Skyscraper large

سرانجامِ ستم سیاسی

حسن سلامی

از دیدگاه حکیمان و حاکمانی چون امام علی (ع) سرانجامِ ستم سیاسی و نتیجه ی بدرفتاری حکومت با مردم از دست رفتن آن حکومت است. در نگاه امیر مومنان، هر حکومتی که پایه های آن بر ستم و تجاوز به حقوق مردم استوار باشد و برای بقای خود به شکنجه، زندان و کشتار  دست بزند، در نهایت محکوم به بی ثباتی و سپس نابودی است.

معمولا  حکومت ها به زور و قدرت نظامی خود مغرور می شوند و می پندارند که سرکوب مردم و منتقدان و مخالفان و ایجاد محیط وحشت و خفقان، آن ها را در ادامه ی راه موفق خواهد کرد، غافل از این که اولا زور وسیله یی بی کفایت و نیز پر خرج برای حکومت است و جامعه ای را که با دلایل منطقی و مساوات و آزادی متقاعد شده باشد، به مراتب آسان تر از یک فرد که با زور به اطاعت وادار می شود، می توان اداره کرد.

ثانیا اگر هم مردم نتوانند آشکارا نارضایتی و خشم و انتقاد خود را اظهار کنند با کارشکنی های حساب شده و مداوم و همکاری و همراهی نکردن با حکومت، انزجار خود را ابراز می دارند و چون نارضایتی ها فزونی یافت، بالاخره به صورت توفانی سهمگین، کاخ ستم را در هم فرو می ریزد و این البته یکی از سنّت های جاری خداوند در تاریخ است.

خداوند می فرماید: کم قصمنا من قریه کانت ظالمه و انشانا بعدها قوما آخرین. چه بسیار مردم مقتدری در شهرها بودند که ما به جرم ظلم و ستم، آن ها را در هم شکسته و قومی دیگر به جای ایشان آوردیم (انبیا/۱۱). و ما کنا مهلکی القری الا و اهلها ظالمون. ما هیچ دیاری را هلاک نکنیم  مگر آن که اهلش ستمگر و بیدادگر باشند (قصص/۵۹).

در همین ارتباط امام علی (ع) می گوید: و لیس شی ادعی الی تغییر نعمه الله و تعجیل نقمته من اقامه علی ظلم فان الله سمیع دعوه المضطهدین و هو للظالمین بالمرصاد [۱]. هیچ چیز چون بنیاد ستم نهادن، نعمت خدا را دگرگون ندارد و کیفر او را نزدیک نیارد که خداوند شنوای دعای ستمدیدگان است و در کمین ستمکاران.

نکته ی مهم از نظر امیر مومنان این است که خالق متعال نیز همچون خلایق، دشمن حاکم و سیستم ستمگر می شود: و من ظلم عبادالله کان الله خصمه دون عباده و من خاصمه الله ادحض حجته [۲]. آن که بر بندگان خدا ستم کند خدا به جای بندگانش دشمن او شود و آن را که خدا دشمنش شود دلیل وی را نپذیرد.

مولای آزادگان، روزی را که ستمگران در این دنیا  تاوان سنگین عملکرد خود را پس خواهند داد سخت تر از روزگار مشقت بار مظلوم به هنگام قدرت نمایی ظالم می داند: یوم المظلوم علی الظالم اشد من یوم الظالم علی المظلوم [۳]. روز انتقام ستمدیده از ستم کار،  شدیدتر است از روز ستم کار بر ستمدیده.

یکی از مصادیق ستم سیاسی که حکومت ها را منحط، بی ثبات و سرنگون می کند، خون ریزی است . در این باره امام علی (ع) به حاکم یادآور می شود: بپرهیز از خون ها و ریختن آن به ناروا که چیزی چون ریختن خون، آدمی را به کیفر نرسانَد و گناه را بزرگ نگردانَد و نعمت را نبَرد و رشته ی عمر را نبُرد. خداوند سبحان، روز رستاخیز نخستین داوری که میان بندگان کند در خون هایی باشد که از یکدیگر ریخته اند، پس حکومت خود را با ریختن خونی به حرام نیرومند مکن که خون ریختن ، قدرت را به ناتوانی و سستی کشانَد و دولت را از صاحب آن به دیگری بگردانَد [۴].

حضرت معتقد است ستم سیاسی فقط در این دنیا برای حاکمان ظالم، گرفتاری درست نمی کند بلکه در آخرت هم گریبانگیرشان می شود: بئس الزاد الی المعاد العدوان علی العباد [۵]. بدترین توشه ی آخرت ستم بر بندگان خدا است.

 


[۱],[۲],[۴] - نهج البلاغه، ترجمه ی دکتر شهیدی، نامه ی ۵۳

[۳] - نهج البلاغه، کلمات قصار، حکمت های  ۲۴۱ و ۳۴۱ 

[۵] - مستدرک نهج البلاغه، ص۲۰ 

*وبلاگ حسن سلامی- پژوهشگر و روزنامه نگار- تهران

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large