Skyscraper large

جمهوری اسلامی؛ زیستن در تنش

حمید مافی

 تصویر منتشر شده احمدی‌نژاد با ماموران امنیتی در فرودگاه برزیل، حکایت حاشیه‌ای پر رنگ‌تر از متن سفر رئیس دولت به امریکای لاتین و کشور برزیل است. او که پیش‌تر به انتقاد از سیاست خارجی دولت خاتمی پرداخته بود که چرا عزت ایران را در سفرهای خارجی حفظ نکرده است، خود این بار در فرودگاه برزیل مورد استقبال قرار نگرفت و از سوی رئیس جمهور برزیل، به حضور پذیرفته نشد.

البته این نخستین باری نبود که او در یک سفر خارجی مورد استقبال رسمی مقام‌های ارشد قرار نگرفته است. پیش‌تر نیز او هنگامی که برای شرکت در اجلاس جهانی سازمان خواربار جهانی، راهی ایتالیا شد، وعده داد که با رئیس جمهور ایتالیا و پاپ دیدار کند. اما تنها دیدار رسمی او در حاشیه این سفر با رهبر حزب «نئونازی» ایتالیا انجام گرفت و هیچ یک از مقام‌های رسمی دولت ایتالیا او را به حضور نپذیرفتند.

رئیس دولت جمهوری اسلامی، در هفت سالی که از دولت گذشته است، امید داشته تا با به کار گیری آنچه که دیپلماسی عمومی می‌خواندش، مدل تازه‌ای از سیاست خارجی ایران را به نمایش بگذارد. او بر خلاف روسای دولت پیشین ایران، در تمامی نشست‌های مجمع عمومی سازمان ملل حضور یافت و حتی همچون خاتمی، پیشنهاد داد که یک سال میلادی را به نام معنویت نامگذاری کنند.

در همین سفر‌ها او سخنانی را به زبان آورد که نه تنها سوژه طنز رسانه‌های داخلی و خارجی شد، بلکه برای ایران هم مساله بسیار آفرید. سفرهای سالانه رئیس دولت جمهوری اسلامی ایران به امریکا که در رسانه‌های داخلی از آن به عنوان حماسه یاد می‌شد، تنها دستاوردش برای ایران، حاشیه سازی‌های بیشتر و تند‌تر شدن مواضع سازمان‌های بین المللی علیه ایران بود و البته ترک محل برگزاری نشست از سوی نمایندگان بسیاری از کشور‌ها.

رئیس دولت جمهوری اسلامی ایران، برای اینکه عزت و اقتدار سیاست خارجی ایران را بیشتر نشان دهد، چندین نامه به روسای جمهور و رهبران کشورهای آلمان، امریکا و فرانسه نوشت اما برای هیچ یک از آن‌ها جوابی دریافت نکرد و تنها شنید که این نامه‌ها ارزش خواندن ندارد.

 

کشف کشورهای جدید

دستگاه سیاست خارجی ایران هنگامی که روابطش با کشورهای منطقه و قدرت‌های بزرگ جهان، تیره‌تر از هر دورانی شد، برای اینکه نشان دهد دچار انزوای بین المللی نشده است، رهبران کشورهای کوچک دنیا که نقشی در تعاملات بین المللی نداشتند را به ایران دعوت کرد. جزایر کومور تنها یکی از چندین کشوری است که رئیس دولت و دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران در سال‌های گذشته کشف کرده‌اند و میلیارد‌ها دلار هزینه به کار گرفته‌اند تا بیش از این احساس تنهایی نکنند.

اما علیرغم همه سرمایه گذاری‌های ایران در این کشور‌ها، روابط ایران با آن‌ها پایدار نمانده است. مدتی پیش مقام‌های دولت کومور اعلام کردند که هزینه‌های رابطه با ایران با زیان‌های ناشی از آن برابری نمی‌کند و برای همین ترجیح می‌دهند که روابطشان با ایران را ادامه ندهند.

اگر امریکای لاتین مقصد بسیاری از سفرهای خارجی احمدی‌نژاد بوده و هوگو چاوز در ونزوئلا همواره آغوشش را برای احمدی‌نژاد باز گذاشته، در افریقا اما رئیس دولت تنها با رهبران کشورهایی دیدار کرده است که در داخل کشور خود با موجی از نارضایتی روبرو بوده‌اند. سودان، تانزانیا، گامبیا، جیوتی و کنیا مقصد سفرهای افریقایی رئیس دولت بوده است.

 

تنش با همسایگان

سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در رابطه با کشورهای منطقه و همسایگان خود نیز دچار تنش‌های بسیار شده است. اگر چه ایران از پیروزی نوری المالکی در عراق خشنود است و این کشور را دوست و همراه خود می‌داند، اما سایر کشورهای منطقه و کشورهای غربی ایران را به دخالت در امور داخلی عراق متهم می‌کنند.

عراق تنها کشوری است که در منطقه روابط دوستانه خود با ایران را حفظ کرده است. چه امارات، عربستان، کویت، یمن و بحرین در چند سال گذشته همواره روابط پر تنشی با ایران را تجربه کرده‌اند. ترکیه نیز علیرغم اینکه روابط گسترده تجاری با ایران دارد، هم اکنون یک رقیب منطقه‌ای قدرتمند به شمار می‌رود که روابطش با ایران همچون گذشته نیست. در شمال نیز آذربایجان همچنان با ایران مساله دارد. دایره نفوذ ایران در میان همسایگان شمالی خود بسیار کمتر از دیگر کشورهای منطقه‌ای است.

 

تکیه بر چین و روسیه

آنچه که روابط ایران با کشورهای غربی را بیش از گذشته دچار تنش کرده است، پرونده هسته‌ای ایران است. پرونده قطوری که نزدیک به ده سال است بحث و گفت‌و‌گو در باره آن ادامه دارد و هیچ یک از دو سوی مذاکره کنندگان نتوانسته‌اند اعتماد طرف مقابل را جلب کنند.

ایران در گفت‌و‌گوهای بین المللی به چین و روسیه تکیه کرده است که علیرغم همه سخت گیری‌های اعمال شده از سوی سازمان‌های بین المللی همچنان به حمایت خود از ایران ادامه می‌دهند و البته در برابر آن هم از امتیازهای ویژه‌ای در تجارت با ایران برخوردار شده‌اند.

حتی آخرین گفت‌و‌گوی میان مقام‌های ایرانی و گروه ۵+۱ در مسکو و بر اساس نقشه ارائه شده از سوی روسیه انجام گرفت تا شاید دو طرف بتوانند بر سر میانگین خواسته‌ها توافق کنند اما در پایان سخنان نماینده هیات غربی و ایران نشان داد که نشست مسکو هم بدون هیچ گونه دستاوردی به پایان رسیده و گزینه‌های دیگر برای برخوردهای شدید‌تر با ایران را یک بار دیگر روی میز آورده است.

 

چه کسی تصمیم می‌گیرد

این یک واقعیت است که دولت تنها تصمیم گیرنده در سیاست خارجی ایران نیست. رهبر جمهوری اسلامی مشاورانی دارد که نقشی پررنگ‌تر از وزیر امورخارجه و دیپلمات‌های ایرانی در روابط بین المللی دارند. به نظر می‌رسد که کشورهای غربی نیز به این نتیجه رسیده‌اند که در ایران باید با مقام دیگری غیر از رئیس دولت گفت‌و‌گو کنند.

برای همین هم آن‌ها پیام‌هایشان را برای رهبر جمهوری اسلامی می‌فرستند و او است که با همراهی مشاوران سیاسی و نظامی‌اش تصمیم می‌گیرد که در گفت‌و‌گوهای بین المللی چه رویه‌ای در پیش بگیرد.

آنچه که از تصمیم‌های دستگاه سیاست خارجی ایران در بیت رهبری و دولت بیرون آمده است، افزایش تنش‌های منطقه‌ای و بین المللی، تحریم‌های اقتصادی گسترده و انزوای بین المللی بوده است. مساله‌ای که به نظر می‌رسد چندان هم برای عالیترین مقام رسمی در جمهوری اسلامی ناخوشایند نیست چرا که او به زیستن در شرایط دشمن زی و پر تنش علاقه دارد و تنها راه ماندگاری حکومتش را در همین می‌بیند.

 


*صفحه ویژه ایران اتمی/ میهن

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large