجود دارد که به آن سرعت مطمئنه اطلاق می شود. این تعریف به معنی سرعتی ـ که لزوما از سرعت مجاز پایین تر – است که راننده به صورت صد در صد توانایی کنترل وسیله ی نقلیه را داشته باشد.

با این نگاه ما می بینیم که در ایران بزرگترین عامل ایجاد حوادث عدم توجه به این موضوع است. نزدیک به ۶۰ درصد حوادث رانندگی در ایران در جاده ها و اتوبون های بین شهری اتفاق می افتند که جایگاه بسیار خطر ناکی برای رانندگی با سرعت بالا هستند. متاسفانه این حوادث جدا از عوامل دیگری است که بعد تر برخواهم شمرد، اما این موضوع با اهمیت، در جایگاهی نه قانونی و نه فنی که به فرهنگ رانندگی در ایران باز می گردد. پر واضح است که این فرهنگ سازی می بایست از سوی نهاد های دولتی صورت پذیرد، اما سخت گیرانه ترین قوانین و بیشترین پیگیری های دولتی، اگر با یک خواست عمومی برای تغییر این الگو همراه نباشد، هرگز نمی تواند منشا اثر باشد.
 

خستگی و خواب آلودگی

یکی از بزرگترین عوامل تصادف ها به ویژه در شب، خواب آلودگی رانندگان است. با توجه به همان آمار بالای تصادف ها در جاده های بین شهری می توان مشاهده کرد بیشتر این تصادف ها حاصل انحراف رانندگان از خط و ناشی از خواب آلودگی آنان است. این مهم را نیز نمی توان به صورت قانونی پیگیری و برای آن تعریف و قانون ارائه داد چرا که خستگی راننده را نمی توان اندازه گیری کرد.

در کشورهای پیشرفته که تلاش می شود، حوادث رانندگی بر اساس خطای رانندگی به حداقل برسد، برای هر راننده اتوبوس سقف رانندگی در روز و هفته تعریف می شود که حتی ساعتی گذر از آن سقف با جریمه های سنگینی همراه می شود. اما باز هم این عامل یک عامل شخصی است که نمی توان با ساعت و دقیقه آن را اندازه گیری کرد، بلکه تنها یک معیار شخصی است که می تواند نه تنها با جان خود که با جان چندین مسافر و سرنشین دیگر بازی کند.
 

جاده، عامل غیر انسانی تصادف

یکی از مهمترین عواملی که می توان به میزان قابل توجهی به کاهش میزان تصادف در جاده ها کمک کند، امنیت و استاندارد سازی جاده ها است. بر اساس آمار می توان با انجام این مهم به میزان ۲۰ تا ۳۰ درصد از سوانح جاده ای کاست. به این امر باید توجه داشت که یکی از بزرگترین مشکلات ایران در بعد استاندارد سازی جاده ای عدم استفاده از استانداردهای جهانی نیست، بلکه عدم تطابق نیاز ها و تولیدات با استاندارد های قدیمی جاده ای است.

این مهم نه فقط در این عرصه که در تمام ابعاد جامعه به شکلی نمایان است به این معنی که مشکل، قانون نیست، مشکل، عدم اجرا و یا مجری است. در این شکل خاص نیز مشکل عمده از آنجایی شروع می شود که قوانین استاندارد سازی جاده ای در ایران برای سرعت های پایین طراحی و امروز بدون ایمن سازی آنها، بنا به شرایط روز تنها سرعت مجاز در آنها تغییر کرده است. در این مورد البته تلاش هایی صورت گرفته است، اما به وضوح کافی نبوده و نیست.
 

نقطه‌ی‌ حادثه خیز

وجود نزدیک به ۲۰۰۰ نقطه ی حادثه خیز شناسایی شده بین شهری و نزدیک به ۷۰۰۰ نقطه ی در مسیر های روستایی نشان می دهد که دولت راه دشواری را برای اصلاح این نقاط پیش روی دارد. با این حال این آمار در طول سال با سرعت اندکی اصلاح می شوند.بخش دیگری از این روند درست در مورد همان نکته ای است که در بالا نیز اشاره شده است. این اصلاح نقاط با استانداردهایی تعریف می شود که با نیاز ها همخوانی ندارد و این عدم همخوانی به سرعت پایین اجرای طرح های عمرانی باز می گردد. زمانیکه که آغاز و پایان یک پروژه ی عمرانی بدون در نظر گرفتن زمان کاربردی صورت می پذیرد، خود عاملی را تولید می کند که نه تنها مشکلی را حل نمی کند بلکه در مواردی به ایجاد سوانح جدید می انجامد.

آنچه گذشت از این روی بود که تشبیهی باشد به تمام عوامل فنی و زیر ساختی که در فاجعه ی زلزله ی آذربایجان، جان هموطنان ما را گرفت و این درد بزرگ، قلب همه را جریحه دار کرد، حال آنکه فاجعه ای دردناک تر هر روزه در جاده های ایران اتفاق می افتد و ما عملا به دلیل کثرت و وسعت به آن عادت کرده ایم. مبارزه با این فاجعه جدا از عزم دولتی نیاز به یک عزم عظیم ملی دارد که متاسفانه نشانه ای برای وجود آن دیده نمی شود.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large