Skyscraper large

من از نهایت شب حرف می زنم …

مهرانه رضایی‌فر

( بررسی جایگاه زن با نگاه به فیلم نیمه پنهان، اثر تهمینه میلانی )

شیرین عبادی به عنوان یکی از موثرترین فعالان حقوق زن در ایران و برنده ی جایزه صلح نوبل، معتقد است که : «دموکراسی و حقوق زن، دو کفه ی یک ترازو هستند.» حال اگر به آمارهای متفاوتِ اخبار حوزه ی زنان در ایران نگاهی بیندازیم، پی می بریم که این ترازو برای ما سال های سال است که از دو کفه ساقط شده، چرا که نه خبری از دموکراسی است و نه حقوق پایمال شده ی زن.

در این میان اما فعالان حقوق زن، با اینکه پستی و بلندی های بسیاری را در این عرصه تجربه کردند و هزینه های گزافی را هم پرداختند، با این حال هیچ گاه از پای ننشستند. تهمینه میلانی به عنوان یکی از معتقدان سرسخت بحث حقوق زنان، در طی این سال ها سعی در پرچمداری دفاع از جنس خود در عالم سینما داشته، گاه از این آزمون سربلند بیرون آمده و گاه اثرش تبدیل به ایدئولوژی شده که ضد خود عمل می کند.

میلانی در سال ۱۳۷۹ فیلمی را کارگردانی کرد که پس از اکران، تجربه ی زندان و واکنش های شدیداللحن را برایش به ارمغان آورد. البته بعدها سعی داشت که از این تجربه، با ساخت فیلمی مثل تسویه حساب استفاده کند. اما آشفتگی و ضعف اثر، فیلم و کارگردان و مخاطب را به سرمنزل مقصود نرساند.

نیمه پنهان که اقتباسی آزاد از رمان «بعد از عشق» نوشته فریده گلبو است، قصه ی زنی را روایت می کند که به بهانه و انگیزه ی دیگر زنی زندانی، غبار فراموشی را از خاطراتش می تکاند و مخاطب را درگیر داستان زندگی خویش می کند. میلانی در مقام خالق اثری خوش ساخت، قصه ای را روایت می کند که به عنوان نخستین و آخرین تجربه ی کارنامه ی کاری اش، زن و مرد در یک کفه ی ترازو ایستاده اند، نه خبری از زنِ دردمند با دغدغه های تصنعی و پوشالی است و نه خبری از مردهای سرا پا تقصیرِ آثارِ گذشته و حال خانم کارگردان.

به بیان دیگر، سراسر فیلم، اثری هم از میلانی تندخو نیست. تندخویی که همیشه و بلااستثنا نصیب جنس مرد می شد. مردانی که تفاوتی در میزان تقصیرشان نبود، بلکه همین جنسیت مذکر از دید میلانی برای محکومیت ازلی و ابدی تمامی آنها کافی می نمود.

به گواهی کارشناسان و حقوق دانان، در هر اجتماعی یکی از بهترین شاخص ها برای سنجش وضعیت حقوق بشر، بررسی وضعیت حقوقی و مدنی زنان در آن جامعه است. به عبارت دیگر، وضعیت مطلوب حقوقی زنان در هر کشوری، نشانه ی پایبندی حکومت به قوانین و موازین حقوق بشر است. حال در این عرصه، هنرمند می تواند نقش آیینه ی جامعه خود را ایفا کند تا نقص ها و کمبودها بهتر و بیشتر مشخص شوند.

شسته رفته ترین فیلم میلانی، با اینکه تم سیاسی دارد، با این وجود، شاعرانگی در جای جای اثر به چشم می خورد. و با همشمندی هر چه تمام تر از نعمت شرایط خوبِ فراهم شده برای خلق زیباترین و بی نقص ترین زنی که در تمام آثار تهمینه میلانی به تصویر درآمده، به خوبی استفاده شده است. زنی که با وجود گذشته ی پر پیچ و خم و از سر گذراندن تجربه ی مهیب عاطفی، خود را در هیاهوی گذشت سال ها، گم کرده بود. اما این بار، هم به مددِ مرد قصه و هم برای او، شروع به جستجوی خویشتن در خاطرات فراموش شده ی خود می کند.

نیمه پنهان گواه اثری است که علاوه بر وفاداری به قاب سینما و وظیفه خطیر قصه گویی و با اینکه در ظاهر از بحث حقوق زن دور مانده، اتفاقا دفاع جانانه و قدرتمندی است از جایگاه زن و حقوق وی.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large