Skyscraper large

غفلت از “بازتاب‌ها” در جنبش

کامیار بهرنگ

یکی از مهمترین اصولی که در پروژه های سیاسی – اجتماعی می بایست در نظر داشت، ارزش گذاری “پیش از کنش” اجتماعی و “ارزشیابی پس از آن” است. در جنبش هایی که پروژه ی اجرایی آن زمان بندی مشخص ندارد و بیشتر بر اساس اهداف، تنظیم شده اند، هر حرکت و کنشی مفهوم و اثری مشخص در رسیدن به آن اهداف را ایفا می کنند. به این شکل هر حرکتی می تواند بازه ی زمانی پروژه را کوتاه تر و یا یک اشتباه می تواند اثری عکس به روی آن داشته باشد. از همین روست که اشاره بر این ارزشیابی تکرار مکرارات نیست و تنها یادآوری یک عنصر مهم در جنبش های اجتماعی است که متاسفانه در جنبش سبز به شدت مورد اغفال قرار گرفته است.

بنا به تجربه بیشتر تحرکات موجود در این ۳ سال، با امواج خبری وسیع و پر قدرتی همراه بوده است، اما کمتر دیده شده است که بعد از آن به نقد آن پرداخته باشیم. در این راه متاسفانه همواره با دلایلی که عذرهای بدتر از گناه است، مواجه می شویم. نمونه های آخرین آن در پروژه ی تحریم انتخابات مجلس نهم و برگزاری مراسم ۲۵ بهمن بود. پروژه هایی که بسیاری از نیروهای فعال را درگیر خود نمود اما بعد از پایان آن کمترین تحلیل و نظری در مورد مولفه های دست یافته و یا از دست رفته ی آنها مطرح نشد. در اکثر موارد نیز ما گناه و اشتباه را همواره در ’ آن دیگری ’ می جوییم و از خود سلب مسئولیت می کنیم.

این نگاه در مورد پروژه ی تحریم خرید نان و شیر نیز به چشم می خورد. اکثر بازخوردها به انتشار مشاهدات شخصی در فضاهای مجازی بود و به واقع اولین فاز یک پروژه ی نافرمانی در ایران بدون هیچ بررسی، پایان یافت ( در زمان نگارش این یادداشت تنها یک بیانیه تحلیلی از سوی شبکه های اجتماعی ارائه شد ). اما این پایان شاید برای آنانی باشد که به واقع وارد آسیب شناسی آن جریان نشدند. جریانی که خارج از تصمیم سازی های معمول در طول این ۳ سال، شکل گرفت، آگاهی رسانی شد و به مرحله عمل رسید. در یادداشت پیشین ( نافرمانی مدنی، فرصتی برای حرکت ) بخشا به مولفه هایی از یک نافرمانی مدنی اشاره کردم، در این یادداشت تلاش خواهم کرد با تطبیق مولفه های کلاسیک با این حرکت اجتماعی به بررسی آن بپردازم.

یکی از مهمترین مولفه هایی که مطرح می شود آن است که اینگونه حرکت ها پیامی ۲ سویه دارد، اول برای حاکمیت و دوم برای معترضان. هر دو پیام غیر قابل اندازه گیری هستند و به همین روی نمی توان به صورت دقیق آن را مورد ارزشیابی کمی قرار داد، اما در اینگونه حرکت ها ارزشیابی کیفی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در حرکت تحریم سه روزه ی خرید شیر و نان، به خوبی مشخص بود که پیام به حاکمیت رسیده است و بعد از مدت ها جنبش اجتماعی از حالت واکنشی وارد فازی شد که حاکمیت را وارد آن فاز کرد. سایت ها و روزنامه ها با نوشتن یادداشت ها و انجام مصاحبه ها این موضوع را بررسی کردند، به وضوح مشخص است که منشا قدرت این واقعیت را منکر می شود، اما همین انکار هم نشان می دهد که پروژه اثر گذاری موضعی خود را به خوبی نشان داده است. این فاز از حرکت های اجتماعی یکی از مهترین بخش های نقشه ی حرکت خواهد بود که بتوان حاکمیت را نسبت به سیاست های خود وارد واکنش کرد و مهمتر آن است که بداند در هر مرحله هزینه ی این واکنش بیشتر خواهد شد و نمی تواند در سکوت، سیاست های خود را به پیش ببرد. بخش دوم پیام که به خود معترضان باز می گشت نیز اهمیت بسیاری دارد، چرا که ایجاد بحث ( موافق و یا مخالف ) به این مهم کمک می کند که شبکه های اجتماعی در ابعاد کوچک و یا بزرگ به هم در یک مورد مشخص نزدیک تر شوند و حتی در مواردی این شبکه ها تولید شوند. به همین روی بررسی کمی میزان فروش نان و شیر در آن ۳ روز به هیچ عنوان بالاترین اولویت بررسی را ندارد و آنچه مهمتر می نماید، بررسی میزان گسترش این بحث در سطح جامعه است. به واقع وقتی حتی در صف خرید نان وقتی صحبت از این پروژه مطرح می شود، می توان به موفقیت بیشتر طرح های بعدی حتی در بُعد کمّی آن امیدوار بود.

اما بسیاری بر این باور بودند که این حرکت فاکتورهای یک نافرمانی را ندارد ( در واقع در محیط کلاسیک نیز چنین است )‌ اما اینچنین تحرکات اجتماعی قطعا اگر نافرمانی نباشند اما می توانند تمرینی باشند برای اجرای وسیع طرح های بعدی با مولفه های عمیق تر و سطحی وسیع تر.

در این میان لازم است روی جنبه های مثبت این برنامه به صورت رسانه ای تبلیغ می شد، چرا که به واقع یکی از همان پیروزی هایی بود که در نوشته های پیشین به آن اشاره کرده بودم. پیروزی هایی که مقدمه هایی هستند برای هدف نهایی. اگر از جنبه های مثبت این حرکت های اجتماعی استفاده نشود، می تواند در جای خود موجب دلسردی شبکه های اجتماعی شوند که الزما با مرجع مرکز هماهنگی در ارتباط نیستند اما اهداف موجود در جنبش اجتماعی را باور دارند. به باور من طرح های اینچنینی که می تواند به نزدیک تر شدن نیروهای فعال در شبکه های اجتماعی و به طبع آن درگیر نمودن طبقات گوناگون اجتماعی کمک کند، باید از سوی هر نیرویی که مطرح می شود با استقبال بدنه ی فعال و تاثیر گذار جنبش سبز واقع شود.

 در دوره ای که فراخوان ها و بیانیه ها با شکست مواجه می شوند، همه به دنبال مقصر هستند و در زمان پیروزی همه خود را عامل بزرگ پیروزی می دانند. توجه داشته باشیم در اینگونه حرکت ها همه ی ما در همه ی ابعاد هر حرکتی شریک هستیم، چرا که این جنبش از آن ماست.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large